مقاله ی ایمان نظری گروه بین المللی مهندسی شیمی و شیمی خورشید

بدضعیفمتوسطخوبعالی (3٫40 از 5)
Loading...

مقاله ی ایمان نظری گروه بین المللی مهندسی شیمی و شیمی خورشید

واحد دانشگاه آزاد اسلامی واحد اراک

سرپرست زیر گروه مقاله:هومن قلعه نویی

In The Name Of Good

 

Variety of chemical industries in Iran and its application

 

 

 

انواع صنایع شیمیایی در ایران و کاربرد آن

 

 

Iman Nazari

December 2011

 

ایمان نظری

آذر1390

 

فهرست                                              صفحه

 

مقدمه                                                                                                               1                                         3  تعريف صنايع شيميايي و تفكيك اين صنايع از ساير صنايع مرتبط                                                     4 تقسيم بندي صنايع شيميايي مطابق استانداردهاي جهانی
                                            5   تقسيم بندي صنايع شيميايي كشور مطابق عرف معمول ايران      5    صنايع پتروشيمي كشور                                                                                 

فرآورده‌های صنایع شیمیایی                                                                                     6 جمع بندي و پيشنهادات                                                                                       16  

 

  مقدمه

موضوع تعريف و دسته بندي صنايع شيميايي كشور يكي از موصوعات بحث انگيز در دهه گذشته بوده است. در اين مقاله مبناي سه شيوه تقسيم بندي و گروه بندي صنايع شيميايي كشور برحسب استانداردهاي جهاني، عرف معمول، و گروه هاي كاري معرفي شده است. به ضعف هاي موجود در زمينه هويت بخشي به صنايع شيميايي توجه شده و فوايد تعريف و بازشناسي اين صنايع مورد بررسي قرار گرفته است.
در اين پژوهش همچنين به موقعيت ممتاز كارشناسان و مهندسان شيمي در احراز پست هاي تخصصي در صنايع شيميايي و صنايع مرتبط با صنايع شيميايي اشاره شده و ابزارهاي مورد نياز تقويت و تحكيم اين موقعيت پيشنهاد شده است. تعيين و ارايه شاخص هاي ارزيابي صنايع شيميايي كشور به تحقيقات آينده مؤلفان موكول شده است.

موضوع تعريف و دسته بندي صنايع شيميايي موضوعي است كه شايد در نگاه اول امري پيش پا افتاده و يا غيرضروري مي نمايد. به عبارت ديگر، شايد هر كارشناس صنعتي در برخورد اول تصور كند كه تعريف جامع و شاملي از صنايع شيميايي دارد و چون و چند اين صنايع را به خوبي مي شناسد. البته هنگامي كه در مسئله دقيق شود متوجه خواهد شد در بسياري از موارد زواياي مبهم و گنگي وجود دارد كه روشن شدن هر كدام از اين موارد نيازمند بحث و كنكاش بيشتري است. براي توضيح بيشتر مطلب لازم به ذكر است كه صنايع شيميايي مطابق استانداردهاي جهاني به نوعي تعريف و دسته بندي شده اند كه با تعريف سازمان ها و نهادهاي ملي متفاوت است همچنين تعريف صنايع شيميايي در سازمان ها و ارگان هاي داخلي نيز تا حدي متفاوت است. براي مثال تعريفي كه وزارت صنايع از صنايع شيميايي كشور دارد دقيقاً منطبق بر تعريف مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران نيست. همچنين تعريف مركز پژوهش هاي علمي كشور با دو تعريف قبلي تا حدي متفاوت است.
اما ببينيم كه ضرورت تعريف، شناسايي و دسته بندي صنايع شيميايي كشور چيست و توجه به اين موضوع اساساً چه اهميتي دارد. يكي از فوايد قطعي تعريف و تبيين صنايع شيميايي و زير مجموعه هاي آن، آشنايي مهندسان جوان داوطلب اشتغال، خصوصاً مهندسان شيمي، با موقعيت اين صنايع در كشور است. آشنايي با گروه هاي مختلف كارخانجات و شناخت تفاوت ها و تمايزهاي صنايع شيميايي با ديگر صنايع مرتبط، اين امكان را براي دانشجويان و كارآموزان جوان فراهم مي آورد تا جايگاه و نقش رشته تخصصي خود را به خوبي بشناسند و با علم و آگاهي بيشتري نسبت به انتخاب شغل و حرفه آتي خود مبادرت ورزند. در اين ميان جايگاه نظام مهندسي شيمي نيز كه لزوم پرداختن به آن به طور جدي از سال1380 در نهادهاي مدني كشور مطرح است، شفاف تر و نمايان تر خواهد شد. اين نظام مهندسي كه نقش نظارت بر توزيع نيروهاي متخصص را در راهبري، هدايت، و مديريت صنايع شيميايي كشور به عهده خواهد داشت بعنوان بازوي اجرايي ارگان هاي مسئول در نظارت و سامان دهي حرفه تخصصي مهندسي شيمي ايفاي نقش خواهد كرد.
يكي ديگر از فوايد معرفي و شناسايي صنايع شيميايي كشور تبيين جايگاه سازمان ها و نهادهاي مسئول در ارتباط با اين صنايع است. در اين ميان نقش دو نهاد وزارت صنايع و معادن، بعنوان نهاد حمايتي، و مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران، بعنوان نهاد نظارتي، از ساير نهادها چشمگيرتر و پراهميت تر است. وزارت صنايع بعنوان مسئول اجراي سياست هاي صنعتي كشور مسئوليت صدور پروانه كار و در اختيارگذاري انواع تعرفه هاي حمايتي از قبيل وام هاي بانكي، بخشودگي مالياتي، اقلام سوبسيدي، كمك هاي ارزي و امثال آن را بعهده دارد. از طرفي مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران نقش نظارتي خود را در ارتباط با كنترل كيفيت كالا، رعايت مسائل زيست محيطي، رعايت شاخص هاي مصرف انرژي، و رعايت ساير استانداردهاي مديريتي، مالي، ايمني، و مانند آن مي كند. متاسفانه ضعف هاي موجود در تبيين و تعريف نقش هر كدام از نهادهاي ياد شده از نظام مهندسي شيمي گرفته تا مؤسسه استاندارد و وزارت صنايع، و نهادهاي غيردولتي ديگري نظير انجمن صنفي كارفرمايان صنايع شيميايي و يا انجمن مهندسان شيمي كشور، موجب شده است تا اين گروه از صنايع نسبت به ساير صنايع كشور از امكانات و مساعدت هاي كمتري برخوردار شده و شاخص هاي اقتصادي پايين تري را دارا باشند.
در اين مقاله صنايع شيميايي كشور مطابق تعاريف موجود مورد شناسايي و دسته بندي قرار گرفته و از صنايع پايين دست و ساير صنايع مرتبط با اين گروه تفكيك شده اند. اصول و شاخص هاي دسته بندي و گروه بندي صنايع شيميايي مطابق سه نوع تعريف رايج و غالب مورد بررسي قرار گرفته و موقعيت ممتاز مهندسان شيمي در احراز مشاغل تخصصي در حد اختصار بيان شده است. پرداختن به چنين مقوله اي مي تواند گامي اساسي در راستاي تقويت شناسايي و تحكيم هويت حقوقي صنايع شيميايي كشور تلقي شود.

 تعريف صنايع شيميايي و تفكيك اين صنايع از ساير صنايع مرتبط

يك تعريف ساده و جامع از صنايع شيميايي شامل صنايعي است كه در آن مواد را از طريق واكنش شيميايي مورد فرآوري قرار مي دهند. بديهي است مواد مورد فرآوري يا مستقيماً از يكي از منابع اوليه معدني، فسيلي، نباتي، و يا حيواني تامين مي شود و يا اينكه از ديگر مواد فرآوري شده شيميايي بعنوان مواد اوليه استفاده مي شود.
تعريف بالا عليرغم سادگي و جامعيت، حداقل در دو مورد كلي خدشه پذير قرار گرفته است. يكي از موارد نقض اين تعريف، فوق كارخانجات و صنايعي است كه مواد را تحت فرآوري شيميايي قرار مي دهند ولي صنايع شيميايي ناميده نمي شوند. از مصاديق اين گروه كارخانجات سيمان و شيشه مي باشند. هر چند در توليد سيمان و شيشه، مواد اوليه معدني تحت واكنش شيميايي در دماي بالا قرار مي گيرند ولي اين صنايع در ليست صنايع شيميايي قرار ندارند و مستقلاً بعنوان »صنعت سيمان« و »صنعت شيشه و بلور« قلمداد مي شوند. البته شايد دليل اين وجه تسميه به اين لحاظ باشد كه در صنايع گفته شده، بخش عمده واحدهاي كارخانه را فرآوري هاي فيزيكي و مكانيكي تشكيل مي دهد و نقش فرآيند شيميايي، عليرغم كليدي و حياتي بودن، در كل فرآيند حمل و نقل و فرآوري و توليد محصول نهايي نقشي عمده نيست. مورد دوم نقض تعريف بالا شامل كارخانجات و صنايعي مي شود كه الزاماً مواد را تحت فرآوري شيميايي قرار نمي دهند ولي بعضاً در زمره كارخانجات صنايع شيميايي قلمداد مي شوند صنايع رنگ، صنايع آرايشي بهداشتي، و صنايع شوينده و پاك كننده مصداق هايي از اين گروه صنايع مي باشند. در اين گروه از كارخانجات، مواد شيميايي عمدتاً طي فرآوري هاي فيزيكي و مكانيكي با يكديگر مخلوط شده و تركيبات جديدي توليد مي شوند كه داراي كاربري متفاوتي با مواد اوليه هستند. براي مثال در كارخانجات رنگ، مواد اوليه معدني، آلي و پليمري با استفاده از دستگاه ها و تكنيك هاي مختلف با يكديگر مخلوط و ممزوج شده و محصولات متفاوت و متنوعي توليد مي شود. از جمله دلايلي كه براي اطلاق نام صنايع شيميايي به اين كارخانجات به ذهن متبادر مي شود سر و كار داشتن و درگير بودن اين كارخانجات با مواد شيميايي و نياز به اطلاعات و معلومات شيميايي جهت دستيابي به فرمولاسيون هاي مطلوب است. به علاوه برخي از اين كارخانجات ممكن است برحسب مقدورات، تعدادي از مواد شيميايي
مورد نياز خود را نيز توليد كنند. براي امثال برخي كارخانجات توليد رنگ ممكن است انواعي از رزين مورد نياز خود را نيز توليد كنند و يا اينكه صنايع شوينده كه مي توانند برخي اقلام شيميايي مورد نياز از جمله مواد فعال سطحي مصرفي را توليد نمايند.
بهرحال به منظور رفع مغالطه اي كه عموماً براي همگان پيش مي آيد، و همچنين كمك به تفكيك صنايع شيميايي از ساير صنايع مرتبط با اين صنايع، ليست صنايع مزبور كه عمدتاً مصرف كننده توليدات و محصولات صنايع شيميايي هستند، و شايد بتوان به نوعي آنها را صنايع پايين دستي صنايع شيميايي ناميد، مطرح است.
نكته اي كه در خصوص صنايع مندرج در اين جدول لازم به ذكر است اينكه چهار گروه از اين صنايع يعني صنايع رنگ و رزين، صنايع آرايشي بهداشتي، صنايع شوينده پاك كننده، و صنايع مرتبط با خودرو مطابق با شرايط و مختصات بومي و مقتضيات دستگاه هاي اجرايي كشور، در حال حاضر بعنوان بخش هايي از صنايع شيميايي قلمداد مي شوند.

 تقسيم بندي صنايع شيميايي مطابق استانداردهاي جهاني

چنانچه مطابق تعريف قبلي هدف و ماموريت صنايع شيميايي را توليد و فرآوري مواد از طريق واكنش هاي شيميايي بدانيم اين صنايع را مي توان برحسب نوع ماده شيميايي توليدي به چهار گروه عمده تقسيم بندي نمود.
صنايع شيميايي توليد كننده مواد شيميايي آزمايشگاهي: مواد شيميايي آزمايشگاهي موادي با درجه خلوص بالا هستند كه براي كاربردهاي آزمايشگاهي از قبيل آناليز و شناسايي كمي و كيفي مواد بكار گرفته مي شوند. آزمايشگاه هاي مزبور كه برحسب نياز ممكن است آموزشي، صنعتي، كنترل كيفي، بيمارستاني، تشخيص طبي، و يا تحقيقاتي باشند حجم زيادي از مواد شيميايي آزمايشگاهي را كه بطور قابل توجهي گرانتر از انواع صنعتي خود مي باشند مصرف مي كنند.
صنايع شيميايي توليد كننده مواد آلي: اين صنايع شامل كارخانجاتي است كه توليدكننده مواد شيميايي آلي شامل هيدروكربونهاي آليفاتيكي و آروماتيكي و هالوژنه شده، اسيدهاي آلي، انيدريدها، الكلها، اترها، استرها، آلدئيدها، كتونها، حلالها و غيره مي باشند. از محصولات عمده اين گروه از صنايع شيميايي مي توان الكل اتيليك، اسيدهاي چرب و حلال هاي آلي را نام برد.
صنايع شيميايي توليدكننده مواد معدني: اين صنايع شامل كارخانجاتي است كه توليدكننده مواد معدني شامل اسيدها، بازها، نمكها، اكسيدها و ساير مواد معدني هستند. اسيد كلريدريك، سود سوزآو، اسيد سولفوريك، اسيد فسفريك و نمك هاي سولفاته و فسفاته چند نمونه از محصولات عمده توليدي اين گروه از صنايع مي باشند.
صنايع شيميايي توليدكننده ساير مواد: اين صنايع شامل كارخانجاتي است كه توليدكننده تركيباتي از قبيل مواد فعال سطحي، گازهاي صنعتي، سردكننده ها، مواد ضدعفوني كننده، مواد مورد استفاده در تصفيه آب، مواد اوليه مورد استفاده در صنايع آرايشي بهداشتي، پلاستيك، دارو، شوينده ها و سموم دفع آفات نباتي هستند.
همچنين لازم به ذكر است كه اقلام متعدد و متنوعي از محصولات اين گروه از صنايع شيميايي بعنوان مواد افزودني در بسياري از فرآيندهاي صنعتي مورد استفاده قرار مي گيرند.

 تقسيم بندي صنايع شيميايي كشور مطابق عرف معمول ايران

همانگونه كه ملاحظه مي شود تقسيم بندي ارايه شده در بخش قبلي صرفاً يك تقسيم بندي براساس نوع ماده شيميايي توليدي است و در اين تقسيم بندي به كارخانجات و صنايع توليدكننده مواد اشاره اي نشده است. به عبارتي تقسيم بندي مذكور فقط براي شناسايي و دسته بندي مواد شيميايي مي تواند مفيد باشد
و از نقطه نظر صنعتي براي شناسايي و شاخص گذاري صنايع شيميايي مفيد فايده نيست.
در ايران بدليل وجود مخازن سرشار نفت و گاز و به اقتضاي خاص صنعتي، در تقسيم بندي صنايع شيميايي همواره دو گروه صنايع پتروشيمي و صنايع شيميايي دفاعي بعنوان دو مجموعه حقوقي مستقل ابراز هويت كرده اند. لذا چنانچه اين شخصيت هاي حقوقي مستقل را بخواهيم بعنوان دو گروه مستقل صنعتي ارزيابي كنيم صنايع شيميايي كشور مطابق فلوچارت به شش زير مجموعه بزرگ قابل تقسيم بندي است. البته در بخش هاي بعدي ملاحظه خواهيم نمود كه يك تقسيم بندي نوع سوم، اين دو گروه تقسيم بندي را تكميل مي كند و تعريف جامعي از دسته بندي صنايع شيميايي كشور بدست خواهد داد.

 صنايع پتروشيمي كشور

چنانچه در فلوچارت ملاحظه مي شود صنايع پتروشيمي كشور شامل دو قطب پتروشيمي بندر امام و عسلويه و همچنين مجتمع هاي شيراز، اصفهان، اراك، تبريز، اروميه، خراسان و بيستون است.
داده هاي ارايه شده مؤيد وجود27 مجتمع پتروشيمي در كشور است كه12 مجتمع آن در حال بهره برداري و15 مجتمع آن در حال احداث و راه اندازي است. ضمناً از اين تعداد سه مجتمع آبادان، فارابي و پاسارگاد به بخش خصوصي واگذار شده است، در حالي كه9 مجتمع جديد الاحداث با در حال اجرا است.
در حال حاضر حجم توليدات صنايع پتروشيمي كشور و همچنين حجم سرمايه گذاري در اين بخش به حدي است كه صنايع پتروشيمي به تنهايي چندين برابر حجم توليد بقيه صنايع شيميايي كشور را به خود اختصاص مي دهد. در مورد عظيم بودن صنايع پتروشيمي كشور و توليدات آن همين بس كه در برخي از نوشته ها اين صنعت معادل صنايع شيميايي كشور قلمداد شده است. ضمناً چنانچه بخواهيم صنايع شيميايي كشور را به سه دسته بزرگ، متوسط و كوچك تقسيم كنيم مجتمع هاي پتروشيمي همگي در رديف صنايع شيميايي بزرگ دسته بندي مي شوند، در حالي كه بقيه صنايع شيميايي كشور در رديف صنايع متوسط و كوچك جا مي گيرند.
صنايع شيميايي دفاعي كشور: صنايع شيميايي دفاعي كشور در سه مجتمع صنايع شيميايي پارچين، صنايع شيميايي زين الدين و صنايع شيميايي اصفهان متمركز شده است.
صنايع شيميايي توليدكننده مواد آزمايشگاهي كشور: بدليل پيچيدگي هاي تكنولوژيكي حاكم بر توليد مواد شيميايي آزمايشگاهي كه از خلوص بالايي برخوردارند و همچنين اقتصاد خاص اين گروه از صنايع شيميايي، تاكنون در ايران سرمايه گذاري قابل توجهي در اين رابطه صورت نپذيرفته است و تقريباً تمامي مواد آزمايشگاهي مورد نياز كشور از خارج كشور و عمدتاً از چند كشور اروپايي وارد مي شود. مطابق آمار موجود در حال حاضر شركت هايي احداث كارخانجات توليد مواد شيميايي با خلوص بالا را در دست مطالعه دارند كه در صورت دستيابي به توجيه اقتصادي لازم، شاهد احداث و راه اندازي اين صنايع در سال هاي آتي خواهيم بود.
صنايع شيميايي توليدكننده مواد شيميايي معدني، آلي و ساير مواد: با آنچه كه در مورد صنايع پتروشيمي، صنايع شيميايي دفاعي و صنايع توليدكننده مواد شيميايي آزمايشگاهي ( در اين گروه اخير كارخانه مطرحي وجود ندارد) توضيح داده شد، صنايع شيميايي كشور بطور عام شامل كارخانجاتي مي شوند كه به توليد يكي از سه دسته مواد معدني، آلي و ساير مواد شيميايي اشتغال دارند.
تقسيم بندي صنايع شيميايي كشور در گروه هاي صنعتي: توليدات شيميايي كشور در سه گروه معدني، آلي و ساير مواد است. البته چنانكه قبلاً نيز توضيح داده شد اين نحوه تقسيم بندي صرفاً متوجه محصولات كارخانجات نمي شود. براي شناسايي و دسته بندي مؤثر صنايع شيميايي كشور مي بايست كارخانجات براساس خصوصيات و شاخص هاي مشترك دسته بندي گردند. شاخص هاي مشترك صنايع نظير همساني در محصولات، مواد اوليه، انرژي مصرفي، بازار مصرف توليدات، ارزبري، معضلات زيست محيطي و شاخص هايي از اين دست ملاك ها و معيارهاي واقعي صنعتي هستند كه به صنايع هويت مي بخشند و دستگاه هاي اجرايي و تصميم گير دولتي را قادر مي سازند تا براساس اين گونه شاخص هاي
تعيين كننده سياست گذاري هاي اصولي خود را تدوين و اعمال كنند. با آنچه گذشت صنايع شيميايي كشور در گروه هاي كارخانجات مندرج در جدول قابل جمع بندي است.

فرآورده های صنایع شیمیایی

نیاز روز افزون بازارهای داخلی و خارجی به فرآورده‌های صنایع شیمیایی ، اهمیت لزوم توجه به توسعه صنایع شیمیایی در ایران را بسیار بالا می‌برد. تولیدات صنایع شیمیایی بسیار متنوع می‌باشد و به طور كی به سه بخش عمده تقسیم می‌شود
۱- كودهای شیمیایی
۲- مواد پلیمری، پلاستیك‌ها، لاستیك‌ها و الیاف مصنوعی ۳- مواد شیمیایی گوناگون
فرآورده‌های صنعت پتروشیمی به عنوان یك صنعت مادر، به عنوان مواد اولیه و مصرفی مورد نیاز تعداد قابل توجهی از صنایع دیگر را تامین می كنند: كشاورزی كوده‌های شیمیایی، آفت‌كش‌ها و بسیاری از وسایل آبیاری
صنایع غذایی حلال‌ها و اسیدها
صنایع پلاستیك انواع پلاستیك‌ها
صنایع نساجی مواد میانی جهت تولید الیاف مصنوعی
صنایع بسته بندی انواع پلاستیك‌ها
صنایع رنگ‌سازی حلال‌ها
صنایع چسب‌سازی حلال‌ها- پلیمرها
صنایع لوازم خانگی انواع پلاستیك‌ها
صنایع لاستیك‌سازی لاستیك‌های مصنوعی
صنایع مواد شوینده الكیل بنزن خطی، دودسیل بنزین و پلی فسفات سدیم
صنایع مصالح ساختمانی انواع پلاستیك‌ها و پلیمرها
صنایع كابل سازی انواع پلاستیك‌ها
سابقه صنعت پتروشیمی در ایران
صنایع پتروشیمی در ایران برای اولیه بار در سال ۱۳۴۲ با بهره برداری از مجتمع كودهای شیمیای در مرودشت شیراز آغاز شد و بعد از آن شركت ملی صنایع پتروشیمی در سال ۱۳۴۴ تاسیس شد و منجر به احداث واحدهای متعدد و گوناگون این صنعت در كشور گردید كه شامل مجتمع ‌ ها و واحدهای موجود در شركت ملی صنایع پتروشیمی و واحدهای موجود در سایر بخش ‌ ها می ‌ باشد.
مجتمع ها و واحدهای موجود شركت ملی صنایع پتروشیمی
واحدهای تولیدی شركت ملی صنایع پتروشیمی عبارتند از:
الف- مجتمع پتروشیمی شیراز
ب- مجتمع پتروشیمی رازی- ماهشهر
ج- مجتمع پتروشیمی آبادان
د- مجتمع پتروشیمی خارك
ه_ مجتمع پتروشیمی بندر امام
م- كارخانه كربن ایران- اهواز
ن- كارخانه پولیكا در آبادان
مجتمع پتروشیمی شیراز
ایران برای اولین بار در سال ۱۳۳۸ اقدام به احداث یك كارخانه كود شیمیایی در مرودشت شیراز كرد. بهره‌برداری از كارخانه در سال ۱۳۴۲ آغاز شد. علاوه بر واحدهای تولید كود شیمیایی، واحد تولید كربنات و بی‌كربنات دو سود در سال ۱۳۵۲ و تری‌پلی فسفات سدیم و كودهای مخلوط در سال ۱۳۵۵ مورد بهره برداری قرار گرفتند. به شكل (۱) و جدول (۱) توجه كنید.
مجتمع شیمیایی رازی
این مجتمع در بندر امام خمینی قرار دارد و بهره برداری از آن در سال ۱۳۴۹ آغاز شد. محصولات این مجتمع در جدول (۱) نشان داده شده‌اند (شكل۲).
مجتمع پتروشیمی آبادان
مجتمع پتروشیمی آبادان با مشاركت شركت ملی صنایع پتروشیمی و شركت امریكایی «بی-اف- گودریچ» و به منظور تولید PVC (ماده اولیه پلاستیك) و همچنین DDB (ماده اولیه پاك كننده‌ها) و سود سوزآور مورد نیاز داخل كشور، احداث و در سال ۱۳۵۰ بهره‌برداری از آن آغاز شد. در سال ۱۳۵۲ تصمیم به اجرای طرح توسعه واحد PVC به ظرفیت سالانه ۶۰۰۰۰ تن گرفته شد و بهره‌برداری از آن در سال ۱۳۵۴ آغاز گردید، ولی عملا ظرفیت بهره‌برداری از این واحد به بیش از ۴۳۰۰۰ تن در سال نرسید
مجتمع شیمیایی خارك
شركت سهامی شیمیایی خارك در سال ۱۳۴۴ براساس مشاركت پنجاه- پنجاه با شركت امریكایی «اموكو انترناسیونال» تاسیس شد و در سال ۱۳۴۸ به بهره‌برداری رسید. محصولات عمده این شركت مایعات گازی و گوگرد می‌باشند
مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی
شركت سهامی پتروشیمی ایران- ژاپن براساس مشاركت پنجاه – پنجاه بین شركت ملی صنایع پتروشیمی و شركت‌های ژاپنی «میتسوبیشی» و «نیشوایوایی» در سال ۱۳۵۱ احداث شد. این شركت به دلیل كناره‌گیری شركای ژاپنی و روش سهام خود به دولت ایران اكنون به نام مجتمع پتروشیمی بندر امام به طور كامل به ایران تعلق دارد. این مجتمع در بندر امام خمینی و نزدیك مجتمع شیمیایی رازی قررا گرفته و به منظور تولید مواد نرم‌كننده پلاستیك و ایندرید فتالیك تاسیس شده است
كارخانه كربن ایران
شركت سهامی كربن ایران براساس مشاركت بین شركت ملی صنایع پتروشیمی (۲۰%) و بانك توسه صنعت و معدن (۳۰%) و شركت امریكایی كابوت (۵۰%) احداث شد. شركت، كارخانه دوده صنعتی را در نزدیكی اهواز تاسیس كرد و بهره‌برداری از آن در سال ۱۳۵۴ آغاز گردید. دوده صنعتی یكی از مواد اولیه تولید لاستیك اتومبیل می‌باشد
كارخانه پولیكا
این كارخانه در سال ۱۳۴۱ در نزدیك كارخانه‌های نورد لوله اهواز شروع به كار كرد. این كارخانه بااستفاده از PVC تولیدی در مجتمع پتروشیمی آبادان محصولات زیر را تولید می‌كند:
– لوله های خشك PVC برای مصارف آبرسانی و فاضلاب.
– اتصالات لوله.
– تركیبات نرم مورد استفاده در صنعت كابل سازی.
– ظرفیت عملی كارخانه در حال حاضر ۶۰۰۰۰ تن در سال می‌باشد.
صنایع شیمیایی غیر پتروشیمی
عمده‌ترین صنایع شیمیایی سایر بخش‌ها عبارتند از:
-شركت پلی اكریل
-شركت شیمیایی پرسپولیس
-شركت الیاف
-شركت پارسیلون
-شركت شیمیایی پاسارگارد
لازم به تذكر است كه شركت‌های متعدد شیمیایی دیگری نیز وجود دارد كه به دلیل كوچك بودن و صنعت آن‌ها ظرفیت تولید پایین (صنایع پایین دستی)، ذكری از آن‌ها به میان نمی‌آید.
شركت پلی اكریل
این شركت در سال ۱۳۵۷ (ه.ش) با تولید الیاف پلی استر در اصفهان آغاز به كار كرد. ظرفیت تولید این واحد صنعتی ۳۲۸۰۰ تن الیاف پلی استر و ۱۸۰۰۰ تن الیاف آكریلیك می‌باشد كه در صنایع نساجی برای تولید انواع پارچه و پتو مورد استفاده قرار می‌گیرد. در سطح توسعه این واحد ظرفیت تولید پلی استر این كارخانه تا ۵۳۲۰۰ تن افزایش خواهد یافت. مواد اولیه مورد نیاز این واحد عبارتند از: دی متیل ترفتالات- اتیلن گلایكول- اكریلونیتریل كه بیشتر از طریق واردات تامین می‌شود.شركت شیمیایی قدس
این شركت كه تولیدكننده انواع زرین‌ها از قبیل زرین ملامین- زرین اوره فرمالدئید و اوره فرمالدئید می‌باشد، در سال ۱۳۵۸ در شیراز آغاز به كار كرد. محصولات این واحد تولیدی در تهیه ظروف ملامین- چسب نئوپان و انواع روكش‌ها مورد استفاده دارد. ارقام تولیدات این شركت عبارتند از:
– پودر قالب‌گیری ملامین فرمالدئید ۱۰۰۰۰ تن در سال
– پودر قالب‌گیری اوره فرمالدئید ۳۵۰۰ تن در سال
– چسب اوره فرمالدئید ۲۰۰۰۰تن در سال
طرح توسعه و تولید متانول در این واحد نیز به اجرا درآمده است.
شركت الیاف
این شركت در سال ۱۳۴۵ در تهران آغاز به كار كرد و ظرفیت آن حدود ۱۰۰۰۰ تن در سال بوده است. محصولات این كارخانه الیاف نایلونی می‌باشد كه در صنایع نساجی، لاستیك‌سازی و فرش ماشینی مصرف عمده دارد. ماده اولیه این صنعت كاپرولاكتام وارداتی می‌باشد.
شركت پارسیلون
این واحد صنعتی به منظور تولید سالانه ۱۶۰۰۰ تن الیاف نایلونی در سال ۱۳۶۲ در خرم‌آباد تاسیس شد و از محصول آن در صنایع نساجی و لاستیك‌سازی و فرش ماشینی استفاده می‌گردد. ماده اولیه این صنعت كاپرولاكتام وارداتی می‌باشد.
شركت شیمیایی پاسارگاد
این واحد صنعتی در سال ۱۳۴۲ در آبادان تاسیس شد و تولیدات آن تا قبل از جنگ تحمیلی عبارت از: ۵۰۰۰ تن گاز كلر و ۶۰۰۰ تن سود سوزآور در سال، و همچنین مشتقات كلر بود كه این محصولات تامین‌كننده بخش عمده‌ای از نیازهای سازمان آب، صنعت نفت، صنایع كاغذسازی- صابون‌سازی و كارخانجات تهیه مواد غذایی هستند.
طرح‌های صنایع پتروشیمی
طرح صنایع پتروشیمی شام دو قسمت عمده می‌باشد:
۱- طرح‌های شركت ملی صنایع پتروشیمی
۲- طرح های سایر بخش‌ها
طرح‌های شركت ملی صنایع پتروشیمی
هدف اصلی این طرح‌ها تولید و تامین مواد اولیه و پایه‌ای و فرآورده‌های اصلی صنایع پتروشیمی برای بی‌نیاز شدن از وارد كردن مواد اولیه از خارج و راه‌اندازی صنایع شیمیایی در مقیاس كوچك می‌باشد. خلاصه طرح‌های توسعه صنایع پتروشیمی از این قرار است:
طرح‌های گروه كودهای شیمیایی
طبق آمار ارایه شده از طرف وزارت كشاورزی، مصرف كودهای ازت‌دار به میزان ۱۲۰۰۰۰۰ تن و كودهای فسفاته به میزان ۱۳۰۰۰۰۰ تن در سال ۱۳۶۶ بوده است كه با توجه به نیاز صنایع كشاورزی به مقادیر فوق، لزوم توسعه واحدهای تولیدكننده كود شیمیایی بسیار ضروری به نظر می‌رسد. با احداث یك واحد جدید تولید اوره در نواحی شمالی كشور به نام مجتمع پتروشیمی خراسان، تولید كودهای ازت‌دار جوابگوی مصرف داخلی شده است (سال ۱۳۷۵). از نظر كودهای فسفاته تولیدات موجود به هیچ وجه جوابگوی نیازهای داخلی نیست. با توجه به اكتشافات محدود معادن فسفات در ایران تولید داخلی سنگ فسفات تاكنون محدود بوده است و به همین دلیل سنگ فسفات باید از خارج وارد گردد (۳۵۰۰۰۰۰ تن در سال).
جدول ۲- طرح‌های پتروشیمی در زمینه كودهای شیمیایی
طرح تولید متانول در ایران
متانول به عنوان حلال و ماده اولیه فرآورده‌های صنعتی متعدد از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد. در ایران از میان كاربردهای متعدد متانول در صنایع، در حال حاضر فقط در تولید فرم آلدئید از آن استفاده می‌شود. كل مصرف متانول در كشور در حال حاضر بالغ بر ۹۸۰۰ تن در سال می باشد و در صورتی كه طرح تولیدی دی متیل ترفتالات به میزان ۶۰۰۰۰ تن در سال به اجرا درآید، كل مصرف متانول كشور به حدود ۲۸۰۰۰ تن در سال خواهد رسید. در حال حاضر شركت پلی زان حدود ۵۰۰۰ تن متانول ناخالص از شركت پلی اكریل دریافت می ‌ كند كه پس از تصفیه به شركت قدس (بزرگ‌ترین مصرف‌كننده متانول در ایران) تحویل می‌گردد. تبدیل متانول به اترهای متیل بوتیل ( MTBE ) و استفاده از این اترها به منظور بالا بردن عدد اكتان بنزین موتور، شاید یكی از بهترین روش‌های استفاده از متانول در آینده باشد. در حال حاضر در برخی از كشورها محصول ( MTBE ) را به جای تترااتیل سرب به منظور جلوگیری از آلودگی هوا استفاده می‌كنند. اكنون این محصول در اروپای غربی و امریكا به میزان ۷.۱ میلیون تن در سال تولید می‌شود. مصرف صنعتی متانول در ایران تا سال ۱۳۶۶ به میزان ۳۰۰۰۰ تن در سال رسید. مصرف‌كننده‌های عمده متانول كارخانه قدس شیراز و كارخانه پلی اكریل اصفهان می‌باشند كه واحد اخیر اكنون به نام دی متیل ترفتالات ( DMT ) مشغول به كار است. برای تولید اسید استیك نیز متانول به عنوان ماده اولیه مصرف می‌شود. طرح تفكیك زایلن‌های مخلوط در شركت پتروشیمی بندر امام
در حال حاضر ۲۰۰۰۰ تن ارتوزایلن مصرفی پتروشیمی بندر امام از خارج تامین می‌گردد. پارازایلن نیز ماده اولیه مورد نیاز در تولید TPA و DMT مصرفی شركت پلی‌اكریل می‌باشد. بر طبق برنامه این طرح، از ۱۴۴۰۰۰ تن مخلوط زایلن‌ها، سالانه ۲۱۰۰۰ تن ارتوزایلن و ۱۰۰۰۰۰ تن پارازایلن تولید خواهد شد.طرح تولید دواتیل هگزانول
این ماده به عنوان ماده اولیه شركت پتروشیمی بندر امام به میزان ۲۷۰۰۰ تن در سال و به قیمت گزاف از خارج وارد می‌شود و با احداث واحد جدید به منظور تولید مواد نرم‌كننده، مصرف ماده فوق دو برابر خواهد شد و به همین دلیل طرحی در دست تهیه است كه با اجرای آن می‌توان با استفاده از پروپلین و گاز شیرین، ماده فوق را به میزان ۵۵۰۰۰ تن در سال در مجتمع پتروشیمی بندر امام تهیه كرد.
طرح‌های بزرگ در صنایع پتروشیمی
دو مجتمع پتروشیمی بندر امام و طرح پتروشیمی اراك (در كنار پالایشگاه هفتم) به عنوان طرح‌های مادر صنایع پتروشیمی لقب گرفته‌اند. به طور كلی مواد اولیه اصلی كلیه صنایع پتروشیمی از مواد الفینی و آروماتیكی مشتق شده‌اند و به همین دلیل این دو طرح تا حدود زیادی مشابه یكدیگر هستند و تولید مواد اولیه و بنیادی مورد نیاز هر دو طرح (اتیلن، پروپیلن، بوتادین، بنزن و زایلن‌ها) در هر دو مجتمع پیش‌بینی شده است. در كل، مجتمع پتروشیمی اراك به عنوان مكمل واحدهای مجتمع پتروشیمی بندر امام و به منظور تكمیل زنجیره‌های اصلی تولید و تامین نیازهای صنایع پایین دستی و كوچك داخلی طرح‌ریزی شده است.
واحدهای مشابه دو مجتمع عبارتند از:
-واحدهای تولید پلاستیك پلی‌اتیلن سنگین
-واحد تولید پلی‌وینیل كلرید
فرآورده‌های تولیدی دو مجتمع پتروشیمی بندر امام و اراك عبارتند از:
۱- مواد شیمیایی شامل اتیلن گلیكول، الكیل بنزین خطی، بنزن، سود سوزآور، اسید كلریدریك و…كه به عنوان ماده اولیه در صنایع دیگر به كار می‌روند.
۲- مواد پلیمری شامل:
-پلاستیك‌ها
-لاستیك‌ها
-مواد اولیه الیاف مصنوعی
كه در مصارف عمومی، كشاورزی و صنعت كاربرد فراوانی دارند.
الف- كاربرهای عمومی فرآورده‌های پلیمری
-پارچه، لباس و كفش
-لوازم و وسایل خانگی
-ظروف نگهدای مایعات و مواد غذایی
-وسایل بسته‌بندی
-انواع كیسه‌های پلاستیكی
-روكش مبل و صندلی و كف‌پوش
ب- كاربرهای كشاورزی فرآورده‌های پلیمری
-پوشش سطح داخلی مخازن آب
-پوشش كف كانال‌های آبرسانی
-پوشش اطراف گیاه برای جلوگیری از تبخیر و به هدر رفتن آب
-زه‌كشی
-آبرسانی به روستاها
-ایجاد گلخانه
-ایجاد خزانه
-آبیاری بارانی و قطره‌ای (مكانیزه)
-تثبیت خاك
-بسته‌بندی محصولات
-وسایل نگه‌داری محصولات در مجتمع‌های كشت و صنعت
ج- كاربرهای صنعتی فرآورده‌های پلیمری
-بشكه پلاستیكی مخصوص حمل مواد
-قطعات و لوازم مورد نیاز اتومبیل‌ساز
-تسمه نقاله
-پاكت برای حمل و نقل كالا
-دوك برای صنایع ریسندگی
-لوله جهت انتقال مواد شیمیایی در كارخانجات
-مخازن ذخیره آب و مواد شیمیایی و سوخت
تولیدات مجتمع پتروشیمی بندر امام
فرآورده‌های مجتمع پتروشیمی بندر امام به دو دسته بزرگ (الف) پلاستیك‌ها و لاستیك مصنوعی و (ب) مواد شیمیایی تقسیم می‌شوند.
الف- پلاستیك و لاستیك مصنوعی تولیدی مجتمع بندر امام عبارتند از:
-پلی اتیلن سبك كه در تولید انواع فیلم و ورق پلاستیكی، لوازم ساختمانی، لوازم كشاورزی، كیسه بسته‌بندی، ظروف و لوازم منزل، لوله برای آبیاری و روكش كابل استفاده فراوان دارد.
-پلی اتیلن سنگین كه در تولید لوله آبرسانی و فاضلاب،‌ لوله گازرسانی، كیسه زباله، بطری، ظروف بزرگ و بشكه و جعبه حمل بطری استفاده می‌شود.- لاستیك مصنوعی SBR (لاستیك استیرن- بوتادین) كه كاربرد زیادی در تولید تایر، كفش و قطعات و لوازم لاستیكی دارد.
ب- مواد شیمیایی تولیدی مجتمع بندر امام عبارتند از:
-اتیلن (۳۰۰۰۰۰ تن در سال)، پروپیلن (۱۱۸۰۰۰ تن در سال) كلر (۲۳۰۰۰۰ تن در سال) این مواد به عنوان ماده اولیه برای تولید سایر فرآورده‌های مجتمع مورد استفاده قرار می‌گیرند.
– سود سوزآور كه در صنایع نساجی، صابون‌سازی، پاك كننده‌ها، نفت، كاغذسازی و صنایع غذایی مصرف عمده‌ای دارد.
-دی كلرور اتیلن كه ماده اولیه تولید كلروروینیل است.
-كلروروینیل كه ماده اولیه تولید پلی وینیل كلرید (پی‌-وی-سی) است خود مصرف زیادی در تولید لوله‌های آبرسانی و فاضلاب، كفش، مشمع، كف پوش و روكش سیم و كابل دارد.
-بنزن كه برای تولید بعضی از پاك‌كننده‌ها و همچنین به منظور صادر كردن تولید می‌شود.
-مخلوط زایلن ها كه كابرد زیادی در تولید مواد نرم‌كننده و صنایع ناسجی دارد.
-اسید كلریدریك كه مصرف عمده‌ای در صنعت نفت و صنایع دیگر دارد.
-گاز مایع كه به منظور صادرات و به میزان ۱۹۰۰۰۰۰ تن در سال تولید می‌شود.
شمای ساده واحدهای تولیدی مجتمع پتروشیمی بندرامام در شكل (۷) نشان داده شده است.
طرح مجتمع پتروشیمی اراك
قبلاً توضیح داده شد كه بافت اصلی این مجتمع شبیه مجتمع پتروشیمی بندر امام می‌باشد و به منظور تكمیل زنجیره تولید به مصرف واحدهایی برای تولید محصولات پتروشیمیایی مورد نیاز صنایع داخلی در طرح توسعه این واحد عظیم، پیش‌بینی شده است كه عبارتند از:
شكل شمای ساده واحدهای تولیدی مجتمع پتروشیمی بندر امام (ارقام به هزار تن در سال).
-پلی استات وینیل
-لاستیك مصنوعی پلی بوتادین
-پلی ال
-اكریلونیتریل
-الكیل بنزین خطی
-اسید ترفتالیك
-رزین ا-بی-اس
لازم به توضیح است كه واحدهای تولیدكننده مواد فوق در كنار مجتمع پتروشیمی اراك و یا در نقاط دیگر تاسیس خواهند شد.
تولیدات مجتمع پتروشیمی اراك نیز به دو دسته بزرگ (الف) الیاف مصنوعی- پلاستیك‌ها و لاستیك و (ب) مواد شیمیایی مختلف تقسیم می‌شوند:
الف- الیاف مصنوعی: پلاستیك‌ها و لاسیتك تولیدی مجتمع پتروشیمی اراك شامل مواد زیر می‌باشند:
-پلی وینیل كلرید كه كاربردهای آن را قبلاً ذكر گردید.
-پلی اتیلن سنگین ( HDPE )
-پلی استایرن كه در تولید بدنه داخلی یخچال، كابینت، رادیو، قلم خودكار و ظروف و وسایل منزل استفاده می‌شود.
-استات وینیل كه در تولید رنگ‌های پلاستیكی و چسب كاربرد دارد.
– لاستیك مصنوعی پلی بوتادین كه كاربرد آن به صورت عمده در تولید تایر وسایل نقلیه می‌باشد.
– اسید ترفتالیك كه برای تولید الیاف مصنوعی پلی استر مصرف می‌شود.
– اكریلونیتریل كه برای تولید الیاف مصنوعی اكریلیك (پشم مصنوعی) استفاده می‌شود.
– پلی‌ال كه به منظور تولید اسفنج مصنوعی، تشك، صندلی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ب- مواد شیمیایی تولید شده در مجتمع پتروشیمی اراك عبارتند از:
– اتیلن گلیكول كه در توید ضد یخ و الیاف مصنوعی پلی استر كاربرد دارد.
-الكیل بنزین خطی كه برای تولید پودرهای شوینده مصرف می‌شود.
– دی اكتیل فتالات ( DOP ) كه برای نرم كردن پلاستیك پی-دی-سی استفاده می‌شود.
– اتانول آمین در صنایع نفت و گاز و مایعات شوینده استفاده می‌شود.
-تولوئن كه برای كاربرد آن در تولید حلال‌ها است و به عنوان ماده اولیه صنایع دیگر هم استفاده می‌شود.
طرح‌های پتروشیمی سایر بخش‌ها
با توجه به اولویت نیازهای داخی به محصولات صنایع شیمیایی، طرح‌هایی در حال اجرا است كه خلاصه آن‌ها به ترتیب عنوان می‌شود:
طرح تولید اسید ترفتالیك
این تركیب ماده اولیه تهیه الیاف مصنوعی پلی استر می‌باشد و مورد نیاز كارخانه پلی اكریل اصفهان است و در حال حاضر از خارج وارد می‌شود. براساس برنامه پیش‌بینی شده وزارت صنایع، واحد تولید اسید ترفتالیك به ظرفیت تولید پنجاه و پنج الی شصت و پنج هزار تن در سال با استفاده از پارازالین تولیدی مجتمع اراك در محل كارخانه پلی اكریل احداث خواهد شد.
طرح تولید سودا اش (كربنات سدیم)
سودا اش یكی از موارد مهم شیمیایی است كه در صنایع مختلفی از قبیل شیشه‌سازی پشم شیشه، كاغذسازی، قند و شكر، بلورسازی و غیره استفاده می‌شود. در حال حاضر از ۹۰۰۰۰ تن مصرف سالیانه این ماده فقط ۲۰۰۰۰ تن آن در مجتمع پتروشیمی شیراز تولید می‌شود و بنابراین نیاز مبرم به ماده مذكور شدیدا محسوس است و مرحله ایجاد یك واحد تولید سودای سنگین با استفاده از نمك و سنگ آهك داخلی توسط بانك صنعت و معدن در دست اجرا می‌باشد.توسعه واحد قدس شیراز
با توجه به كمبود رزین ملامین فرمالدئید در نظر است كه ظرفیت واحد موجود قدس به دو برابر ظرفیت فعلی افزایش یابد. اوره مورد نیاز از تولیدات داخلی و متانول و كریستال ملامین از خارج تامین می ‌ شود. طرح تولید متانول و كریستال ملامین در داخل نیز در دست تهیه است.
طرح جدید تولید دوده در پالایشگاه تهران
ظرفیت تولید دوده كارخانه كربن بلاك اهواز پس از توسعه به حدود ۲۰۰۰۰ تن در سال خواهد رسید. خوراك این واحد از روغن‌های سنگین نفتی پالایشگاه آبادان تامین می‌گردید. اكنون پس از تحقیقات متعدد مشخص شده است كه تركیبات حلقوی حاصله از یكی از واحدهای روغن‌سازی پالایشگاه تهران نیز جهت خوراك كارخانه مناسب می‌باشد و طرح احداث یك واحد جدید بیست هزار تنی در كنار پالایشگاه تهران نیز در دست تهیه است.
طرح تولید حلال‌های كلردار
تهیه حلال‌های كلردار از دی كلروراتیلن تولیدی در مجتمع پتروشیمی بندر امام می‌تواند احتیاجات داخلی خشك شویی‌ها و واحدهای دیگر را هم با ظرفیت تولید سالیانه پانزده هزار تن در سال (پركلرواتیلن و تری‌كلرواتیلن) كاملاً برطرف سازد.
طرح تولید سودا اش از كربناته كردن مستقیم سود سوزآور
اجرای طرح یك واحد جدید تولید سوداش با استفاده از فرایند كربناته كردن مستقیم سود سوزآور تولیدی مجتمع پتروشیمی بندر امام با ظرفیت تولید صد هزار تن پیش‌بینی شده است.
طرح تولید فلورید آلومینیم
این ماده یكی از مواد اولیه مورد نیاز صنایع آلومینیم‌سازی است و با اجرای این طرح، نیازهای داخلی تامین می‌شود. مواد اولیه این طرح اسید فلوروسیلیسیك بازیابی شده ازگازهای فلور متصاعد شده از واحد فعلی اسید فسفریك مجتمع شیمیایی رازی است كه در حال حاضر به هدر می‌رود. همچنین می توان از گاز‌های فلور متصاعده از طرح جدید سوپر فسفات نیز استفاده نمود.
طرح تولید اكریلونیتریل
طرح تولید اكریلونیتریل كه ماده اولیه تهیه الیاف مصنوعی آكریلیك است، به منظور استفاده شركت پلی اكریل اصفهان به ظرفیت ۴۰۰۰۰ تن در سال پیش‌بینی شده است. مواد اولیه مورد نیاز این طرح پروپیلن (تولید مجتمع پتروشیمی اراك) و آمونیاك و اسید سولفوریك تولید داخلی می‌باشد.
طرح تولید الكیل بنزن خطی
طرح تولید این محصول به عنوان ماده اولیه مهم مواد شوینده با ظرفیت ۵۰ هزار تن در سال با استفاده از نفت سفید و بنزن پیش‌بینی شده كه در حال حاضر این واحد به نام LAB در اصفهان افتتاح و شروع به تولید كرده است.
طرح تولید پلی استات وینیل
ماده اولیه مورد نیاز این طرح استات وینیل تولیدی مجتمع –پتروشیمی اراك است. ظرفیت تولید این ماده ۲۰ هزار تن در سال می‌باشد.
طرح تولید پلی ال
طراحی یك واحد ۲۵ هزار تنی اكسید پروپیلن و پلی‌ال در دست تهیه است. موارد مصرف این محصولات در تهیه اسفنج و ابر می‌باشد.
طرح تولید اسیدهای چرب
پارافین تولیدی شركت نفت پارس به عنوان ماده اولیه تولید اسیدهای چرب مورد استفاده قرار می‌گیرد. این طرح با ظرفیت تولید ۴۰۰۰۰ تن در سال پیش‌بینی شده است.
طرح قطران زغال سنگ
طرح تولید فرآورده‌های شیمیایی و پتروشیمی از قطران زغال سنگ توسط وزارت صنایع و وزارت معادن و فلزات با همكاری كشور روسیه در دست اجرا است. این واحد نیز در كنار ذوب‌آهن اصفهان افتتاح و شروع به تولید نموده است.
طرح تولید اسید سولفوریك
طرح تولید اسید سولفوریك با استفاده از گاز ۲ SO حاصل از تصفیه مس مجتمع سرچشمه كرمان توسط مجتمع مذكور در دست اجرا است.
طرح تولید بوتانول و اسید سیتریك
طراحی یك واحد تولید بوتانول و اسید سیتریك از ملاس چغندر توسط وزارت صنایع تحت بررسی است و محل احداث مجتمع‌های قزوین و مشهد می‌باشد.
طرح تولید سولفور سدیم
احداث یك واحد سولفور سدیم به ظرفیت سالیانه ۲۵۰۰۰ تن در سال در دست اقدام است.
طرح تولید كلروسود
برای تامین سود مورد نیاز صنایع كاغذ پارس هفت تپه، طرح احداث یك واحد كلروسود به ظرفیت سالانه ۱۲۰۰۰ تن در خوزستان بررسی و انجام شد.
طرح تولید كاپرولاكتام
احداث یك واحد تولیدی كاپرولاكتام به ظرفیت سالانه ۵۰-۳۰ هزار تن جهت تامین مواد اولیه الیاف مصنوعی نایلونی و لاستیك در دست بررسی می‌باشد.
طرح تولید لاستیك مصنوعی
با احداث یك واحد تولیدی لاستیك مصنوعی، قسمتی از نیازهای مواد اولیه كارخانجات لاستیك‌سازی كشور تامین خواهد شد. مواد اولیه مورد نیاز طرح از مجتمع پتروشیمی اراك تامین خواهد شد.
طرح تولید رزین ( A.B.S )
طرح احداث یك واحد تولیدی رزین A.B.S جهت تامین مصارف صنایع پلاستیك‌سازی و غیره در دست بررسی می‌باشد. مواد اولیه طرح عبارتند از اكریلونیتریل- بوتادین و استایرن.
طرح بازیابی مواد از دور ریز مجتمع‌های پتروشیمی
-بازیابی انیدریدمالئیك از دور ریز واحد تولید انیدریدفتالیك مجتمع بندر امام خمینی به میزان ۱۰۰۰ تن در سال.
-بازیابی كلروركلسیم از دورریز واحد تولید سود اش مجتمع پتروشیمی شیراز.
-بازیابی گچ از دورریز واحد تولید اسید فسفریك شیمیایی رازی.
-بازیابی گازهای فلور از گازهای متصاعده واحد اسید فسفریك مجتمع شیمیایی رازی.

    جمع بندي و پيشنهادات

عليرغم موقعيت استثنايي و كم نظير صنايع شيميايي كشور كه ناشي از وجود ذخاير عظيم نفت و گاز و همچنين موقعيت مناسب ژئوپليتيك كشور در منطقه حساس خاورميانه و دستيابي به شاهراه هاي ارتباط زميني و دريايي است، صنايع شيميايي از رشد متناسب با اين موقعيت برخوردار نبوده اند. عدم تمايل جدي به سرمايه گذاري در اين بخش صنعتي و احراز حاشيه سود كمتر نسبت به تعدادي ديگر از صنايع از جمله سيمان و سراميك و غيره از نشانه هاي اين كم اقبالي و ضعف ساختاري است.

براي تقويت و تحكيم موقعيت صنايع شيميايي كشور اجراي موارد ذيل پيشنهاد و توصيه مي شود:

1- اجراي نظام مهندسي شيمي كشور
2- ايجاد و تقويت انجمن صنفي كارفرمايان صنايع شيميايي كشور
3- تقويت ارتباط انجمن صنفي كارفرمايان صنايع شيميايي كشور
4- ايجاد بانك اطلاعاتي صنايع شيميايي كشور توسط ارگان هاي ياد شده
5- توسعه صنايع شيميايي كشور در بسياري از شاخه هاي پايين دست صنعت پتروشيمي

نوشته های مرتبط

یک نظر برای مقاله ی ایمان نظری گروه بین المللی مهندسی شیمی و شیمی خورشید

  1. حسين
    فروردین ۳۰, ۱۳۹۱

    سلام. مي خوام كوپي كنم نميشه چه كار كنم

    رتبه دهید: Thumb up 3 Thumb down 0

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *