تاريخچه نفت

بدضعیفمتوسطخوبعالی (4.18 از 5)
Loading...Loading...

نَفت مایع غلیظ و افروختنی به‌رنگ قهوه‌ای سیر یا سبز تیره‌است که در لایه‌های بالایی بخش‌هایی از پوستهٔ کره زمین یافت می‌شود. نفت شامل آمیزه پیچیده‌ای از هیدروکربن‌هایی گوناگون است. بیش‌تر این هیدروکربن‌ها از زنجیرهٔ آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید ظاهر، ترکیب یا خلوص تفاوت‌های زیادی داشته‌باشند.

واژه‌شناسی

ریشهٔ واژهٔ «نفت» از واژهٔ اوستایی «نپتا» گرفته شده‌است. کلدانیان و اعراب آن‌را از زبان مادی گرفته و «نفتا» خوانده‌اند.[۱] در برخی منابع قدیمی به صورت «نفط» نیز آمده‌است. در فرانسه نیز «Naphte» گفته می‌شود و پیش از آن تا سال ۱۲۱۳ میلادی «Napte» گفته می‌شد که از واژهٔ لاتین «Naphta» برگرفته شده‌بود. ریشهٔ این کلمه واژه یونانی «Naphtha» به‌معنی روغن شرقی می‌باشد.

کلمهٔ نفت در زبان انگلیسی «پترولیوم» نامیده می‌شود که از دو کلمهٔ «پترا» (معادل یونانی واژهٔ سنگ) و کلمهٔ «اولئوم» (روغن) تشکیل شده‌است.

نفت مایعی است که عمدتاً از دو عنصر آلی هیدروژن و کربن تشکیل شده و دارای مقادیر کم‌تری از عناصر سنگین مانند نیتروژن، اکسیژن و گوگرد می‌باشد و به‌صورت طبیعی در زیر زمین و به‌صورت استثنایی در روی زمین یافت می‌شود.
افسانه ها و اساطير کهن بيانگر آنست که آتش ويژگي «زئوس» سرور خدايان يونان بوده که توسط «پرومتئوس» ربوده شده و به انسان اعطا شده است. حقيقتي نهان در اين افسانه، اهميت ويژه آتش به عنوان پايه و اساس تمدن است. در دنياي امروز، بخش عمده اي از آتشي که توليد مي شود حاصل نفتي است که نخستين بار 150 سال پيش با اهداف تجاري از زمين استخراج گرديد. . آتش زمينه مهاجرت به مناطق سردسير را براي پيشينيان فراهم ساخت و به آنها اين امکان را داد تا تاريکي را به روشنايي تبديل کنند و غذاهاي خود را، به منظور طعم دهي و نگهداري در زمان طولاني و برقراري و سلامت بهتر، بپزند
آتش به علاوه، شيمي دان ها و صنعت گران را قادر ساخت تا فلزات گوناگون را از سنگهاي معدن استخراج کرده و به منظور ريخته گري به فرم هاي دلخواه، ذوب کنند.
امروزه بيشتر برق مصرفي ما از موتورهايي تأمين مي شود که توسط آتش به حرکت در مي آيند. با همه اين تفاسير نبايد فراموش کرد که، آتش ماده اي مستقل نيست و به سوخت نياز دارد از اين رو، در طي سالهاي متمادي، تلاش هاي فراواني صرف يافتن سوخت هاي گوناگون و تبديل آنها به فرم هاي قابل مصرف شده است.
با وجود اينکه توليد آتش به منظور ايجاد گرما با استفاده از چوب و ديگر اجزاي گياهان ممکن بود ولي، ايجاد روشنايي نياز به سوخت تصفيه شده و هم چنين وسايل بيشتري داشت. در همين راستا، مصري ها از موم و پاپيروس براي تهيه شمع و چيني ها نيز از چربي نهنگ براي توليد فانوس بهره جستند.
نخستين بار “بنجامين فرانکلين” در سال 1751 ميلادي ، با اختراع چراغ هاي فانوسي که با سوخت مايع کار مي کردند، روشنايي در سطح وسيع را در فيلادلفيا فراگيرکرد. او اين موفقيت را از طريق آزمايش ترکيبات تربانتين، الکل و چربي نهنگ به دست آورد.
چربي نهنگ به دليل قابليت ايجاد روشنايي مناسب به همراه دوده کم، بسيار مورد توجه و با ارزش بود ولي توليد آن در دهه 1840 کاهش فراواني يافت. اين دهه زماني بود که «هرمان مل ويل» “Herman Melville” سفر دريايي خود را با يک کشتي شکار نهنگ آغاز کرد؛ سفري که بعدها داستان «موبي ديک»”Moby Dick” از آن الهام گرفته شد. در آن زمان بود که تمدن بشر متوجه نياز به منبع جديدي براي توليد روشنايي شد.
اولين آثار عصر نوين نفت را مي توان در چاهي در نزديکي رودخانه ?يل کريک(Oil Creck ) واقع در منطقه اي به نام تيتس ويل(Tites Ville) در شمال غربي پنسيلوانيا جست و جو کرد. اين چاه در واقع همان مکاني است که يک شرکت سرمايه گذاري با مديريت شخصي به نام «ادوين دريک» (Edwin Drake) ، موفق شد براي نخستين بار در 27 آگوست 1859 نفت را در آن کشف کند. اگرچه اين اولين ظهور نفت در طول تاريخ نبود، اما در حقيقت اولين تجربه اي بود که نفت را با اهداف تجاري و به منظور استفاده به عنوان سوخت استخراج مي کرد.
پيش از آن نفت براي نخستين بار به صورت تصادفي در سال 1858 در پتروليا(Petrolia) واقع در استان “انتاريوي” کانادا يافت شده بود. در آن زمان کارگراني که مشغول حفر زمين به دنبال آب بودند، در عمق 14 فوتي زمين به مخزني از نفت دست يافتند. اگرچه اين کشف تصادفي بعدها منجر به استخراج نفت شد.
چاه “دريک” در واقع پيروزي سالها تفکر، تحقيق، سرمايه گذاري و کوششي بود که با انگيزه دستيابي به سوختي جديد و فراوان جهت مصرف چراغ هاي فانوسي شکل گرفته بود. اين فرآيند زماني آغاز شد که، يک حقوقدان سرمايه گذار اهل نيويورک به نام جرج بيسل(George Bissell) در سال 1851 در هنگام بازديد از رودخانه” ?يل کريک” متوجه وجود ماده روغني سياه رنگي شد که از نهر فوران کرده و موجب آلودگي آب چشمه ها مي شد. سرخپوست محلي سنکا که اعتقاد داشتند که اين ماده داراي نيروهاي شفابخش است، از آن جهت استفاده هاي پزشکي بهره مي جستند.
“بيسل” متوجه شد که اين ماده خام را مي توان به سوخت مايع چراغ فرآوري کرده و يا از آن به عنوان روغن چرب کننده مورد کاربرد ماشين آلات استفاده نمود.
او يک نمونه از اين ماده را تهيه کرد و براي آناليز شيميايي آن با يک استاد شيمي دانشگاه ييل(Yale) به نام “بنجامين سيليمان جي.آر”(Benjamin Silliman Jr.) قرارداد بست. پدر اين شخص به نام “بنجامين اس.آر” نيز از استادان دانشگاه ييل بوده و به عنوان يک شيميدان و دانشمند پيشرو امريکايي در اين زمينه شناخته شده بود.
سيليمان ماده خام را حرارت داده و اجزاي گوناگوني را يافته بوده که هرکدام در دماي معيني به جوش آمده و سپس متراکم مي شدند. همه اين محصولات متشکل از کربن و هيدروژن بودند.
از ميان اين محصولات، ماده اي که کروزين (نفت سفيد) نام گرفت، به عنوان بهترين سوخت براي ايجاد روشنايي معرفي شد. همچنين ثابت شد که ماده اي که در دماي بسيار پايين تري تبخير مي گردد، و ما امروزه آنرا به نام بنزين مي شناسيم، براي استفاده در چراغ هاي فانوسي بيش از حد قابل انفجار است. در اين مواد همچنين مايع رسوبي سنگيني وجود داشت که تبخير نمي شد، ولي خواص چرب کنندگي فوق العاده اي داشت.
نتايج اين آزمايشات در گزارشي در تاريخ 16 آپريل1855 به بيسل ارائه شد. گرچه نتايج مثبت اين آزمايشات به عنوان مرحله قابل توجه و برجسته اي شمرده مي شد، ولي وجود برخي شک و ترديدها موجب ايجاد تأخير در اين روندشد. در حقيقت اين موضوع که آيا استخراج مقادير کافي از ماده خام از مناطق بکر و دست نخورده اطراف” ?يل کريک” و “تيتس ويل” ممکن بود يا نه، همچنان يک بحث قابل تأمل بود.

“سيليمان” با وجود اينکه منابع درآمدي محدودي داشت، به عنوان يکي از سرمايه گذاران اوليه به شمار مي رفت. علاوه بر او يک بانکدار اهل نيوهاون به نام جيمزتون سند(James Townsend) نيز، به عنوان فردي که پس از نتايج نه چندان رضايت بخش پروژه از آن حمايت کرد، به يکي از سرمايه گذاران مهم بدل شد.
گام اساسي بعدي يافتن شخصي مناسب جهت عهده دار شدن فعاليت اصلي اخذ مجوزهاي مربوط به معدن و هدايت کردن جست و جو و کاوش ها بود. يک انتخاب نه چندان قابل پيش بيني براي اين پست، ادوين دريک ملوان اسبق گريت ليکز«Great Lakes» بود که سابقه کار به عنوان کارگر راه آهن مجوز استفاده از راه آهن براي سفرهاي مجاني را نيز داشت.
“ادوين دريک” براي شروع فعـاليت خود به تيتس ويل سفر کرده و اجاره نامه هاي مورد نياز براي زمين هاي کشاورزي اطراف منطقه را تهيه نمود. جست و جوهاي اوليه با استفاده از وسايل ساده اي نظير بيل انجام شد که بي نتيجه ماند. شرکت نيازمند کند و کاو در اعماق بيشتر بوده که اين امر نيز مستلزم سرمايه گذاري بيشتر جهت تهيه يک موتور بخار براي توان رساني به وسيله اي پيشرفته تر چون مته بود.
دريک يک آهنگر محلي به نام بيلي اسميت «Billy Smith» را براي ساختن وسايل مته زني و همچنين بنا کردن يک برج چاه کني جهت هدايت مته در کنار محل استقرار موتور، استخدام کرد. در حاليکه سرمايه گذاران اصلي در نيويورک و کانکتيکات در حال نا اميد شدن از پيشرفت کند پروژه و آماده قطع حمايت مالي خود از آن بودند، کلنل دريک همچنان مصمم و اميدوار به کار خود ادامه مي داد.
خيزش به سوي نفت

سرانجام زماني که نفت خام در عمق 69 فوتي شروع به تراوش کردن از ديوارهاي چاه کرد، دريک پيروز شد.
اين اتفاق 10 سال پس از شروع خيزش طلايي کاليفرنيا رخ داد، و آن زمان بود که نام طلاي سياه به نفت اعطاء شد. موفقيت دريک موج جديدي از خيزش به سوي نفت را موجب شد که انگيزه خود را از چشم انداز ثروتمندان يک شبکه مي گرفت. حفاري “دريک” منطقه جلگه اي از” ?يل کريک” به مسافت 10 مايل انجام مي شد. رودخانه کريک در جهت جنوب از “تيتس ويل” به سمت “ايل سيتي” (Oil City) در جريان بوده و سپس به رودخانه (Allegheny) ، که در جهت جنوب به سوي پيتزبورگ جريان دارد، مي پيوندد. در سال 1864 ، با پيدا شدن نفت در منطقه “Pit hole” پيت هل واقع در 6 مايلي جنوب ايل کريک، تنها در مدت يک سال اين منطقه تبديل به شهري با جمعيت 000‚15 نفر شد.
در حاليکه هدف اصلي بيسل و مشاورانش ايجاد منبع جديدي از سوخت براي چراغ هاي فانوسي بود، در آن زمان عواقب و پيامدهاي غير عامدانه، اين هدف اصلي را کمرنگ تر جلوه مي دادند، در همين راستا پالايشگاه هايي به منظور تقطير کروزين براي مصارف روشنايي و همچنين تأمين روغن هاي مورد نياز ماشين آلات با استفاده از باقيمانده هاي چسبناک نفتي ايجاد شد. محصولات گازي در ابتدا به عنوان ضايعات سوزانده مي شدند، تا اين که خطوط لوله کشي جهت بهره برداري از آن ساخته شدند. در ابتدا آنها از نظر ظرفيت و مسافت محدود بوده اما بعد از جنگ جهاني دوم تا حد زيادي گسترش يافتند.
جان راکفلر”John Rockfeller” بيشتر ثروت خود را از طريق توسعه امتياز انحصاري توليد، تصفيه و حمل ونقل کروزين به دست آورد. او شرکت خود را نفت استاندارد”Standard Oil” نامگذاري کرد، تا تأکيدي بر وجود محصولي پايدار باشد که با حذف گازولين (بنزين)، مطمئن و بدون خطر شده باشد.
توماس اديسون در سال 1879 با اختراع لامپ برق و تأسيس يک کارخانه مرکزي مولد الکتريسيته به نوعي پايان صنعت نفت را پيش بيني کرد. ميتوان گفت که او تا قسمتي درست حدس زده بود، چرا که اين اختراع اولين تجربه توليد روشنايي بدون استفاده مستقيم از آتش بود. در واقع الکتريسيته مي تواند با استفاده از منابع زيادي که هيچ گونه آتشي مصرف نمي کنند، – از آب در حال جريان تا شکافت هسته اي- توليد شود، با اين وجود، بيشتر برق مورد مصرف ما در دنياي امروز همچنان به سوخت وابسته است، که بخش عمده آن را گاز طبيعي به دست آمده از نفت تشکيل مي دهد.
درست در زماني که اديسون در حال توليد لامپ هاي الکتريکي و سيستم هاي قدرتي بود، موتورهاي احتراق داخلي نيز در حال توسعه و گسترش بودند. يک نمونه از آنها موتور اشتعال جرقه اي بود که گازولين (بنزين) براي آن بهترين نوع سوخت بود. نوع ديگري از آن موتور ديزلي بود که بهترين عملکردش با مصرف گازوئيل به دست مي آمد.
در دهه هاي بعدي، موتورهاي احتراق داخلي همچنين شامل توربين هاي گازي براي توليد سوخت هاي گوناگون از جمله سوخت مورد نياز هواپيما مي شدند. توليد موتورهاي بنزيني نيز منجر به ايجاد عصر اتومبيل و نياز به جاده هاي صاف و سنگفرش شد. سرانجام جاده هاي هموار و بادوامي با سطوح سياه رنگ، با استفاده از غليظ ترين مواد باقيمانده نفتي به دست آمده از پالايشگاه ها قير ساخته شدند.
تا آن زمان گرم شدن هواي سرد مستلزم جمع آوري و خشک کردن چوب در تابستان و مصرف زغال سنگ و ريختن آن به درون کوره ها بوده که خاکستر زيادي را به جاي مي گذاشت. تنها بعد از جنگ جهاني دوم بود که اين تکاپوي طاقت فرساي زمستانه براي جمع آوري سوخت پس از معرفي گسترده و فراگيرنفت، گاز طبيعي و سيستم هاي گرمايي با سوخت پروپان به اتمام رسيد. اين سيستم ها همچنين متشکل از ترموستاتهايي براي کنترل خودکار حرارت بودند.
در طول سده گذشته در حاليکه نفت تقطير شده مايع، مناسب ترين سوخت براي گرم کردن منازل بوده است، باقيمانده هاي نفتي کم ارزش تر، نيز سوخت مورد نياز کشتي ها و ديگ هاي بخار الکتريکي و صنعتي را تأمين کرده اند.
صنعت پتروشيمي که غالباً از نفت و گاز طبيعي به عنوان مواد خام اوليه استفاده مي کند، فعاليت خود را در آغاز قرن بيستم جهت توليد کود پليمر و پلاستيک هاي متشکل از مواد مصنوعي شروع کرد. امروزه وسايل نقليه ما تايرهاي بهتري دارند که پيامد استفاده از پليمرهاي صنعتي به جاي لاستيک هاي طبيعي به دست آمده از درختان مي باشد.
توليد نفت در دره “Oil Creek” به زودي به بالاترين حد خود رسيد و تقريباً در طول دو دهه تمامي منابع آن به اتمام رسيدند.(چاه اصلي “Drake” به مدت 3 سال بازدهاي معادل 1000 بشکه در روز داشت). دريک به نيويورک نقل مکان کرد. او در آنجا ثروت خود را به عنوان يک محتکر نفت از دست داده و همچنين سلامتي اش را به مخاطره انداخته بود.
ساکنين”Titles Ville” که موفقيت خود را مديون سخت کوشي، عزم راسخ و کارداني دريک مي دانستند، مبلغ4,000 دلار براي نجات او و خانواده اش از فقر جمع آوري کردند. در سال 1873 ، ايالت پنسيلوانيا مستعمري ساليانه اي به مبلغ 1500 دلار به دريک اعطاء کرد، که پس از مرگ او در سال 1880 به همسرش تعلق گرفت.
هم اکنون منطقه چاه اصلي نفت دريک، تبديل به پارک و موزه دريک شده است. اين مکان نسخه المثني اي از چاه “دريک” همراه با يک موتور بخار عملياتي دارد که جلوه هاي دروني آن نيز فرصت بي نظيري جهت کسب اطلاعات در مورد تمامي امور مربوط به نفت را فراهم مي سازد.
توريسم در اين منطقه با شعار«دره اي که دنيا را دگرگون ساخت» ترويج داده مي شود. بازديدکنندگان مي توانند سوار بر قطار، گشت و گذاري را از”Titles Ville” آغاز کرده و درمجاورت رودخانه”Oil Creek” به سمت جنوب سفر کنند. مناظري که زماني پوشيده از چاه هاي نفت بود، اکنون دوباره به طبيعت وحشي و بکرخود بازگشته است.
پايان عصر نفت

اگرچه نفت در مناطق بسياري يافت و استخراج شده است، لازم است که همواره آن را به عنوان يک منبع فاني و محدود در نظر بگيريم؛ چراکه سرعت سوزاندن آن توسط ما انسانها، بسيار بيشتر از سرعت جايگزين کردن آن توسط طبيعت است. در گذشته، پيش بيني هاي بدبينانه، زمان نزديکي را به عنوان زمان اتمام ذخاير نفتي پيش بيني کرده بودند که، عدم صحت آنها ثابت شد. افراد خوش بين تر همواره اعتقاد داشتند که مي توان با حفاري هاي عميق تر، که مستلزم نفوذ به زمين هاي سخت بيشتري است، به مخازن عظيم تري دست يافت.
صحت ادعاي اين افراد خوش بين با دست يابي به نفت در ساختار گنبدي شکل از جنس نمک به نام تپه اسپيندل تاپ (Spindle Top Hill) در نزديکي “بومونت” در شرق تگزاس ثابت شد . فرضيه وجود نفت در اين مکان بر اساس مشاهده نفوذ گازهاي احتراق پذير از سطح آن شکل گرفته بود. اگرچه نتيجه 9 سال حفاريهاي اکتشافي تنها تعدادي حفره هاي خالي بود، سرانجام در 10 ژانويه 1901، در عمق 139/1 فوتي از سطح زمين، که تقريباً 1000 فوت عميق تر از ميزاني بود که “دريک”بايد حفاري مي کرد.
شدت جريان نفت به حدي بود که جريان بوجود آمده از آنها به ارتفاع 150 فوت در آسمان پرتاب مي شد، که حاصل آن توليد نفت در ايالت متحده سه برابر ميزان قبل شد.
در سال 1901 تعداد کل اتومبيل هاي موجود بسيار پايين بوده و اکثر آنها الکتريکي و يا وابسته به نيروي بخار بودند، اکتشاف نفت در”Spindle top” آغاز عصر اتومبيل هايي باسوخت بنزيني را ممکن ساخت. در طول قرن گذشته مقادير گسترده اي از ذخاير نفت در مناطق جديد، اعماق بيشتر و همچنين مناطق دور از دريا يافت شده است.
هنري فورد “Henry Ford” نگران اين بود که بنزين بدست آمده از نفت دوام کافي براي حمايت از صنعت به سرعت در حال رشد اتومبيل را نداشته باشد. به همين دليل، شروع به انجام تحقيقاتي به منظور يافتن سوخت هاي جايگزين نمود. هر چند ثابت شد که، نگراني او و جايگزيني در آن زمان، کمي زود هنگام و پيش از موعد بوده است.
با اين وجود آخرين تخمين ها و بر آوردها که بر پايه تجارب زمين شناسي و همچنين اطلاعات فعلي در مورد زمان اتمام ذخاير نفتي بيان مي شود بسيار جدي و هوشيار کننده است. اين تخمين ها با پيش بيني هاي شومي که در دهه 1950 توسط ماريون کينگ هوربرت(Marion King Hultbert) تنظيم شده بود، همخواني دارند.
اکثر کشورهاي توليد کننده نفت زمان حداکثر توليد خود را گذرانده اند ايالات متحده تا زماني که توليدش در سال 1970 به بالاترين حد خود رسيد، يکي از صادر کننده هاي اصلي نفت بوده است؛ ولي تاکنون اين کشور براي تامين 60% از 20 ميليون بشکه مورد نياز روزانه خود به واردات وابسته است.
يک گمانه زني ديگر اين است که جهان، عصر نفت را با حدود 2 تريليون بشکه نفت آغاز کرده که در حال حاضر حدود نيمي از آن استخراج شده است. يک تريليون بشکه باقي مانده تنها پاسخگوي منابع مورد نياز 30 سال آينده مي باشد که تجديد شدن آن نيز بسيار مشکل است. مشکل اساسي در مورد نفت اينست که اين ماده به نوعي بيش از اندازه پر کاربرد بوده و تقريباً براي اکثر صنايع کارهايي که ما انجام مي هيم مورد نياز اصلي است در حالي که سوخت هاي جايگزين معمولاً نا مرغوب تر بوده و يا مقبوليت کمتري دارند. سازگاري با نيمه ذخاير باقي مانده و پايان عصر نفت مي تواند بزرگترين چالش باشد که تمدن ما تاکنون ناچار به رويارويي با آن بوده است.
«انجمن مهندسين مکانيک آمريکا» ASME چاه نفت “دريک” را در سال 1979 به عنوان نماد اقتصادي تاريخي مهندسي مکانيک برگزيد. موزه دريک ول «Drake Well» در شهر “تيتيس ويل” در پنسيلوانيا واقع بوده و شامل نسخه مشابهي از برج چاه کني دريک و محل استقرار موتور آن مي باشد.
موزه شامل کتابخانه اي از کتاب و اجناس متعلق به صنعت نفت مي باشد. در آنجا همچنين کلکسيوني از بيش از 000‚10 عکس مربوط به صنعت نفت، که تعدادي از آن را نيز همراه اين مقاله مشاهده کرديد.
بحران انرژي دهه اخير و نوسانات بهاي نفت
از اواسط دهه 1980 تا سپتامبر 2003 بهاي سازگار با تورم يک بشکه نفت خام در NYMEX به طور کلي زير 25 دلار بود. طي سال 2003 بهاي آن به بالاي 30 دلار رسيد و تا 11 آگوست 2005 به 60 دلار و نهايتا در جولاي 2008 به نقطه اوج 30/147 صعود کرد. تحليل گران افزايش قيمت ها را به عوامل بسياري از جمله گزارشات حوزه انرژي ايالات متحده آمريکا و نيز ديگر کشورها مبني بر کاهش ذخائر مواد نفتي، نگراني از سرانجام نفت، تنش هاي خاورميانه و روند افزايش بهاي نفت نسبت مي دهند.
زماني، رويدادهاي جغرافياي سياسي و بلاياي طبيعي که غير مستقيم به بازار جهاني نفت منتسب بودند اثرات کوتاه مدت موثري بر روي بهاي نفت داشتند مانند آزمايش موشکي کره شمالي، مناقشه بين اسرائيل و لبنان در سال 2006، نگراني ها از برنامه هسته اي ايران در سال 2006، طوفان کاترينا و عوامل مختلف ديگر.
در سال 2008 به نظر آمد، با شروع رکورد اقتصادي جهاني چنين فشارهايي تاثيرات ناچيزي بر قيمتهاي نفت داشته باشند.
رکود باعث شد تقاضا براي انرژي دراواخر سال 2008 و اوايل 2009 سير نزولي پيدا نموده و بهاي نفت سقوط نمايد اگرچه اين موج تند درماه مي 2009 فرو نشست وبهاي نفت به سطح قيمت خود در نوامبر 2008 برگشت.

رکوردهاي همگون با تورم جديد

بهاي نفت خام در سال 2003 بين منحني 20 تا 30 دلار در هر بشکه دادوستدي شداما بين سال 2003 تا جولاي 2008 قيمت ها به طور مداوم بالا رفته و در پايان سال 2007 به 100 دلار در هر بشکه رسيد و رکورد هميشگي سازگار با تورم سال 1980 را پشت سر گذاشت.در يک افزايش سراشيب گونه اي قيمت نفت در سال 2008 (که همچنين در ديگر کالاها نيز منعکس شد) به اوج بي سابقه 27/147 دلار طي دادوستد در 11 جولاي 2008 رسيد که سه برابر بيشتر از افزايش مطابق با تورم قبلي بود.
قيمت هاي بالاي نفت و ضعف اقتصادي منجر به کاهش تقاضا در سال 2008-2007 گرديد. به عنوان نمونه در ايالات متحده آمريکا، مصرف گازوئيل در سال 2007، 4% کاهش يافت سپس به تنهايي در دو ماه ابتدايي سال 2008، 5% سقوط کرد. قيمت هاي رکورد دار نفتي در نيمه اول سال 2008وعدم ثبات اقتصادي در نيمه دوم همان سال کاهش 2/1 ميليون بشکه اي مصرف مواد نفتي در آمريکا را برانگيخت که اين ميزان تقريبا معادل 5/5% مصرف کل آمريکا مي باشد. اين رکورد گسترده ترين کاهش از سال 1980 که اوج بحران انرژي 1979 بود به حساب مي آيد.

رکوردهاي همگون با تورم جديد

تقاضاي جهاني نفت خام از سال 1994 تا 2006 هر ساله معادل 76/1% رشد داشت که بين سال 2003 تا 2004 به اوج 4/3% نيز رسيد. بر اساس گزارش سالانه اداره کل اطلاعات انرژي ايالات متحده آمريکا (EIA) در سال 2007، برنامه ريزي گرديده است تا تقاضاي جهاني نفت تا سال 2030 نسبت به 2006 به ميزان 37% افزايش پيدا کند.
ميزان تقاضاي مورد انتظار(EIA) در سال 2007 براي رسيدن به اوج نهايي روزانه 86 ميليون بشکه در سال 2006 به 118 ميليون بشکه در روز در سال 2007 در حجم گسترده اي توسط بخش حمل و نقل مصرف شده است : گزارش 2008 آژانس انرژي بين المللي(EIA) پيش بيني کرد که اگرچه به علت قيمت هاي بالا کاهش تقاضا براي مواد نفتي در کشورهاي توسعه يافته مشاهده شده است، ولي با اين حال يک افزايش 7/3% در تقاضا تا سال 2013 در اين کشورها پيش بيني مي شودو اين پيش بيني در جهت افزايش خالص تقاضاي جهاني براي مواد نفتي تا آن زمان برنامه ريزي مي گردد .
بخش حمل و نقل بزرگترين سهم انرژي را مصرف مي کند و در دهه هاي اخير شاهد گسترده ترين رشد تقاضا بوده است. اين رشد به طور گسترده اي ناشي از تقاضاهاي جديد براي خريد وسايل نقليه شخصي است که با موتورهاي احتراقي درون سوز کار مي کنند.
اين بخش همچنين بالاترين ميزان مصرف را دارا است به طوري که طبق گزارش مستندHirsch محاسبه شده است که اين بخش تقريباً 9/68% از نفت ايالات متحده آمريکا در سال 2006 و 55% از مصرف نفت کل جهان را مصرف نموده است.
پيش بيني مي شود که تعدد اتومبيل ها و کاميون ها در چين و هند باعث افزايش تقريبي 75%درصدي مصرف نفت بين سال 2001 تا 2025 خواهند شد. انتظار مي رفت فروش اتومبيل در چين طي سال 2008 به رشد 15% تا 20% درصدي برسد که در بخش اقتصادي منتج به رشد بالاي 10 درصدي براي پنج سال متوالي مي گرديد. همچنان که کشورها توسعه پيدا مي کنند، صنعت، شهرسازي سريع و استانداردهاي بالاتر زندگي مصرف انرژي وبه طور خاص مصرف نفت را سرعت مي بخشند.
اقتصادهاي رو به ترقي مانند اقتصاد هند و چين به سرعت در حال تبديل شدن به مصرف کنندگان بزرگ نفتي هستند. چين در سال 2002 سالانه رشد مصرف 8%درصدي نفت را تجربه کرده است که دو برابر ميزان آن طي سالهاي 2006-1996 است. انتظار مي رفت که فروش اتومبيل در سال 2008 در چين رشد 20-15 درصدي داشته باشد که منتج به رشد نرخ اقتصادي بالاي 10% براي 5 سال متوالي گردد؛ اگرچه رشد سريع پيوسته در چين اغلب دور از انتظار نيست ولي ديگران پيش بيني مي کنند که اقتصاد صادراتي حکمفرماي چين، به علت تورم قيمتها، دستمزدها و نيز کاهش تقاضا از آمريکا، ديگر روند رشد قبل را تجربه نخواهد کرد.

نقش يارانه هاي سوختي

وجودسوبسيدهاي ( يارانه هاي ) سوختي دولتي، مصرف کنندگان خيلي از کشورها را در برابر افزايش قيمت ها محافظت کرده است ولي بسياري از اين يارانه ها در حال کاهش و يا بر چيده شدن مي باشند چرا که هزينه هاي دولت ها براي يارانه هاي سوختي افزايش پيدا کرده و ديگر توجيه اقتصادي ندارد.
AFP در ژوئن 2008 گزارش داد :
چين آخرين کشور آسيايي بود که يارانه هاي سوختي خود را بعد از بالا رفتن قيمت بنزين و ديزل به ميزان 18% کاهش داد. کشورهاي ديگري در آسيا مثل مالزي قيمت سوخت را 41% و اندونزي حدود 29% بالا برده اند و اين در حالي است که تايوان و هند نيز قيمت انرژي خود را افزايش داده اند.
در همان ماه خبر گزاري رويتر گزارش داد :
کشورهايي همچون چين و هند همراه با کشورهاي حوزه خليج فارس که قيمتهاي واحد نفت آنها پايين تر از قيمت هاي جهاني نگهه داشته شده اند در افزايش 61%درصدي مصرف جهاني نفت خام بين سالهاي 2006-2002 سهيم بوده اند.
به غير از ژاپن، هنگ کنگ، سنگاپورو کره جنوبي اغلب کشورهاي آسيايي قيمت هاي داخلي سوخت را يارانه اي کرده اند. بررسي ها نشان ميدهند که هرچه کشورهاي بيشتري براي سوخت يارانه پرداخت مي کنند قيمتهاي بالاي نفتي اثرات کمتري در کاهش تقاضاي سراسري خواهد داشت که اين موضوع دولت ها را مجبور مي کند در شرايط مالي شکننده تر در ابتدا تسليم شده و در مرحله بعدي يارانه هاي خود را گاها متوقف نمايند.
اين امر در اندونزي، تايوان، سريلانکا، بنگلادش، هندو مالزي در حال رخ دادن است به طوريکه اين کشورها يا قيمت هاي معمول سوخت را افزايش داده اند و يا تصميم به افزايش آن دارند.
طبق گزارش روزنامه Economist نيمي از جمعيت جهان از يارانه هاي سوختي بهره مند هستند. اين تخمين بر اين دلالت دارد که تقريباً يک چهارم مواد نفتي جهان با قيمتي پايين تر از قيمت بازار جهاني فروخته مي شود.

عرضه

يکي از علل مهم افزايش قيمت ها کاهش رشد ذخائر نفتي است که با گسترش محصولات نفتي طي کشفيات جديد در سال 1980 ادامه پيدا کرد. اين واقعيت که توليدات جهاني نفت و نيز ذخائر در نقطه اي کاهش پيدا خواهند کرد يکي از دلايل اساسي و ماندگار افزايش قيمت ها بوده است.
با اين حال قبل از رکورد زني قيمت هاي نفتي در سال 2008 ،برخي از مفسرين بر اين عقيده بودند که آگاهي از گرم شدن کره زمين ودستيابي به منابع جديد انرژي، قبل از اينکه اثرات کاهش ذخائر اثر گذار باشند، تقاضاها را محدود خواهند کرد و بر اين دلالت خواهد داشت که تحليل ذخائر نفتي موضوعي بي اهميت خواهد بود.
مواد نفتي داراي منابع محدودي است و اين ذخائر باقيمانده هر ساله به سرعت تحليل رفته و به طرز فزاينده اي به سختي استخراج مي شوند بنابر اين گرانتر خواهند بود. استخراج آنها تنها با قيمتهاي بالاي اقتصادي ميسر خواهد بود. حتي اگر تمام منابع نفت تمام نشوند بسياري از دانشمندان معتقدند منابع سهل الوصول نفت خام شيرين سبک به سرعت تهي مي شوند و در آينده دنيا محتاج منابع نفتي غير معمول گرانبهاتر و نيز نفت سنگين خواهد شد.
نمونه بارز سرمايه گذاري در منابع غير معمول نفتي در ماسه هاي قيرگون کانادا ديده مي شود که اين شن هاي قيرگون، منابع نزديک و مقرون به صرفه اي از نفت سنگين با درجه پايين تري نسبت به نفت خام مي باشند. زمانيکه نفت با قيمتي بالاتر از 66 دلار در هر بشکه معامله مي شود شن هاي قيرگون براي شرکت هاي توليدي و حفاري جذاب مي شوند.

دلايل احتمالي ديگر

علاوه بر نگراني ها در مورد ذخائر نفتي، عوامل زياد ديگري نيز اثراتي چند بر قيمتهاي نفت داشته اند؛ جنگ هاي آمريکا و متحدانش عليه تروريسم بعد از 11 سپتامبر، اعتصابات کارگري، تهديدات طوفان به سکوهاي نفتي، آتش سوزي و تهديدات تروريستي عليه پالايشگاهها و ديگر مشکلات موقت به تنهايي باعث افزايش قيمتهاي نفت نبوده اند. چنين مشکلاتي به صورت موقت بالارفتن قيمت ها را تسريع کرده اند اما به صورت تاريخي بر افزايش هاي بلندمدت قيمت ها تاثير گذار نبوده اند.

معاملات مالي

منظور از معاملات مالي اين است که برخي سرمايه گذاران قراردادهاي آتي رابراي خريد کالايي با قيمت روشن جهت تحويل در آينده خريداري مي نمايند. معامله کنندگان در واقع هيچ نفت خامي خريداري نمي کنند تنها زمانيکه موعد قراردادها سر مي رسد معامله کنندگان مالي يا آنها را با پرداخت هاي نقدي تسويه مي کنند و يا به مصرف کنندگان حقيقي مي فروشند.
ادعاهايي بوجود آمده است که نشان مي دهد اين معاملات مالي از دلايل اصلي افزايش قيمت هاست. در مي 2008 مدير حمل و نقل جامعه دموکرات آلمان برآورد کرد که 25% افزايش 125 دلاري در هر بشکه هيچ گونه ارتباطي با منابع زيرزميني و تقاضا نداشته است. در ماه مي مدرکي به يکي از کميته هاي سناي آمريکا داده شد که نشان مي داد شوک تقاضا از سوي سرمايه گذاران موسسه اي در طي 5 سال گذشته تا 848 ميليون بشکه افزايش پيدا کرده است که مشابه افزايش تقاضاها از چين به ميزان 920 ميليون بشکه است.
در پاسخ به اين احتمال که معاملات مالي به صورت مصنوعي بازار نفت را دچار تورم کرده اند کنگره ايالات متحده آمريکا بررسي هايي را در ژوئن 2008 آغاز کردتا مشخص گردد که آيا لازم است واکنشي براي اعمال محدوديت هاي سفت و سخت بر روي سرمايه هاي مالي، سرمايه گذاري هاي بانکي و ديگر سرمايه گذاريهاي که گفته مي شوند قيمت هاي سوخت را بالا مي برند انجام شود يا خير.

اثرات

بعضي بر اين تفکرندکه يک جهش در قيمت نفت مي تواند رکوردي نظير بحران هاي انرژي سالهاي 1979 و 1973 يا يک شرايط بدتري مثل يک سقوط جهاني قيمت نفت به همراه داشته باشد. قيمت هاي افزايش يافته مواد نفتي در مجموعه گسترده اي از محصولات که از مشتقات نفت هستند منعکس مي شود.
علاوه بر قيمتهاي بالاي نفت، از سال 2000 رشد قيمت نفت به طرز چشمگيري افزايش يافته است و عنوان مي شود که اين رشد قيمتها يکي از عوامل بحران مالي اخير باشد که از سال 2008 شروع شده است.

پيش بيني قيمت ها و جهت ها

OPEC که در اوايل دسامبر 2007 تشکيل جلسه داد، خواستار يک افزايش قيمت ولي ثابت است که بتواند در آمد مورد نياز حياتي کشورهاي توليد کننده نفت را برآورده نمايد اما از قيمتهاي بالايي که مي توانند اقتصاد ملت هاي مصرف کننده نفت را تحت تاثير منفي قرار دهند جلوگيري کند. بعضي از اين تحليل گران پيشنهاد کردند که ميانگين 70 تا 80 دلار در هر بشکه هدف OPEC باشد.
بعضي از تحليل گران متذکر شده اند که کشورهاي مهم صادر کننده نفت به سرعت در حال توسعه هستندو از آنجائيکه نفت بيشتري در داخل مصرف مي کنند ممکن است نفت کمتري به بازارهاي بين المللي عرضه شود. اين تاثير که در قالب مدل اقتصادي مبني بر صادرات شکل مي گيرد به شکل قابل توجهي ميزان نفت موجود براي معامله را کاهش داده و باعث ادامه افزايش قيمت ها مي گردد.
صادر کنندگان مهم به طور خاص اندونزي (که در حال حاضر يک وارد کننده محض نفتي است)، مکزيک و ايران (جايي که تقاضاها براي افزايش توليد در تقريباً 5 سال برنامه ريزي مي شود) و روسيه(که تقاضاي داخلي مواد نفتي به سرعت در حال رشد است) مي باشند.
در ماه مي 2008 T.Boone Pickens، سرمايه گذار تاثير گذار نفتي، که معتقد است خروجي نفت دنيا درحال رسيدن به اوج خود مي باشد، پيش بيني کرد که قيمت نفت در پايان سال به مرز 150 دلار در هر بشکه برسد. 85 ميليون بشکه نفت در روز تمامي چيزي است که دنيا مي تواند توليد کندواين در حالي است که تقاضا 87 ميليون است.
Alexei Miller رئيس گاز پرم (Gazprom) بزرگ انرژي روسيه در ژوئن 2008 هشدار داد که بهاي نفت گاهاً به طور تقريبي به 250 دلار در هر بشکه در سال 2009 برسد؛ وي گفت مادامي که معاملات مالي در قيمت نفت نقش ايفا مي کنند اين تجلي و تاثير قطعي نيست.
در ماه نوامبر 2009 به محض نزول قيمت هر بشکه نفت به زير 60 دلار ، IEA هشدار داد که قيمت ها ممکن است باعث عدم سرمايه گذاري در منابع جديد نفت و نيز کاهش توليد بيشتر ذخائر غير معمول مانند شن هاي قيرگون کانادا گردد. IEA همچنين هشدار داد، تامين نفت در آينده بيشتر از حوزه هاي کوچک تر و سخت ترانجام خواهد شد يعني اينکه توليد نفت در آينده ملزوم سرمايه گذاري هاي سالانه بيشتري است.عدم سرمايه گذاري هاي جديد که اخيراً در چنين پروژه هايي مشاهده شده است، در نهايت مي تواند نسبت به آنچه که در اوايل دهه 2000 تجربه شد باعث مشکلات جديد و جدي تري در تامين نفت گردد.
از آنجاييکه شديدترين کاهش توليد در کشورهاي توسعه يافته مشاهده شده بود، IEA هشدار داد که انتظار مي رود گسترده تر ين رشد توليد از پروژه هاي کوچکتر در کشورهاي عضو OPEC مشاهده شود که باعث افزايش سهم توليد جهاني آنها از 44% در سال 2008 به 51% پيش بيني شده در 2030 شود. IEA همچنين اشاره کرد که ممکن است ميزان تقاضا از کشورهاي توسعه يافته مانند چين 43% و هند و خاورميانه 20% افزايش يابد.

کاهش قيمت ها طي سال 2009-2008

با آغاز سپتامبر 2008 قيمت ها تا سقف 110دلار پايين آمده بودند. عبدالله البدري مديرOPEC گفت که OPEC تصميم دارد توليدش را روزانه500.000 بشکه کاهش دهد.آژانس انرژي بين المللي (IEA) تقاضاي پيش بيني شده خود در سال 2009 براي سپتامبر 2010 را با پايين آوردن 140.000 بشکه به 6/87 ميليون بشکه در روز کاهش داد. وقتي که کشورها متوجه شدند دنيا در دهه سوم سال 2008 با رکورد اقتصادي مواجه شده است قيمت ها شروع به کاهش نمود. در ماههاي نوامبر و دسامبر، رشد تقاضاي جهاني افت کرد و تقاضاي ايالات متحده نيز از اوايل اکتبر تا اوايل نوامبر 2008، 10% کاهش پيدا کرد که با رکورد چشمگيري در فروش صنعت خودرو همراه شد.
قيمت مواد نفتي در فوريه 2003 به پايين تر از 35 دلار سقوط کرده بود اما در 6 مي 2009 به جايگاه اواسط نوامبر 2008 خود يعني تقريباً 56 دلار برگشت.

راهکارهاي احتمالي کاهش قيمت نفت

تلاش براي کاهش اثرات افزايش قيمت نفت شامل
• افزايش تامين مواد نفتي
• يافتن جايگزين هايي براي مواد نفتي
• کاهش تقاضا براي مواد نفتي
• تلاش براي کاهش اثرات افزايش بهاي نفت بر روي مصرف کنندگان مواد نفتي
در اصل تئوري اقتصاد، بازار آزاد يک کالاي بسيار نادر را در حين افزايش قيمت آن جيره بندي مي کند. قيمت بالاتر بايد توليد کنندگان را براي توليد بيشتر و مصرف کنندگا ن را براي مصرف کمتر تهييج کند تا احتمالاً به جايگزين هاي ديگري روي آورند.
سه استراتژي اول پيش از اين در راستاي اصل تئوري اقتصاد هستند چرا که سياست دولت ها مي تواند عرضه و تقاضا براي مواد نفتي را مثل جايگزين هاي موجود تحت تاثير قراردهد. در عوض آخرين استراتژي (تلاش براي حمايت از مصرف کنندگان در برابر افزايش قيمت ها) به نظر مي رسد که بر خلاف تئوري کلاسيک اقتصاد باشد؛ زيرا مصرف کنندگان را به مصرف بيش از حد مقدار کالاي کمياب ترغيب مي کند که حتي آن کالا را کمياب تر مي کند. براي جلوگيري از کمبود بارز کالايي، تلاش براي کنترل قيمت ها ممکن است نيازمند طرح کلي جيره بندي باشد.

کلمات جستجو شده:

  • تحقیق درباره ی نفت
  • تاریخچه نفت
  • تحقیق در مورد نفت
  • تحقیق درباره نفت
  • مقاله در مورد نفت
  • درباره ی نفت
  • مقاله درباره نفت
  • مطلب در مورد نفت
  • تحقیق درباره نفت و گاز
  • تحقیق درباره ی نفت وگاز

32 نظر برای تاريخچه نفت

  1. Arya
    آوریل 18, 2014

    دست گل تک تکتون .
    تحقیق ردیفی بودش ولی صد حیف که امکان کپی برداری نیست . لطف میکنید اگه کاری کنید که بشه کپیش کنیم و به ما آدمای در جستجو علم و تحقیق . کمک کنید !!!
    :]]

    رتبه دهید: Thumb up 1 Thumb down 0

  2. اشكان
    آوریل 11, 2014

    سلام
    مطالبي كه خوندم خيلي خوب بود
    لطفامحتواي همين صفحهرو واسم به ايميلم بفرستيد
    خيلي ممنون

    رتبه دهید: Thumb up 0 Thumb down 0

  3. آرزو
    فوریه 28, 2014

    خوب بود
    اگه این مطلب رو برای بقیه فرستادین میشه برامنم بفرستینش؟
    ممنون میشم

    رتبه دهید: Thumb up 1 Thumb down 0

  4. reza
    فوریه 22, 2014

    داداش مطالبتو نیاز دارم برا تحقیق مدرسه خواهشا بفرس رو این ایمیل
    ar.gh60@yahoo.com

    رتبه دهید: Thumb up 1 Thumb down 0

  5. ضحی
    نوامبر 26, 2013

    خوب بود ممنون

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 6 Thumb down 6

  6. بهار
    اکتبر 29, 2013

    خيلي عالي بوووووودددد. محششششرررررر.ممنون مييشم برام به اين ادرس بفرستيد:bahar.siahy.ba@gmail.com./veeeerrrryyyygoooooooooodddddddd

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 12 Thumb down 4

  7. hadis
    می 10, 2013

    سلام عالی بود اگه میشه این مطلبوتاشنبه واسه ی من به ایمیلم بفرستین ممنون

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 8 Thumb down 7

  8. غزل
    آوریل 11, 2013

    خوب بود

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 12 Thumb down 10

  9. محمد
    آوریل 10, 2013

    خیلی خیلی کاملو خوب بود اگه برام بفرستین ممنون میشمMhN2815@GMAIL.COM

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 10 Thumb down 8

  10. aytam
    آوریل 5, 2013

    ali boood

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 10 Thumb down 8

  11. ندا
    آوریل 4, 2013

    عالی بود خواهشمندم به ایمیلم بفرستید ممتون. nasrinnayeb25@yahoo.com

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 12 Thumb down 9

  12. hadi
    آوریل 4, 2013

    ali boooooooooooooooooooooooooooooood

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 12 Thumb down 8

  13. fahime
    مارس 28, 2013

    ali boooooooooooooooooooooooooooooooooood

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 12 Thumb down 6

  14. mohammad
    مارس 4, 2013

    Hidden due to low comment rating. Click here to see.

    رتبه پایین. رتبه دهید: Thumb up 7 Thumb down 10

  15. shita
    مارس 3, 2013

    Hidden due to low comment rating. Click here to see.

    رتبه پایین. رتبه دهید: Thumb up 5 Thumb down 12

  16. عرفان ماهری
    فوریه 23, 2013

    با سلام و عرض خسته نباشید
    مطالب خیلی خوب بود لطفا اگر شود برایم بفرستید.
    خیلی ممنون

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 10 Thumb down 9

  17. فردین اسدزاده
    فوریه 20, 2013

    سلام
    خیلی مفید بود ازتون خواهش میکنم این مطلبو به ایمیل من ارسال کنین خیلی لازمش دارم ممنون میشم این کارو بکنین.از سایت خوبتون هم تشکر میکنم.منتظرم
    خسته نباشین

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 12 Thumb down 11

  18. محسن
    فوریه 18, 2013

    سلام لطفآً این مطالبو واسم ایمیل کنید برای تحقیق درس مسائل سیاسی- اقتصادی نفت لازم دارم. حتماً به سایت شما ارجاع خواهم داد. تشکر

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 11 Thumb down 7

  19. امیر حسین
    فوریه 17, 2013

    مطالب خیلی خوبی است،استفاده کردیم .
    لطفا این مطلب به ایمیلم ارسال کنید

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 10 Thumb down 8

  20. amir
    فوریه 10, 2013

    خوب بود
    لطفا به ایمیل منم بفرستین

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 5 Thumb down 7

  21. پدرام
    فوریه 3, 2013

    عالی بود فقط کاش می زاشتید کپی پیست کنیم.

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 10 Thumb down 7

  22. مغز
    ژانویه 20, 2013

    مطالب خوبی فقط کمی بیشترش کنین که علمی تر باشه خیلی ممنون#

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 8 Thumb down 9

  23. عزیز
    ژانویه 20, 2013

    باتقدیم سلام وخسته نباشید

    لطفا در صورت امکان مقالات مربوط به رشته مهندسی نفت (حفاری مخارن نفتی وبهره برداری) برایم ایمیل کنید ویا امکان کپی برداری از مقالات فراهم شود .

    با تشکر فراوان

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 9 Thumb down 9

  24. سحر
    ژانویه 9, 2013

    lotfan baram email konen

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 8 Thumb down 5

  25. رضا
    دسامبر 16, 2012

    سلام
    لطفا برای من هم ایمیل کنید . چون کپی نمی شه
    ممنون

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 9 Thumb down 10

  26. Amir
    دسامبر 7, 2012

    Hidden due to low comment rating. Click here to see.

    رتبه پایین. رتبه دهید: Thumb up 6 Thumb down 10

  27. ghader
    نوامبر 9, 2012

    بسیار عالی بود
    من خیلی دنبال یه نرم افزار دیکشنری تخصصی هستم واسه گوشیم میخاستم اگه امکانش هست برام بفرستید
    پیشاپیش سپاسگذارم
    مدل گوشیم:Nokia c6-00

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 12 Thumb down 9

  28. اکرم
    سپتامبر 12, 2012

    مطالبی که ارائه نمودید واقعا زیبا است، لطفا این مطالب را به ایمیل من بفرستید و اگر یشه رفرنس هایی که برای مطالب استفاده نمودید را به متن پیوست کنید. باسپاس فراوان

    بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 11 Thumb down 10

  29. عالی بود به این مقاله نوشتن ها ادامه بدید مرسی

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 14 Thumb down 10

  30. سجاد
    آوریل 28, 2012

    خوب بود

    Well-loved. Like or Dislike: Thumb up 18 Thumb down 8

  31. مهدی
    فوریه 29, 2012

    Hidden due to low comment rating. Click here to see.

    رتبه پایین. رتبه دهید: Thumb up 12 Thumb down 16

    • احمد
      مارس 15, 2013

      بد نبود

      بالاترین رتبه. شما هم رتبه بدهید: Thumb up 7 Thumb down 5

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>