صنعت نفت در آذربایجان

بدضعیفمتوسطخوبعالی (4٫00 از 5)
Loading...

تاريخ صنعت نفت در آذربايجان به دوران باستان بازمي گردد . احمد البلاروري مورخ و جغرافيدان عرب به وابستگي اقتصاد آبشوران در دوران باستان به نفت اشاره مي كند . برخي از ديگر مورخان عرب در قرون دهم و يازدهم ميلادي از سرزمين نفتي باكو و توليد نفت سياه و سفيد در آبشوران سخن گفته اند.ماركوپلو(1 ) جهانگرد ايتاليائي ( قرون 14 – 13 ميلادي ) در سفرنامه خود از درآمد حاصل از حمل نفت از باكو به كشورهاي شرقي ياد مي كند . آدام اوليري (2 ) سياستمدار و جهانگرد آلماني ( قرن هفدهم ) در سفرنامه خود به حمل نفت از باكو به ايران ، آسياي مركزي و تركيه سخن مي گويد.

دستنوشته اي در عمق 35 متري يكي از چاه هاي منطقه بالاخاني كشف شده كه نشان مي دهد اين چاه در سال 1594 توسط الهيارمحمد حور حفر شده است . به گفته امين احمد رازي مورخ ايراني در اوايل قرن شانزدهم ميلادي در باكو حدود 500 حلقه چاه وجود داشته است . اين چاه ها نفت سياه و سفيد توليد مي كرده اند . انگلبرت كمپفر(3 ) پزشك و طبيعيدان آلماني در كه درسال 1683 بعنوان دبير سفارت سوئد از ميادين نفتي شبه جزيره آبشوران بازديد كرده ، نقشه مسير حمل نفت از شبه جزيره آبشوران به ايران ، آسياي مركزي و شمال قفقاز را ترسيم كرده است . اولين بار در سال هاي 1798 و 1803 دستور حفر دو حلقه چاه در فاصله 18 و 30 كيلومتري سواحل باكو صادر شد .

تاريخ توسعه صنعت نفت آذربايجان به چند مرحله تقسيم مي شود كه هر مرحله ويژگي هاي خاص خود را دارد .

مرحله اول – با توليد مكانيكي نفت از چاه هائی شروع می شود که از سال 1847 تا 1920 حفر شده بودند . ويژه گي سال هاي 1848 – 1847 در اينستكه براي اولين بار حفر چاه در مناطق بی بی بات و بالاخاني و توسعه صنعت نفت در آذربايجان در اين سال ها آغاز شد .

براي اولين بار در اوايل قرن نوزدهم توليد صنعتي نفت از چاهي آغاز شد كه در 30 متري ساحل بيبيات با دست حفر شده بود .

اولين پالايشگاه نفت در باكو در سال 1859 تأسيس شد . پالايشگاه نفت سفيد در سال 1863 در باكو توسط جواد مليكوف ساخته شد . براي اولين بار در دنيا در اين پالايشگاه از منبع برودت استفاده شد . باكو در سال 1867 داراي 15 پالايشگاه بود .

توسعه فن آوري حفاري به حفر چاه هاي جديد ، افزايش توليد نفت ، توسعه زيرساخت هاي نفت و پالايش نفت ، تأسيس صدها شركت در ارتباط با توليد ، پالايش و فروش نفت منجر گرديد . تشكيل سرمايه ملي باعث شد تا آذربايجان و باكو به يكي از مراكز صنعتي در دنيا تبديل شوند . استفاده از شيوه صنعتي در توليد نفت براي اولين بار در دنيا در شبه جزيره آبشوران در سال 1871 شروع شد . در سال 1872 قوانين ” ماليات بر چاه هاي نفت و توليد نفت ” و ” فروش زمين هاي نفتي در اختيار مستأجران ” بمنظور بهبود روابط در صنعت نفت تصويب شدند . براي اولين بار در31 دسامبر سال 1872 ، 15 قطعه از زمين هاي بالاخاني و 2 قطعه از زمين هاي بي بي بات به مزايده گذاشته شدند .

در آن دوره زمين هاي باير براي يك دوره 24 ساله بمنظور اكتشاف نفت و توسعه ميادين جديد نفت واگذار شدند . كساني كه زمين را به اجاره گرفته بودند حق داشتند نفت توليد خود را صادر و قيمت آن را تعيين نمايند . درآمد خالص آن ها 14 تا 15 درصد كل قيمت نفت فروخته شده بود . سرمايه خالصي كه در سال هاي 1870 در صنعت نفت سرمايه گذاري شد فقط 4 درصد كل سرمايه اي بود كه در اين سال ها سرمايه گذاري گرديد . اين رقم براي جمع سرمايه گذاري اشخاص با سرمايه گذاري ملي فقط 10 در صد بود . در اواخر قرن نوزدهم از 167 واحد صنعتي كه در زمينه نفت فعاليت مي كردند فقط 49 واحد ( 8/24%) آذربايجاني بودند . در آن دوره ميليونرهاي نفتي كمك شاياني به توسعه صنعت نفت كردند . اولين شركت ذخيره كننده نفت – انجمن نفت باكو- در سال 1847 در باكو تأسيس شد . برادران نوبل كه اهل سوئد بودند در سال 1873 وارد باكو شدند و در مورد ارتباط رشد اقتصاد با نفت به مطالعه پرداختند . آن ها در ان زمان داراي چندين ميدان نفتي ، پالايشگاه ، نفتكش در درياي خزر ، بارج ، هتل و غيره بودند . در سال 1876 بدنبال لغو قانون ماليات بر توليد نفت چند پالايشگاه جديد نفت احداث و راه اندازي شد .

اولين خط لوله نفت در روسيه بطول 12 كيلومتر كه ميدان بالاخاني را به پالايشگاه نفت باكو وصل مي كرد در سال 1878 احداث شد . طول تمام خطوط لوله اي كه پالايشگاه نفت باكو را به ميادين نفت وصل مي كرد در سال 1898 به 230 كيلومتر رسيد . اين خطوط لوله سالانه يك ميليون تن نفت را منتقل مي كردند .

خط آهن باكو به باطومي در سال 1883 احداث و راه اندازي شد . اين خط لوله نقش مهمي در صادرات نفت و فرآورده هاي نفتي به كشورهاي اروپائي داشت . روچيلد (4 ) در سال 1883 به فروش و انتقال نفت ازباكو به اروپا از نظر مالي كمك كرد . شركت نفت درياي كاسپين – سياه متعلق به خانواده روچيلد در سال 1886 تأسيس شد . بانك روچيلد 42% از نفت صادراتي باكو را در اختيار داشت . توليد نفت آذربايجان در سال 1901 برابر با 11 ميليون تن بود . بنابراين توليد نفت آذربايجان در آن زمان بيش از 50% توليد نفت دنيا بود . مندليف دانشمند معروف در سال 1880 پيشنهاد احداث خط لوله باكو به باطومي را بمنظور اطمينان از حمل نفت باكو به بازارهاي دنيا ارائه نمود . اين خط لوله به قطر 200 ميلي متر 833 كيلومتر طول داشت . احداث اين خط لوله از سال 1897 آغاز شد و در سال 1907 خاتمه يافت .

قبل از آنكه نفت در آذربايجان ملي شود 109 شركت نفتي در اين كشور فعاليت داشتند . از اين شركت ها 72 شركت روسي ( با سرمايه 240 ميليون روبل ) و 37 شركت انگليسي ( با سرمايه 100 ميليون پاند ) بودند . برادران نوبل در صنعت نفت آذربايجان 30 ميليون روبل سرمايه گذاري كردند .

شرکت نفت حاجی چلکن که در آن زمان متعلق به یک سرمایه دار بسیار بزرگ بود 25/1 میلیون پاند در صنعت نفت سرمایه گذاری کرد . آذربایجان قبل از ملی شدن نفت دارای 270 شرکت بود که در تولید نفت مشارکت داشتند . 49 شرکت از آن ها شرکت های متوسط و کوچک بودند که به حفر چاه اشتغال داشتند ، 25 شرکت به پالایش نفت می پرداختند و بیش از 100 شرکت به کارهای تعمیرات و غیره مشغول بودند . صنعت نفت در اواخر این مرحله با مشکلات زیادی ( جنگ ، انقلاب و …) مواجه شد و بهمین علت تولید نفت کاهش یافت .

مرحله دوم از 1920 و بدنبال ملی شدن صنعت نفت در آذربایجان شروع می شود و تا زمان کشف میدان نفتی در دریا به نام ” نفت داشلاری ” (5 ) در 1949 ادامه می یابد . تولید نفت در سال 1929 به 4/2 میلیون تن کاهش یافت . در مرحله دوم بعلت گسترش فعالیت های اکتشاف چندین میدان نفتی جدید کشف شد و تولید نفت در سال 1941 به 6/23 میلیون تن رسید. درواقع در این سال 76% تولید نفت اتحاد جماهیر شوروی از میادین جدید استخراج گردید .  تولید نفت آذربایجان طی دوره جنگ جهانی دوم یعنی در سال های 1941 تا 1945 بعلت انتقال وسائل و متخصصین نفت به مناطق شرقی به 1/11 میلیون تن کاهش یافت .

در هفتم نوامبر سال 1949 چاه شماره 1 بعمق 942 متر برای تولید روزانه 100 تن نفت در میدان نفت داشلاری راه اندازی شد و به این ترتیب اولین گام در جهت تولید نفت دریائی برداشته شد .

مرحله سوم از زمان راه اندازی میدان نفتی نفت داشلاری در سال 1950 و توسعه نفت دریائی در آذربایجان شروع می شود و تا سال 1969 ادامه می یابد . در این دوره فعالیت های اکتشاف نفت در دریا گسترش یافت و چندین میدان جدید نفت و گاز کشف و راه اندازی شد و فن آوری استخراج نفت از دریا و زیرساخت های تولید نفت دریائی توسعه یافت .

در دوره مذکور چندین میدان جدید نفت و گاز در خشکی نیز کشف و راه اندازی شد . ویژگی مهم این دوره توسعه سریع میدان نفت داشلاری و سایر میادین است . برای اولین بار در دنیا یک میدان دریائی واقع در آب های آزاد مورد بهره برداری قرار گرفت . استفاده از روش های مهندسی و علمی و فنی باعث شد تا  سرمایه به آذربایجان جریان یابد . در نتیجه  در اثر استفاده بهینه از تجهیزات و کاهش قیمت تمام شده نفت سطح بهره وری افزایش یافت .

مرحله چهارم از سال 1969 آغاز می شود و خصوصیت بارز آن توسعه سریع صنعت نفت و گاز است . در این دوره تولید نفت دریائی بشدت گسترش یافت . در سال 1970 اتحادیه نفتی کشورهای حاشیه دریای خزر تأسیس شد . این اتحادیه با استفاده از تجارب متخصصین آذربایجانی در زمینه نفت مکلف شد تا به اقدامات زمین شناسی ، حفاری و سایر فعالیت های نفتی در دریای خزر بپردازد . با توجه به تجهیزات فنی که در دریای خزر بکار می رفت فعالیت فقط تا عمق 40 متری امکانپذیر بود . در آن زمان تقریبا” تمام میادین نفتی موجود در بخش آذری تا عمق 40 متری شناسائی شدند . پس از آن با استفاده از تجهیزات و فن آوری های جدبد استخراج نفت از لایه های عمیقتر و افزایش تولید امکانپذیر گردید . با استفاده از این تجهیزات و فن آوری ها بعدا” فعالیت در عمق 200 متری دریا انجام شد و شرائط برای کشف میادین جدید نفت و گاز در اعماق آب های دریای خزر فراهم گردید .

درنتیجه 8 میدان جدید نفت و گاز در سال های 1960 کشف شدند و حجم ذخائر نفت به 2 برابر و حجم ذخائر گاز به 3 برابر افزایش یافت . تولید نفت و گاز در سال 1975 به 1/27 میلیون تن رسید . تعداد دکل های حفاری در سال های 1980 به 11 عدد بالغ گشت . در نتیجه فعالیت این دکل ها میادین جدید غنی نفت در عمق 80 – 350 متری  دریای خزر دربخش آب های مربوط به آذربایجان کشف گردید .

مرحله پنجم از زمان فروپاشی اتحاد شوروی شروع می شود . ویژگی این دوره اتخاذ استراتژی جدید بر اساس دوره استقلال و تاریخ جدید آذربایجان است.

1-      Marko Polo

2-      Adam Oleari

3-      Angelbert Kempfer

4-      Rothschild یکی از خانواده های متمول اروپا که از اواخر قرن هیجدهم به کار بانکداری و سایر کار

های مالی پرداختند.

5-      Neft Dashlary

(منبع : سایت Azerbaijan.az )

کلمات جستجو شده: پالایشگاه باکو

نوشته های مرتبط

2 نظر برای صنعت نفت در آذربایجان

  1. علی
    مرداد ۱۸, ۱۳۹۰

    با تشکر از اینکه حقایق را متذکر میشوید

    رتبه دهید: Thumb up 0 Thumb down 0

  2. مهدی اکبری
    مرداد ۵, ۱۳۹۰

    با سلام
    می خواستم بدونم که دانستن تاریخ نفت چه کمکی میکنه. با تشکر. ضمنا اگر امکان داشت در مورد تاریخ نفت خودمان اطلاعات بیشتری بزارید.
    با تشکر

    رتبه دهید: Thumb up 2 Thumb down 1

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *