تاریخچه نفت

بدضعیفمتوسطخوبعالی (4.18 از 5)
Loading ... Loading ...

نَفت مایع غلیظ و افروختنی به‌رنگ قهوه‌ای سیر یا سبز تیره‌است که در لایه‌های بالایی بخش‌هایی از پوستهٔ کره زمین یافت می‌شود. نفت شامل آمیزه پیچیده‌ای از هیدروکربن‌هایی گوناگون است. بیش‌تر این هیدروکربن‌ها از زنجیرهٔ آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید ظاهر، ترکیب یا خلوص تفاوت‌های زیادی داشته‌باشند.

واژه‌شناسی

ریشهٔ واژهٔ «نفت» از واژهٔ اوستایی «نپتا» گرفته شده‌است. کلدانیان و اعراب آن‌را از زبان مادی گرفته و «نفتا» خوانده‌اند.[۱] در برخی منابع قدیمی به صورت «نفط» نیز آمده‌است. در فرانسه نیز «Naphte» گفته می‌شود و پیش از آن تا سال ۱۲۱۳ میلادی «Napte» گفته می‌شد که از واژهٔ لاتین «Naphta» برگرفته شده‌بود. ریشهٔ این کلمه واژه یونانی «Naphtha» به‌معنی روغن شرقی می‌باشد.

کلمهٔ نفت در زبان انگلیسی «پترولیوم» نامیده می‌شود که از دو کلمهٔ «پترا» (معادل یونانی واژهٔ سنگ) و کلمهٔ «اولئوم» (روغن) تشکیل شده‌است.

نفت مایعی است که عمدتاً از دو عنصر آلی هیدروژن و کربن تشکیل شده و دارای مقادیر کم‌تری از عناصر سنگین مانند نیتروژن، اکسیژن و گوگرد می‌باشد و به‌صورت طبیعی در زیر زمین و به‌صورت استثنایی در روی زمین یافت می‌شود.
افسانه ها و اساطیر کهن بیانگر آنست که آتش ویژگی «زئوس» سرور خدایان یونان بوده که توسط «پرومتئوس» ربوده شده و به انسان اعطا شده است. حقیقتی نهان در این افسانه، اهمیت ویژه آتش به عنوان پایه و اساس تمدن است. در دنیای امروز، بخش عمده ای از آتشی که تولید می شود حاصل نفتی است که نخستین بار ۱۵۰ سال پیش با اهداف تجاری از زمین استخراج گردید. . آتش زمینه مهاجرت به مناطق سردسیر را برای پیشینیان فراهم ساخت و به آنها این امکان را داد تا تاریکی را به روشنایی تبدیل کنند و غذاهای خود را، به منظور طعم دهی و نگهداری در زمان طولانی و برقراری و سلامت بهتر، بپزند
آتش به علاوه، شیمی دان ها و صنعت گران را قادر ساخت تا فلزات گوناگون را از سنگهای معدن استخراج کرده و به منظور ریخته گری به فرم های دلخواه، ذوب کنند.
امروزه بیشتر برق مصرفی ما از موتورهایی تأمین می شود که توسط آتش به حرکت در می آیند. با همه این تفاسیر نباید فراموش کرد که، آتش ماده ای مستقل نیست و به سوخت نیاز دارد از این رو، در طی سالهای متمادی، تلاش های فراوانی صرف یافتن سوخت های گوناگون و تبدیل آنها به فرم های قابل مصرف شده است.
با وجود اینکه تولید آتش به منظور ایجاد گرما با استفاده از چوب و دیگر اجزای گیاهان ممکن بود ولی، ایجاد روشنایی نیاز به سوخت تصفیه شده و هم چنین وسایل بیشتری داشت. در همین راستا، مصری ها از موم و پاپیروس برای تهیه شمع و چینی ها نیز از چربی نهنگ برای تولید فانوس بهره جستند.
نخستین بار “بنجامین فرانکلین” در سال ۱۷۵۱ میلادی ، با اختراع چراغ های فانوسی که با سوخت مایع کار می کردند، روشنایی در سطح وسیع را در فیلادلفیا فراگیرکرد. او این موفقیت را از طریق آزمایش ترکیبات تربانتین، الکل و چربی نهنگ به دست آورد.
چربی نهنگ به دلیل قابلیت ایجاد روشنایی مناسب به همراه دوده کم، بسیار مورد توجه و با ارزش بود ولی تولید آن در دهه ۱۸۴۰ کاهش فراوانی یافت. این دهه زمانی بود که «هرمان مل ویل» “Herman Melville” سفر دریایی خود را با یک کشتی شکار نهنگ آغاز کرد؛ سفری که بعدها داستان «موبی دیک»”Moby Dick” از آن الهام گرفته شد. در آن زمان بود که تمدن بشر متوجه نیاز به منبع جدیدی برای تولید روشنایی شد.
اولین آثار عصر نوین نفت را می توان در چاهی در نزدیکی رودخانه ?یل کریک(Oil Creck ) واقع در منطقه ای به نام تیتس ویل(Tites Ville) در شمال غربی پنسیلوانیا جست و جو کرد. این چاه در واقع همان مکانی است که یک شرکت سرمایه گذاری با مدیریت شخصی به نام «ادوین دریک» (Edwin Drake) ، موفق شد برای نخستین بار در ۲۷ آگوست ۱۸۵۹ نفت را در آن کشف کند. اگرچه این اولین ظهور نفت در طول تاریخ نبود، اما در حقیقت اولین تجربه ای بود که نفت را با اهداف تجاری و به منظور استفاده به عنوان سوخت استخراج می کرد.
پیش از آن نفت برای نخستین بار به صورت تصادفی در سال ۱۸۵۸ در پترولیا(Petrolia) واقع در استان “انتاریوی” کانادا یافت شده بود. در آن زمان کارگرانی که مشغول حفر زمین به دنبال آب بودند، در عمق ۱۴ فوتی زمین به مخزنی از نفت دست یافتند. اگرچه این کشف تصادفی بعدها منجر به استخراج نفت شد.
چاه “دریک” در واقع پیروزی سالها تفکر، تحقیق، سرمایه گذاری و کوششی بود که با انگیزه دستیابی به سوختی جدید و فراوان جهت مصرف چراغ های فانوسی شکل گرفته بود. این فرآیند زمانی آغاز شد که، یک حقوقدان سرمایه گذار اهل نیویورک به نام جرج بیسل(George Bissell) در سال ۱۸۵۱ در هنگام بازدید از رودخانه” ?یل کریک” متوجه وجود ماده روغنی سیاه رنگی شد که از نهر فوران کرده و موجب آلودگی آب چشمه ها می شد. سرخپوست محلی سنکا که اعتقاد داشتند که این ماده دارای نیروهای شفابخش است، از آن جهت استفاده های پزشکی بهره می جستند.
“بیسل” متوجه شد که این ماده خام را می توان به سوخت مایع چراغ فرآوری کرده و یا از آن به عنوان روغن چرب کننده مورد کاربرد ماشین آلات استفاده نمود.
او یک نمونه از این ماده را تهیه کرد و برای آنالیز شیمیایی آن با یک استاد شیمی دانشگاه ییل(Yale) به نام “بنجامین سیلیمان جی.آر”(Benjamin Silliman Jr.) قرارداد بست. پدر این شخص به نام “بنجامین اس.آر” نیز از استادان دانشگاه ییل بوده و به عنوان یک شیمیدان و دانشمند پیشرو امریکایی در این زمینه شناخته شده بود.
سیلیمان ماده خام را حرارت داده و اجزای گوناگونی را یافته بوده که هرکدام در دمای معینی به جوش آمده و سپس متراکم می شدند. همه این محصولات متشکل از کربن و هیدروژن بودند.
از میان این محصولات، ماده ای که کروزین (نفت سفید) نام گرفت، به عنوان بهترین سوخت برای ایجاد روشنایی معرفی شد. همچنین ثابت شد که ماده ای که در دمای بسیار پایین تری تبخیر می گردد، و ما امروزه آنرا به نام بنزین می شناسیم، برای استفاده در چراغ های فانوسی بیش از حد قابل انفجار است. در این مواد همچنین مایع رسوبی سنگینی وجود داشت که تبخیر نمی شد، ولی خواص چرب کنندگی فوق العاده ای داشت.
نتایج این آزمایشات در گزارشی در تاریخ ۱۶ آپریل۱۸۵۵ به بیسل ارائه شد. گرچه نتایج مثبت این آزمایشات به عنوان مرحله قابل توجه و برجسته ای شمرده می شد، ولی وجود برخی شک و تردیدها موجب ایجاد تأخیر در این روندشد. در حقیقت این موضوع که آیا استخراج مقادیر کافی از ماده خام از مناطق بکر و دست نخورده اطراف” ?یل کریک” و “تیتس ویل” ممکن بود یا نه، همچنان یک بحث قابل تأمل بود.

“سیلیمان” با وجود اینکه منابع درآمدی محدودی داشت، به عنوان یکی از سرمایه گذاران اولیه به شمار می رفت. علاوه بر او یک بانکدار اهل نیوهاون به نام جیمزتون سند(James Townsend) نیز، به عنوان فردی که پس از نتایج نه چندان رضایت بخش پروژه از آن حمایت کرد، به یکی از سرمایه گذاران مهم بدل شد.
گام اساسی بعدی یافتن شخصی مناسب جهت عهده دار شدن فعالیت اصلی اخذ مجوزهای مربوط به معدن و هدایت کردن جست و جو و کاوش ها بود. یک انتخاب نه چندان قابل پیش بینی برای این پست، ادوین دریک ملوان اسبق گریت لیکز«Great Lakes» بود که سابقه کار به عنوان کارگر راه آهن مجوز استفاده از راه آهن برای سفرهای مجانی را نیز داشت.
“ادوین دریک” برای شروع فعـالیت خود به تیتس ویل سفر کرده و اجاره نامه های مورد نیاز برای زمین های کشاورزی اطراف منطقه را تهیه نمود. جست و جوهای اولیه با استفاده از وسایل ساده ای نظیر بیل انجام شد که بی نتیجه ماند. شرکت نیازمند کند و کاو در اعماق بیشتر بوده که این امر نیز مستلزم سرمایه گذاری بیشتر جهت تهیه یک موتور بخار برای توان رسانی به وسیله ای پیشرفته تر چون مته بود.
دریک یک آهنگر محلی به نام بیلی اسمیت «Billy Smith» را برای ساختن وسایل مته زنی و همچنین بنا کردن یک برج چاه کنی جهت هدایت مته در کنار محل استقرار موتور، استخدام کرد. در حالیکه سرمایه گذاران اصلی در نیویورک و کانکتیکات در حال نا امید شدن از پیشرفت کند پروژه و آماده قطع حمایت مالی خود از آن بودند، کلنل دریک همچنان مصمم و امیدوار به کار خود ادامه می داد.
خیزش به سوی نفت

سرانجام زمانی که نفت خام در عمق ۶۹ فوتی شروع به تراوش کردن از دیوارهای چاه کرد، دریک پیروز شد.
این اتفاق ۱۰ سال پس از شروع خیزش طلایی کالیفرنیا رخ داد، و آن زمان بود که نام طلای سیاه به نفت اعطاء شد. موفقیت دریک موج جدیدی از خیزش به سوی نفت را موجب شد که انگیزه خود را از چشم انداز ثروتمندان یک شبکه می گرفت. حفاری “دریک” منطقه جلگه ای از” ?یل کریک” به مسافت ۱۰ مایل انجام می شد. رودخانه کریک در جهت جنوب از “تیتس ویل” به سمت “ایل سیتی” (Oil City) در جریان بوده و سپس به رودخانه (Allegheny) ، که در جهت جنوب به سوی پیتزبورگ جریان دارد، می پیوندد. در سال ۱۸۶۴ ، با پیدا شدن نفت در منطقه “Pit hole” پیت هل واقع در ۶ مایلی جنوب ایل کریک، تنها در مدت یک سال این منطقه تبدیل به شهری با جمعیت ۰۰۰‚۱۵ نفر شد.
در حالیکه هدف اصلی بیسل و مشاورانش ایجاد منبع جدیدی از سوخت برای چراغ های فانوسی بود، در آن زمان عواقب و پیامدهای غیر عامدانه، این هدف اصلی را کمرنگ تر جلوه می دادند، در همین راستا پالایشگاه هایی به منظور تقطیر کروزین برای مصارف روشنایی و همچنین تأمین روغن های مورد نیاز ماشین آلات با استفاده از باقیمانده های چسبناک نفتی ایجاد شد. محصولات گازی در ابتدا به عنوان ضایعات سوزانده می شدند، تا این که خطوط لوله کشی جهت بهره برداری از آن ساخته شدند. در ابتدا آنها از نظر ظرفیت و مسافت محدود بوده اما بعد از جنگ جهانی دوم تا حد زیادی گسترش یافتند.
جان راکفلر”John Rockfeller” بیشتر ثروت خود را از طریق توسعه امتیاز انحصاری تولید، تصفیه و حمل ونقل کروزین به دست آورد. او شرکت خود را نفت استاندارد”Standard Oil” نامگذاری کرد، تا تأکیدی بر وجود محصولی پایدار باشد که با حذف گازولین (بنزین)، مطمئن و بدون خطر شده باشد.
توماس ادیسون در سال ۱۸۷۹ با اختراع لامپ برق و تأسیس یک کارخانه مرکزی مولد الکتریسیته به نوعی پایان صنعت نفت را پیش بینی کرد. میتوان گفت که او تا قسمتی درست حدس زده بود، چرا که این اختراع اولین تجربه تولید روشنایی بدون استفاده مستقیم از آتش بود. در واقع الکتریسیته می تواند با استفاده از منابع زیادی که هیچ گونه آتشی مصرف نمی کنند، – از آب در حال جریان تا شکافت هسته ای- تولید شود، با این وجود، بیشتر برق مورد مصرف ما در دنیای امروز همچنان به سوخت وابسته است، که بخش عمده آن را گاز طبیعی به دست آمده از نفت تشکیل می دهد.
درست در زمانی که ادیسون در حال تولید لامپ های الکتریکی و سیستم های قدرتی بود، موتورهای احتراق داخلی نیز در حال توسعه و گسترش بودند. یک نمونه از آنها موتور اشتعال جرقه ای بود که گازولین (بنزین) برای آن بهترین نوع سوخت بود. نوع دیگری از آن موتور دیزلی بود که بهترین عملکردش با مصرف گازوئیل به دست می آمد.
در دهه های بعدی، موتورهای احتراق داخلی همچنین شامل توربین های گازی برای تولید سوخت های گوناگون از جمله سوخت مورد نیاز هواپیما می شدند. تولید موتورهای بنزینی نیز منجر به ایجاد عصر اتومبیل و نیاز به جاده های صاف و سنگفرش شد. سرانجام جاده های هموار و بادوامی با سطوح سیاه رنگ، با استفاده از غلیظ ترین مواد باقیمانده نفتی به دست آمده از پالایشگاه ها قیر ساخته شدند.
تا آن زمان گرم شدن هوای سرد مستلزم جمع آوری و خشک کردن چوب در تابستان و مصرف زغال سنگ و ریختن آن به درون کوره ها بوده که خاکستر زیادی را به جای می گذاشت. تنها بعد از جنگ جهانی دوم بود که این تکاپوی طاقت فرسای زمستانه برای جمع آوری سوخت پس از معرفی گسترده و فراگیرنفت، گاز طبیعی و سیستم های گرمایی با سوخت پروپان به اتمام رسید. این سیستم ها همچنین متشکل از ترموستاتهایی برای کنترل خودکار حرارت بودند.
در طول سده گذشته در حالیکه نفت تقطیر شده مایع، مناسب ترین سوخت برای گرم کردن منازل بوده است، باقیمانده های نفتی کم ارزش تر، نیز سوخت مورد نیاز کشتی ها و دیگ های بخار الکتریکی و صنعتی را تأمین کرده اند.
صنعت پتروشیمی که غالباً از نفت و گاز طبیعی به عنوان مواد خام اولیه استفاده می کند، فعالیت خود را در آغاز قرن بیستم جهت تولید کود پلیمر و پلاستیک های متشکل از مواد مصنوعی شروع کرد. امروزه وسایل نقلیه ما تایرهای بهتری دارند که پیامد استفاده از پلیمرهای صنعتی به جای لاستیک های طبیعی به دست آمده از درختان می باشد.
تولید نفت در دره “Oil Creek” به زودی به بالاترین حد خود رسید و تقریباً در طول دو دهه تمامی منابع آن به اتمام رسیدند.(چاه اصلی “Drake” به مدت ۳ سال بازدهای معادل ۱۰۰۰ بشکه در روز داشت). دریک به نیویورک نقل مکان کرد. او در آنجا ثروت خود را به عنوان یک محتکر نفت از دست داده و همچنین سلامتی اش را به مخاطره انداخته بود.
ساکنین”Titles Ville” که موفقیت خود را مدیون سخت کوشی، عزم راسخ و کاردانی دریک می دانستند، مبلغ۴,۰۰۰ دلار برای نجات او و خانواده اش از فقر جمع آوری کردند. در سال ۱۸۷۳ ، ایالت پنسیلوانیا مستعمری سالیانه ای به مبلغ ۱۵۰۰ دلار به دریک اعطاء کرد، که پس از مرگ او در سال ۱۸۸۰ به همسرش تعلق گرفت.
هم اکنون منطقه چاه اصلی نفت دریک، تبدیل به پارک و موزه دریک شده است. این مکان نسخه المثنی ای از چاه “دریک” همراه با یک موتور بخار عملیاتی دارد که جلوه های درونی آن نیز فرصت بی نظیری جهت کسب اطلاعات در مورد تمامی امور مربوط به نفت را فراهم می سازد.
توریسم در این منطقه با شعار«دره ای که دنیا را دگرگون ساخت» ترویج داده می شود. بازدیدکنندگان می توانند سوار بر قطار، گشت و گذاری را از”Titles Ville” آغاز کرده و درمجاورت رودخانه”Oil Creek” به سمت جنوب سفر کنند. مناظری که زمانی پوشیده از چاه های نفت بود، اکنون دوباره به طبیعت وحشی و بکرخود بازگشته است.
پایان عصر نفت

اگرچه نفت در مناطق بسیاری یافت و استخراج شده است، لازم است که همواره آن را به عنوان یک منبع فانی و محدود در نظر بگیریم؛ چراکه سرعت سوزاندن آن توسط ما انسانها، بسیار بیشتر از سرعت جایگزین کردن آن توسط طبیعت است. در گذشته، پیش بینی های بدبینانه، زمان نزدیکی را به عنوان زمان اتمام ذخایر نفتی پیش بینی کرده بودند که، عدم صحت آنها ثابت شد. افراد خوش بین تر همواره اعتقاد داشتند که می توان با حفاری های عمیق تر، که مستلزم نفوذ به زمین های سخت بیشتری است، به مخازن عظیم تری دست یافت.
صحت ادعای این افراد خوش بین با دست یابی به نفت در ساختار گنبدی شکل از جنس نمک به نام تپه اسپیندل تاپ (Spindle Top Hill) در نزدیکی “بومونت” در شرق تگزاس ثابت شد . فرضیه وجود نفت در این مکان بر اساس مشاهده نفوذ گازهای احتراق پذیر از سطح آن شکل گرفته بود. اگرچه نتیجه ۹ سال حفاریهای اکتشافی تنها تعدادی حفره های خالی بود، سرانجام در ۱۰ ژانویه ۱۹۰۱، در عمق ۱۳۹/۱ فوتی از سطح زمین، که تقریباً ۱۰۰۰ فوت عمیق تر از میزانی بود که “دریک”باید حفاری می کرد.
شدت جریان نفت به حدی بود که جریان بوجود آمده از آنها به ارتفاع ۱۵۰ فوت در آسمان پرتاب می شد، که حاصل آن تولید نفت در ایالت متحده سه برابر میزان قبل شد.
در سال ۱۹۰۱ تعداد کل اتومبیل های موجود بسیار پایین بوده و اکثر آنها الکتریکی و یا وابسته به نیروی بخار بودند، اکتشاف نفت در”Spindle top” آغاز عصر اتومبیل هایی باسوخت بنزینی را ممکن ساخت. در طول قرن گذشته مقادیر گسترده ای از ذخایر نفت در مناطق جدید، اعماق بیشتر و همچنین مناطق دور از دریا یافت شده است.
هنری فورد “Henry Ford” نگران این بود که بنزین بدست آمده از نفت دوام کافی برای حمایت از صنعت به سرعت در حال رشد اتومبیل را نداشته باشد. به همین دلیل، شروع به انجام تحقیقاتی به منظور یافتن سوخت های جایگزین نمود. هر چند ثابت شد که، نگرانی او و جایگزینی در آن زمان، کمی زود هنگام و پیش از موعد بوده است.
با این وجود آخرین تخمین ها و بر آوردها که بر پایه تجارب زمین شناسی و همچنین اطلاعات فعلی در مورد زمان اتمام ذخایر نفتی بیان می شود بسیار جدی و هوشیار کننده است. این تخمین ها با پیش بینی های شومی که در دهه ۱۹۵۰ توسط ماریون کینگ هوربرت(Marion King Hultbert) تنظیم شده بود، همخوانی دارند.
اکثر کشورهای تولید کننده نفت زمان حداکثر تولید خود را گذرانده اند ایالات متحده تا زمانی که تولیدش در سال ۱۹۷۰ به بالاترین حد خود رسید، یکی از صادر کننده های اصلی نفت بوده است؛ ولی تاکنون این کشور برای تامین ۶۰% از ۲۰ میلیون بشکه مورد نیاز روزانه خود به واردات وابسته است.
یک گمانه زنی دیگر این است که جهان، عصر نفت را با حدود ۲ تریلیون بشکه نفت آغاز کرده که در حال حاضر حدود نیمی از آن استخراج شده است. یک تریلیون بشکه باقی مانده تنها پاسخگوی منابع مورد نیاز ۳۰ سال آینده می باشد که تجدید شدن آن نیز بسیار مشکل است. مشکل اساسی در مورد نفت اینست که این ماده به نوعی بیش از اندازه پر کاربرد بوده و تقریباً برای اکثر صنایع کارهایی که ما انجام می هیم مورد نیاز اصلی است در حالی که سوخت های جایگزین معمولاً نا مرغوب تر بوده و یا مقبولیت کمتری دارند. سازگاری با نیمه ذخایر باقی مانده و پایان عصر نفت می تواند بزرگترین چالش باشد که تمدن ما تاکنون ناچار به رویارویی با آن بوده است.
«انجمن مهندسین مکانیک آمریکا» ASME چاه نفت “دریک” را در سال ۱۹۷۹ به عنوان نماد اقتصادی تاریخی مهندسی مکانیک برگزید. موزه دریک ول «Drake Well» در شهر “تیتیس ویل” در پنسیلوانیا واقع بوده و شامل نسخه مشابهی از برج چاه کنی دریک و محل استقرار موتور آن می باشد.
موزه شامل کتابخانه ای از کتاب و اجناس متعلق به صنعت نفت می باشد. در آنجا همچنین کلکسیونی از بیش از ۰۰۰‚۱۰ عکس مربوط به صنعت نفت، که تعدادی از آن را نیز همراه این مقاله مشاهده کردید.
بحران انرژی دهه اخیر و نوسانات بهای نفت
از اواسط دهه ۱۹۸۰ تا سپتامبر ۲۰۰۳ بهای سازگار با تورم یک بشکه نفت خام در NYMEX به طور کلی زیر ۲۵ دلار بود. طی سال ۲۰۰۳ بهای آن به بالای ۳۰ دلار رسید و تا ۱۱ آگوست ۲۰۰۵ به ۶۰ دلار و نهایتا در جولای ۲۰۰۸ به نقطه اوج ۳۰/۱۴۷ صعود کرد. تحلیل گران افزایش قیمت ها را به عوامل بسیاری از جمله گزارشات حوزه انرژی ایالات متحده آمریکا و نیز دیگر کشورها مبنی بر کاهش ذخائر مواد نفتی، نگرانی از سرانجام نفت، تنش های خاورمیانه و روند افزایش بهای نفت نسبت می دهند.
زمانی، رویدادهای جغرافیای سیاسی و بلایای طبیعی که غیر مستقیم به بازار جهانی نفت منتسب بودند اثرات کوتاه مدت موثری بر روی بهای نفت داشتند مانند آزمایش موشکی کره شمالی، مناقشه بین اسرائیل و لبنان در سال ۲۰۰۶، نگرانی ها از برنامه هسته ای ایران در سال ۲۰۰۶، طوفان کاترینا و عوامل مختلف دیگر.
در سال ۲۰۰۸ به نظر آمد، با شروع رکورد اقتصادی جهانی چنین فشارهایی تاثیرات ناچیزی بر قیمتهای نفت داشته باشند.
رکود باعث شد تقاضا برای انرژی دراواخر سال ۲۰۰۸ و اوایل ۲۰۰۹ سیر نزولی پیدا نموده و بهای نفت سقوط نماید اگرچه این موج تند درماه می ۲۰۰۹ فرو نشست وبهای نفت به سطح قیمت خود در نوامبر ۲۰۰۸ برگشت.

رکوردهای همگون با تورم جدید

بهای نفت خام در سال ۲۰۰۳ بین منحنی ۲۰ تا ۳۰ دلار در هر بشکه دادوستدی شداما بین سال ۲۰۰۳ تا جولای ۲۰۰۸ قیمت ها به طور مداوم بالا رفته و در پایان سال ۲۰۰۷ به ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید و رکورد همیشگی سازگار با تورم سال ۱۹۸۰ را پشت سر گذاشت.در یک افزایش سراشیب گونه ای قیمت نفت در سال ۲۰۰۸ (که همچنین در دیگر کالاها نیز منعکس شد) به اوج بی سابقه ۲۷/۱۴۷ دلار طی دادوستد در ۱۱ جولای ۲۰۰۸ رسید که سه برابر بیشتر از افزایش مطابق با تورم قبلی بود.
قیمت های بالای نفت و ضعف اقتصادی منجر به کاهش تقاضا در سال ۲۰۰۸-۲۰۰۷ گردید. به عنوان نمونه در ایالات متحده آمریکا، مصرف گازوئیل در سال ۲۰۰۷، ۴% کاهش یافت سپس به تنهایی در دو ماه ابتدایی سال ۲۰۰۸، ۵% سقوط کرد. قیمت های رکورد دار نفتی در نیمه اول سال ۲۰۰۸وعدم ثبات اقتصادی در نیمه دوم همان سال کاهش ۲/۱ میلیون بشکه ای مصرف مواد نفتی در آمریکا را برانگیخت که این میزان تقریبا معادل ۵/۵% مصرف کل آمریکا می باشد. این رکورد گسترده ترین کاهش از سال ۱۹۸۰ که اوج بحران انرژی ۱۹۷۹ بود به حساب می آید.

رکوردهای همگون با تورم جدید

تقاضای جهانی نفت خام از سال ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۶ هر ساله معادل ۷۶/۱% رشد داشت که بین سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۴ به اوج ۴/۳% نیز رسید. بر اساس گزارش سالانه اداره کل اطلاعات انرژی ایالات متحده آمریکا (EIA) در سال ۲۰۰۷، برنامه ریزی گردیده است تا تقاضای جهانی نفت تا سال ۲۰۳۰ نسبت به ۲۰۰۶ به میزان ۳۷% افزایش پیدا کند.
میزان تقاضای مورد انتظار(EIA) در سال ۲۰۰۷ برای رسیدن به اوج نهایی روزانه ۸۶ میلیون بشکه در سال ۲۰۰۶ به ۱۱۸ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۰۷ در حجم گسترده ای توسط بخش حمل و نقل مصرف شده است : گزارش ۲۰۰۸ آژانس انرژی بین المللی(EIA) پیش بینی کرد که اگرچه به علت قیمت های بالا کاهش تقاضا برای مواد نفتی در کشورهای توسعه یافته مشاهده شده است، ولی با این حال یک افزایش ۷/۳% در تقاضا تا سال ۲۰۱۳ در این کشورها پیش بینی می شودو این پیش بینی در جهت افزایش خالص تقاضای جهانی برای مواد نفتی تا آن زمان برنامه ریزی می گردد .
بخش حمل و نقل بزرگترین سهم انرژی را مصرف می کند و در دهه های اخیر شاهد گسترده ترین رشد تقاضا بوده است. این رشد به طور گسترده ای ناشی از تقاضاهای جدید برای خرید وسایل نقلیه شخصی است که با موتورهای احتراقی درون سوز کار می کنند.
این بخش همچنین بالاترین میزان مصرف را دارا است به طوری که طبق گزارش مستندHirsch محاسبه شده است که این بخش تقریباً ۹/۶۸% از نفت ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۰۶ و ۵۵% از مصرف نفت کل جهان را مصرف نموده است.
پیش بینی می شود که تعدد اتومبیل ها و کامیون ها در چین و هند باعث افزایش تقریبی ۷۵%درصدی مصرف نفت بین سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۵ خواهند شد. انتظار می رفت فروش اتومبیل در چین طی سال ۲۰۰۸ به رشد ۱۵% تا ۲۰% درصدی برسد که در بخش اقتصادی منتج به رشد بالای ۱۰ درصدی برای پنج سال متوالی می گردید. همچنان که کشورها توسعه پیدا می کنند، صنعت، شهرسازی سریع و استانداردهای بالاتر زندگی مصرف انرژی وبه طور خاص مصرف نفت را سرعت می بخشند.
اقتصادهای رو به ترقی مانند اقتصاد هند و چین به سرعت در حال تبدیل شدن به مصرف کنندگان بزرگ نفتی هستند. چین در سال ۲۰۰۲ سالانه رشد مصرف ۸%درصدی نفت را تجربه کرده است که دو برابر میزان آن طی سالهای ۲۰۰۶-۱۹۹۶ است. انتظار می رفت که فروش اتومبیل در سال ۲۰۰۸ در چین رشد ۲۰-۱۵ درصدی داشته باشد که منتج به رشد نرخ اقتصادی بالای ۱۰% برای ۵ سال متوالی گردد؛ اگرچه رشد سریع پیوسته در چین اغلب دور از انتظار نیست ولی دیگران پیش بینی می کنند که اقتصاد صادراتی حکمفرمای چین، به علت تورم قیمتها، دستمزدها و نیز کاهش تقاضا از آمریکا، دیگر روند رشد قبل را تجربه نخواهد کرد.

نقش یارانه های سوختی

وجودسوبسیدهای ( یارانه های ) سوختی دولتی، مصرف کنندگان خیلی از کشورها را در برابر افزایش قیمت ها محافظت کرده است ولی بسیاری از این یارانه ها در حال کاهش و یا بر چیده شدن می باشند چرا که هزینه های دولت ها برای یارانه های سوختی افزایش پیدا کرده و دیگر توجیه اقتصادی ندارد.
AFP در ژوئن ۲۰۰۸ گزارش داد :
چین آخرین کشور آسیایی بود که یارانه های سوختی خود را بعد از بالا رفتن قیمت بنزین و دیزل به میزان ۱۸% کاهش داد. کشورهای دیگری در آسیا مثل مالزی قیمت سوخت را ۴۱% و اندونزی حدود ۲۹% بالا برده اند و این در حالی است که تایوان و هند نیز قیمت انرژی خود را افزایش داده اند.
در همان ماه خبر گزاری رویتر گزارش داد :
کشورهایی همچون چین و هند همراه با کشورهای حوزه خلیج فارس که قیمتهای واحد نفت آنها پایین تر از قیمت های جهانی نگهه داشته شده اند در افزایش ۶۱%درصدی مصرف جهانی نفت خام بین سالهای ۲۰۰۶-۲۰۰۲ سهیم بوده اند.
به غیر از ژاپن، هنگ کنگ، سنگاپورو کره جنوبی اغلب کشورهای آسیایی قیمت های داخلی سوخت را یارانه ای کرده اند. بررسی ها نشان میدهند که هرچه کشورهای بیشتری برای سوخت یارانه پرداخت می کنند قیمتهای بالای نفتی اثرات کمتری در کاهش تقاضای سراسری خواهد داشت که این موضوع دولت ها را مجبور می کند در شرایط مالی شکننده تر در ابتدا تسلیم شده و در مرحله بعدی یارانه های خود را گاها متوقف نمایند.
این امر در اندونزی، تایوان، سریلانکا، بنگلادش، هندو مالزی در حال رخ دادن است به طوریکه این کشورها یا قیمت های معمول سوخت را افزایش داده اند و یا تصمیم به افزایش آن دارند.
طبق گزارش روزنامه Economist نیمی از جمعیت جهان از یارانه های سوختی بهره مند هستند. این تخمین بر این دلالت دارد که تقریباً یک چهارم مواد نفتی جهان با قیمتی پایین تر از قیمت بازار جهانی فروخته می شود.

عرضه

یکی از علل مهم افزایش قیمت ها کاهش رشد ذخائر نفتی است که با گسترش محصولات نفتی طی کشفیات جدید در سال ۱۹۸۰ ادامه پیدا کرد. این واقعیت که تولیدات جهانی نفت و نیز ذخائر در نقطه ای کاهش پیدا خواهند کرد یکی از دلایل اساسی و ماندگار افزایش قیمت ها بوده است.
با این حال قبل از رکورد زنی قیمت های نفتی در سال ۲۰۰۸ ،برخی از مفسرین بر این عقیده بودند که آگاهی از گرم شدن کره زمین ودستیابی به منابع جدید انرژی، قبل از اینکه اثرات کاهش ذخائر اثر گذار باشند، تقاضاها را محدود خواهند کرد و بر این دلالت خواهد داشت که تحلیل ذخائر نفتی موضوعی بی اهمیت خواهد بود.
مواد نفتی دارای منابع محدودی است و این ذخائر باقیمانده هر ساله به سرعت تحلیل رفته و به طرز فزاینده ای به سختی استخراج می شوند بنابر این گرانتر خواهند بود. استخراج آنها تنها با قیمتهای بالای اقتصادی میسر خواهد بود. حتی اگر تمام منابع نفت تمام نشوند بسیاری از دانشمندان معتقدند منابع سهل الوصول نفت خام شیرین سبک به سرعت تهی می شوند و در آینده دنیا محتاج منابع نفتی غیر معمول گرانبهاتر و نیز نفت سنگین خواهد شد.
نمونه بارز سرمایه گذاری در منابع غیر معمول نفتی در ماسه های قیرگون کانادا دیده می شود که این شن های قیرگون، منابع نزدیک و مقرون به صرفه ای از نفت سنگین با درجه پایین تری نسبت به نفت خام می باشند. زمانیکه نفت با قیمتی بالاتر از ۶۶ دلار در هر بشکه معامله می شود شن های قیرگون برای شرکت های تولیدی و حفاری جذاب می شوند.

دلایل احتمالی دیگر

علاوه بر نگرانی ها در مورد ذخائر نفتی، عوامل زیاد دیگری نیز اثراتی چند بر قیمتهای نفت داشته اند؛ جنگ های آمریکا و متحدانش علیه تروریسم بعد از ۱۱ سپتامبر، اعتصابات کارگری، تهدیدات طوفان به سکوهای نفتی، آتش سوزی و تهدیدات تروریستی علیه پالایشگاهها و دیگر مشکلات موقت به تنهایی باعث افزایش قیمتهای نفت نبوده اند. چنین مشکلاتی به صورت موقت بالارفتن قیمت ها را تسریع کرده اند اما به صورت تاریخی بر افزایش های بلندمدت قیمت ها تاثیر گذار نبوده اند.

معاملات مالی

منظور از معاملات مالی این است که برخی سرمایه گذاران قراردادهای آتی رابرای خرید کالایی با قیمت روشن جهت تحویل در آینده خریداری می نمایند. معامله کنندگان در واقع هیچ نفت خامی خریداری نمی کنند تنها زمانیکه موعد قراردادها سر می رسد معامله کنندگان مالی یا آنها را با پرداخت های نقدی تسویه می کنند و یا به مصرف کنندگان حقیقی می فروشند.
ادعاهایی بوجود آمده است که نشان می دهد این معاملات مالی از دلایل اصلی افزایش قیمت هاست. در می ۲۰۰۸ مدیر حمل و نقل جامعه دموکرات آلمان برآورد کرد که ۲۵% افزایش ۱۲۵ دلاری در هر بشکه هیچ گونه ارتباطی با منابع زیرزمینی و تقاضا نداشته است. در ماه می مدرکی به یکی از کمیته های سنای آمریکا داده شد که نشان می داد شوک تقاضا از سوی سرمایه گذاران موسسه ای در طی ۵ سال گذشته تا ۸۴۸ میلیون بشکه افزایش پیدا کرده است که مشابه افزایش تقاضاها از چین به میزان ۹۲۰ میلیون بشکه است.
در پاسخ به این احتمال که معاملات مالی به صورت مصنوعی بازار نفت را دچار تورم کرده اند کنگره ایالات متحده آمریکا بررسی هایی را در ژوئن ۲۰۰۸ آغاز کردتا مشخص گردد که آیا لازم است واکنشی برای اعمال محدودیت های سفت و سخت بر روی سرمایه های مالی، سرمایه گذاری های بانکی و دیگر سرمایه گذاریهای که گفته می شوند قیمت های سوخت را بالا می برند انجام شود یا خیر.

اثرات

بعضی بر این تفکرندکه یک جهش در قیمت نفت می تواند رکوردی نظیر بحران های انرژی سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۷۳ یا یک شرایط بدتری مثل یک سقوط جهانی قیمت نفت به همراه داشته باشد. قیمت های افزایش یافته مواد نفتی در مجموعه گسترده ای از محصولات که از مشتقات نفت هستند منعکس می شود.
علاوه بر قیمتهای بالای نفت، از سال ۲۰۰۰ رشد قیمت نفت به طرز چشمگیری افزایش یافته است و عنوان می شود که این رشد قیمتها یکی از عوامل بحران مالی اخیر باشد که از سال ۲۰۰۸ شروع شده است.

پیش بینی قیمت ها و جهت ها

OPEC که در اوایل دسامبر ۲۰۰۷ تشکیل جلسه داد، خواستار یک افزایش قیمت ولی ثابت است که بتواند در آمد مورد نیاز حیاتی کشورهای تولید کننده نفت را برآورده نماید اما از قیمتهای بالایی که می توانند اقتصاد ملت های مصرف کننده نفت را تحت تاثیر منفی قرار دهند جلوگیری کند. بعضی از این تحلیل گران پیشنهاد کردند که میانگین ۷۰ تا ۸۰ دلار در هر بشکه هدف OPEC باشد.
بعضی از تحلیل گران متذکر شده اند که کشورهای مهم صادر کننده نفت به سرعت در حال توسعه هستندو از آنجائیکه نفت بیشتری در داخل مصرف می کنند ممکن است نفت کمتری به بازارهای بین المللی عرضه شود. این تاثیر که در قالب مدل اقتصادی مبنی بر صادرات شکل می گیرد به شکل قابل توجهی میزان نفت موجود برای معامله را کاهش داده و باعث ادامه افزایش قیمت ها می گردد.
صادر کنندگان مهم به طور خاص اندونزی (که در حال حاضر یک وارد کننده محض نفتی است)، مکزیک و ایران (جایی که تقاضاها برای افزایش تولید در تقریباً ۵ سال برنامه ریزی می شود) و روسیه(که تقاضای داخلی مواد نفتی به سرعت در حال رشد است) می باشند.
در ماه می ۲۰۰۸ T.Boone Pickens، سرمایه گذار تاثیر گذار نفتی، که معتقد است خروجی نفت دنیا درحال رسیدن به اوج خود می باشد، پیش بینی کرد که قیمت نفت در پایان سال به مرز ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد. ۸۵ میلیون بشکه نفت در روز تمامی چیزی است که دنیا می تواند تولید کندواین در حالی است که تقاضا ۸۷ میلیون است.
Alexei Miller رئیس گاز پرم (Gazprom) بزرگ انرژی روسیه در ژوئن ۲۰۰۸ هشدار داد که بهای نفت گاهاً به طور تقریبی به ۲۵۰ دلار در هر بشکه در سال ۲۰۰۹ برسد؛ وی گفت مادامی که معاملات مالی در قیمت نفت نقش ایفا می کنند این تجلی و تاثیر قطعی نیست.
در ماه نوامبر ۲۰۰۹ به محض نزول قیمت هر بشکه نفت به زیر ۶۰ دلار ، IEA هشدار داد که قیمت ها ممکن است باعث عدم سرمایه گذاری در منابع جدید نفت و نیز کاهش تولید بیشتر ذخائر غیر معمول مانند شن های قیرگون کانادا گردد. IEA همچنین هشدار داد، تامین نفت در آینده بیشتر از حوزه های کوچک تر و سخت ترانجام خواهد شد یعنی اینکه تولید نفت در آینده ملزوم سرمایه گذاری های سالانه بیشتری است.عدم سرمایه گذاری های جدید که اخیراً در چنین پروژه هایی مشاهده شده است، در نهایت می تواند نسبت به آنچه که در اوایل دهه ۲۰۰۰ تجربه شد باعث مشکلات جدید و جدی تری در تامین نفت گردد.
از آنجاییکه شدیدترین کاهش تولید در کشورهای توسعه یافته مشاهده شده بود، IEA هشدار داد که انتظار می رود گسترده تر ین رشد تولید از پروژه های کوچکتر در کشورهای عضو OPEC مشاهده شود که باعث افزایش سهم تولید جهانی آنها از ۴۴% در سال ۲۰۰۸ به ۵۱% پیش بینی شده در ۲۰۳۰ شود. IEA همچنین اشاره کرد که ممکن است میزان تقاضا از کشورهای توسعه یافته مانند چین ۴۳% و هند و خاورمیانه ۲۰% افزایش یابد.

کاهش قیمت ها طی سال ۲۰۰۹-۲۰۰۸

با آغاز سپتامبر ۲۰۰۸ قیمت ها تا سقف ۱۱۰دلار پایین آمده بودند. عبدالله البدری مدیرOPEC گفت که OPEC تصمیم دارد تولیدش را روزانه۵۰۰٫۰۰۰ بشکه کاهش دهد.آژانس انرژی بین المللی (IEA) تقاضای پیش بینی شده خود در سال ۲۰۰۹ برای سپتامبر ۲۰۱۰ را با پایین آوردن ۱۴۰٫۰۰۰ بشکه به ۶/۸۷ میلیون بشکه در روز کاهش داد. وقتی که کشورها متوجه شدند دنیا در دهه سوم سال ۲۰۰۸ با رکورد اقتصادی مواجه شده است قیمت ها شروع به کاهش نمود. در ماههای نوامبر و دسامبر، رشد تقاضای جهانی افت کرد و تقاضای ایالات متحده نیز از اوایل اکتبر تا اوایل نوامبر ۲۰۰۸، ۱۰% کاهش پیدا کرد که با رکورد چشمگیری در فروش صنعت خودرو همراه شد.
قیمت مواد نفتی در فوریه ۲۰۰۳ به پایین تر از ۳۵ دلار سقوط کرده بود اما در ۶ می ۲۰۰۹ به جایگاه اواسط نوامبر ۲۰۰۸ خود یعنی تقریباً ۵۶ دلار برگشت.

راهکارهای احتمالی کاهش قیمت نفت

تلاش برای کاهش اثرات افزایش قیمت نفت شامل
• افزایش تامین مواد نفتی
• یافتن جایگزین هایی برای مواد نفتی
• کاهش تقاضا برای مواد نفتی
• تلاش برای کاهش اثرات افزایش بهای نفت بر روی مصرف کنندگان مواد نفتی
در اصل تئوری اقتصاد، بازار آزاد یک کالای بسیار نادر را در حین افزایش قیمت آن جیره بندی می کند. قیمت بالاتر باید تولید کنندگان را برای تولید بیشتر و مصرف کنندگا ن را برای مصرف کمتر تهییج کند تا احتمالاً به جایگزین های دیگری روی آورند.
سه استراتژی اول پیش از این در راستای اصل تئوری اقتصاد هستند چرا که سیاست دولت ها می تواند عرضه و تقاضا برای مواد نفتی را مثل جایگزین های موجود تحت تاثیر قراردهد. در عوض آخرین استراتژی (تلاش برای حمایت از مصرف کنندگان در برابر افزایش قیمت ها) به نظر می رسد که بر خلاف تئوری کلاسیک اقتصاد باشد؛ زیرا مصرف کنندگان را به مصرف بیش از حد مقدار کالای کمیاب ترغیب می کند که حتی آن کالا را کمیاب تر می کند. برای جلوگیری از کمبود بارز کالایی، تلاش برای کنترل قیمت ها ممکن است نیازمند طرح کلی جیره بندی باشد.

کلمات جستجو شده:

  • تحقیق درباره ی نفت
  • تاریخچه نفت
  • تحقیق در مورد نفت
  • تحقیق درباره نفت
  • مقاله در مورد نفت
  • درباره ی نفت
  • مقاله درباره نفت
  • مطلب در مورد نفت
  • تحقیق درباره نفت و گاز
  • تحقیق درباره ی نفت وگاز

32 نظر برای تاریخچه نفت

  1. Arya
    فروردین ۲۹, ۱۳۹۳

    دست گل تک تکتون .
    تحقیق ردیفی بودش ولی صد حیف که امکان کپی برداری نیست . لطف میکنید اگه کاری کنید که بشه کپیش کنیم و به ما آدمای در جستجو علم و تحقیق . کمک کنید !!!
    :]]

    رتبه دهید: Thumb up 1 Thumb down 0

  2. اشکان
    فروردین ۲۲, ۱۳۹۳

    سلام
    مطالبی که خوندم خیلی خوب بود
    لطفامحتوای همین صفحهرو واسم به ایمیلم بفرستید
    خیلی ممنون

    رتبه دهید: Thumb up 0 Thumb down 0

  3. آرزو
    اسفند ۹, ۱۳۹۲

    خوب بود
    اگه این مطلب رو برای بقیه فرستادین میشه برامنم بفرستینش؟
    ممنون میشم

    رتبه دهید: Thumb up 1 Thumb down 0

  4. ضحی
    آذر ۵, ۱۳۹۲

    خوب بود ممنون

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 6 Thumb down 6

  5. بهار
    آبان ۷, ۱۳۹۲

    خیلی عالی بوووووودددد. محششششرررررر.ممنون مییشم برام به این ادرس بفرستید:[email protected]/veeeerrrryyyygoooooooooodddddddd

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 12 Thumb down 4

  6. hadis
    اردیبهشت ۲۰, ۱۳۹۲

    سلام عالی بود اگه میشه این مطلبوتاشنبه واسه ی من به ایمیلم بفرستین ممنون

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 8 Thumb down 7

  7. غزل
    فروردین ۲۲, ۱۳۹۲

    خوب بود

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 12 Thumb down 10

  8. محمد
    فروردین ۲۱, ۱۳۹۲

    خیلی خیلی کاملو خوب بود اگه برام بفرستین ممنون میشم[email protected]

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 10 Thumb down 8

  9. aytam
    فروردین ۱۶, ۱۳۹۲

    ali boood

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 10 Thumb down 8

  10. hadi
    فروردین ۱۵, ۱۳۹۲

    ali boooooooooooooooooooooooooooooood

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 12 Thumb down 8

  11. fahime
    فروردین ۸, ۱۳۹۲

    ali boooooooooooooooooooooooooooooooooood

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 12 Thumb down 6

  12. mohammad
    اسفند ۱۴, ۱۳۹۱

    Hidden due to low comment rating. Click here to see.

    رتبه پایین. رتبه دهید: Thumb up 7 Thumb down 10

  13. shita
    اسفند ۱۳, ۱۳۹۱

    Hidden due to low comment rating. Click here to see.

    رتبه پایین. رتبه دهید: Thumb up 5 Thumb down 12

  14. عرفان ماهری
    اسفند ۵, ۱۳۹۱

    با سلام و عرض خسته نباشید
    مطالب خیلی خوب بود لطفا اگر شود برایم بفرستید.
    خیلی ممنون

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 10 Thumb down 9

  15. فردین اسدزاده
    اسفند ۲, ۱۳۹۱

    سلام
    خیلی مفید بود ازتون خواهش میکنم این مطلبو به ایمیل من ارسال کنین خیلی لازمش دارم ممنون میشم این کارو بکنین.از سایت خوبتون هم تشکر میکنم.منتظرم
    خسته نباشین

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 12 Thumb down 11

  16. محسن
    بهمن ۳۰, ۱۳۹۱

    سلام لطفآً این مطالبو واسم ایمیل کنید برای تحقیق درس مسائل سیاسی- اقتصادی نفت لازم دارم. حتماً به سایت شما ارجاع خواهم داد. تشکر

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 11 Thumb down 7

  17. امیر حسین
    بهمن ۲۹, ۱۳۹۱

    مطالب خیلی خوبی است،استفاده کردیم .
    لطفا این مطلب به ایمیلم ارسال کنید

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 10 Thumb down 8

  18. amir
    بهمن ۲۲, ۱۳۹۱

    خوب بود
    لطفا به ایمیل منم بفرستین

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 5 Thumb down 7

  19. پدرام
    بهمن ۱۵, ۱۳۹۱

    عالی بود فقط کاش می زاشتید کپی پیست کنیم.

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 10 Thumb down 7

  20. مغز
    بهمن ۱, ۱۳۹۱

    مطالب خوبی فقط کمی بیشترش کنین که علمی تر باشه خیلی ممنون#

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 8 Thumb down 9

  21. عزیز
    بهمن ۱, ۱۳۹۱

    باتقدیم سلام وخسته نباشید

    لطفا در صورت امکان مقالات مربوط به رشته مهندسی نفت (حفاری مخارن نفتی وبهره برداری) برایم ایمیل کنید ویا امکان کپی برداری از مقالات فراهم شود .

    با تشکر فراوان

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 9 Thumb down 9

  22. سحر
    دی ۲۰, ۱۳۹۱

    lotfan baram email konen

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 8 Thumb down 5

  23. رضا
    آذر ۲۶, ۱۳۹۱

    سلام
    لطفا برای من هم ایمیل کنید . چون کپی نمی شه
    ممنون

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 9 Thumb down 10

  24. Amir
    آذر ۱۷, ۱۳۹۱

    Hidden due to low comment rating. Click here to see.

    رتبه پایین. رتبه دهید: Thumb up 6 Thumb down 10

  25. ghader
    آبان ۱۹, ۱۳۹۱

    بسیار عالی بود
    من خیلی دنبال یه نرم افزار دیکشنری تخصصی هستم واسه گوشیم میخاستم اگه امکانش هست برام بفرستید
    پیشاپیش سپاسگذارم
    مدل گوشیم:Nokia c6-00

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 12 Thumb down 9

  26. اکرم
    شهریور ۲۲, ۱۳۹۱

    مطالبی که ارائه نمودید واقعا زیبا است، لطفا این مطالب را به ایمیل من بفرستید و اگر یشه رفرنس هایی که برای مطالب استفاده نمودید را به متن پیوست کنید. باسپاس فراوان

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 11 Thumb down 10

  27. وحید
    اردیبهشت ۱۵, ۱۳۹۱

    عالی بود به این مقاله نوشتن ها ادامه بدید مرسی

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 14 Thumb down 10

  28. سجاد
    اردیبهشت ۹, ۱۳۹۱

    خوب بود

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 18 Thumb down 8

  29. مهدی
    اسفند ۱۰, ۱۳۹۰

    Hidden due to low comment rating. Click here to see.

    رتبه پایین. رتبه دهید: Thumb up 12 Thumb down 16

    • احمد
      اسفند ۲۵, ۱۳۹۱

      بد نبود

      بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 7 Thumb down 5

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>