طراحي فرآيند اكتشاف (بخش چهارم)

بدضعیفمتوسطخوبعالی (5٫00 از 5)
Loading...

1-      7 شرح تفصيلي فرآيندهاي مطالعاتي اكتشافي( قبل از حفاري)

1-1-7- شرح تفصيلي فرآيندهاي  نقشه‌برداري

 فرآيندهاي نقشه‌برداري شامل فعاليتهائي همچون سنجش از دور، پردازش اطلاعات مكاني، عمليات كنترل زميني‌مي‌باشد كه در ادامه تشريح مي‌گردد:

1-1-1-7 فرآيندهاي مهندسي نقشه‌برداري

مهندسي نقشه‌برداري، علم و فن جمع‌آوري، مدلسازي،‌آناليز و مديريت داده‌هاي مكاني در يك فضاي سه بعدي متغير با زمان مي‌باشد. فرآيند اكتشاف نفت و گاز، مجموعه‌اي از فعاليت‌هاي بسيار پيچيده براساس متغيرهاي بسيار و بايسته‌هاي متعدد اعم از مكاني و غيرمكاني مي‌باشد. اين فرآيند، نياز به آناليز طيف وسيعي از داده‌ها نظير تصاوير ماهواره‌اي، عكسهاي هوايي، مطالعات ژئوفيزيكي، مطالعات زمين‌شناسي،‌موقعيت چاه‌ها و اطلاعات زيرساختاري موجود دارد.

اداره نقشه برداري مديريت اكتشاف در دو حوزه اصلي زير فعاليت دارد:

·        سيستم اطلاعاتي مكاني و سنجش از دور

موضوع علم سيستم‌هاي اطلاعات مكاني، اخذ، ذخيره‌سازي، بازيابي، مديريت، پردازش و نمايش داده‌هاي مكاني وتوصيفي جهت پشتيباني از تصميم‌گيري‌هاي پايه‌گذاري شده براساس داده‌هاي مكاني مي‌باشد و عملكرد اساسي آن بدست آوردن اطلاعاتي است كه از تركيب لايه‌هاي متفاوت داده‌ها با روش‌هاي مختلف و با ديدگاه‌هاي گوناگون بدست مي‌آيند. كاربردهاي GIS تقريباً در دنياي اكتشاف نفت، جديد است. يك  GIS   كارآ مي‌تواند به ارزيابي پتانسيلي براي نفت در مكانهاي مستعد كمك كند. يكي از بزرگترين مزاياي برنامه‌هاي GIS قابليت آنها در انجام آناليزهاي مكاني – توصيفي مي‌باشد. يك GIS با بكارگيري مجموعه بازارهاي تحليلي موجود در آن، مي‌تواند اين داده‌ها را با هم تلفيق نموده و امكان همپوشاني، نمايش و تغيير داده‌ها را به شكل يك نقشه براي آناليز پتانسيل‌يابي يا توسعه ميادين موجود فراهم سازد، كه اين امر در كاهش زمان و كم كردن هزينه‌هاي اكتشاف نفت مؤثر مي‌باشد.

سنجش از دور به معناي تشخيص و جمع‌آوري داده از فاصله دور و عمدتاً به عنوان فناوري و علمي تعريف مي‌شود كه به وسيله آن مي‌توان بدون تماس مستقيم، مشخصه‌هاي (مكاني، طيفي، زماني) يك شيء يا پديده را تعيين، اندازه‌گيري و يا تجزيه و تحليل نمود. با نداشتن تماس مستقيم، بايد روشي براي انتقال اطلاعات از طريق فضا مورد استفاده قرار گيرد. براي اين منظور، واسطه‌هاي مختلف مانند ميدان جاذبه، ميدان مغناطيسي، امواج صوتي و انرژي الكترومغناطيسي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. با اين وجود، فناوري رايج در سنجش از دور، استفاده از امواج الكترومغناطيس است. سنجش از دور اين امكان را فراهم مي‌كند كه از مناطق غيرقابل دسترس و خطرناك اطلاعات جمع‌آوري شود.

امروزه اين امكان وجود دارد كه دقيق‌ترين نقشه‌هاي جغرافيايي در حداقل زمان ممكن در مقياس‌هاي محلي و جهاني تهيه شده و تغييرات آن به طور مداوم ثبت و ضبط شوند. با پيشرفت فناوري سنجنده‌ها و پردازش داده، سنجش از دور علاوه بر نقشه‌برداري توانست دنياي زمين‌شناسي را نيز با جهش مواجه كند به طوري كه با افزايش سرعت و دقت در تهيه نقشه‌هاي زمين‌شناسي و شناسايي خطواره‌ها كاربردهاي زيادي در پروژه‌هاي اكتشافي پيدا كرده است.

فعاليت‌هائي كه در بخش سيستم اطلاعات مكاني و سنجش از دور اداره نقشه‌برداري صورت مي‌پذيرد به شرح زير است:

پايه و اساس شروع هر پروژه اكتشافي اطلاع از وضعيت موجود ناحيه مورد بررسي است از اين رو با توجه به نياز هر پروژه كليه داده‌هاي مكاني موجود در آن منطقه از قبيل نقشه‌هاي توپوگرافي، تصاوير ماهواره‌اي، مدل رقومي زمين تهيه و پردازش‌هاي مورد نياز از قبيل تغيير سيستم مختصات، موزاييك نقشه و تصاوير، تلفيق تصاوير، تغيير فرمت اطلاعات به گونه‌اي سازگار با نرم‌افزارهاي رايج در ساير ادارات مديريت اكتشاف انجام پذيرفته ودر نهايت نتايج به صورت نقشه كاغذي و يا فايل رقومي در اختيار واحد متقاضي قرار مي‌گيرد.

  • ·        پردازش اطلاعات مكاني

پس از جمع‌آوري داده‌ها از متوليان توليد داده در كشور، در اين بخش داده‌ها مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌گيرد و با توجه به اهداف واحدهاي درخواست كننده پردازش‌هاي مورد نياز بر روي آنها صورت مي‌پذيرد. در نهايت از جمع‌بندي و تلفيق لايه‌هاي مختلف لايه‌ي جديدي حاصل مي‌شود كه در برگيرنده اطلاعات دقيق و مورد نياز واحد درخواست كننده است در پايان نتيجه‌ي تجزيه وتحليل‌ها به صورت نقشه، نمودار، جدول و … توسط چاپگر يا رسام ترسيم مي‌شود يا به صورت فايل رقومي در اختيار متقاضي قرار مي‌گيرد. پردازش‌هاي صورت گرفته در اين بخش به شرح زير است:

·        تغيير سيستم مختصات

با توجه به وجود نقشه‌ها و اطلاعات مكاني مورد استفاده در واحدها و ادارات مختلف مديريت اكتشاف در سيستم‌هاي مختلف تصوير و مختصات تهيه شده‌اند، جهت امكان آناليز و بكارگيري توأم اطلاعات مكاني در قالب لايه‌هاي مختلف لازم است تا در بسياري از موارد، اين سيستم‌ها به هم تبديل شود. اين مجموعه از تبديلات مي‌توانند بر روي طيف وسيعي از اطلاعات شامل نقاط، نقشه‌ها و تصاوير صورت گيرند.

·        زمين مرجع كردن نقشه‌ها و تصاوير (Georefrence)

از آنجائيكه،‌امروزه عصر اطلاعات رقومي بوده و تمامي پردازشها وآناليزها به صورت كامپيوتري انجام مي‌گيرند، لذا لازمست تا كليه اطلاعات مورد استفاده نيز به شكل رقومي باشند. بنابراين، لازمست تا نقشه‌هاي كاغذي موجود، به شكل رقومي مورد استفاده قرار گيرند. جهت نيل به اين مقصود، نقشه‌ها ابتدا اسكن شده و بعد از آن زمين مرجع مي‌شوند. در نتيجه در هر مكاني از نقشه مي‌توان مختصات زميني را مشاهده كرد.

·        رقومي سازي

با توجه به اينكه نقشه‌هاي كاغذي داراي لايه‌هاي اطلاعاتي مختلفي مي‌باشند كه پس از زمين مرجع كردن به صورت يك لايه اطلاعاتي قابل نمايش است به منظور جداسازي لايه‌هاي اطلاعاتي و فراهم آوردن امكان انجام آناليزهاي برداري مي‌بايست نسبت به رقومي‌سازي نقشه‌هاي كاغذي اقدام نمود.

·        تلفيق تصاوير

تلفيق باند هاي panchromatic و multispectral به منظور بالابردن دقت مكاني و راديومتريك تصاوير انجام مي شود.

·        تهيه تركيب‌هاي باندي مختلف

در تصاوير ماهواره اي با ايجاد تركيب هاي باندي متقاوت مي توان عوارض مختلفي را مشخص نمود

·        موزائيك كردن نقشه‌ها و تصاوير

نقشه‌ها و تصاوير موجود، همگي در قالب بلوكهايي با حد و مرز مشخص، تهيه شده‌اند. اما گاهي منطقه مورد نظر در چند بلوك و يا شيت نقشه واقع شده است. براي ايجاد ارتباط بين نقشه‌ها و راحتي استفاده از آنها در منطقه مورد نظر، بهتر است كه نقشه‌اي يكپارچه از منطقه داشته باشيم. لذا بدين منظور نقشه‌ها و يا تصاوير مجاور،  به طوري كه كل ناحيه مورد نظر را پوشش دهند، كنار هم قرار داده مي‌شوند يا به اصطلاح موزائيك مي‌شوند. با توجه به وسعت نواحي عملياتي معمولا اين پردازش بر روي نقشه‌ها، تصاوير و مدل ارتفاعي رقومي (DEM) انجام مي‌شود.

·        تهيه مدل سه بعدي

با تهيه مدل سه بعدي محدوده‌هاي عملياتي مي‌توان پيش از شروع عمليات ديدي كلي از منطقه بدست آورد. براي اين منظور با استفاده از مدل زمين، پستي و بلندي زمين را مشخص كرده و در واقع ارتفاع مدل بدست مي‌آيد. با استفاده از تصاوير ماهواره‌اي يا نقشه‌هاي توپوگرافي يا زمين‌شناسي سطح پوششي مدل تشكيل مي‌شود. با توجه به نياز هر پروژه موارد ديگري از قبيل موقعيت چاه، خطوط لرزه نگاري ساختمانهاي زمين‌شناسي را مي‌توان بر روي مدل نمايش داد.

·        تهيه نقشه زيست محيطي

با توجه به محدوديت‌هاي اعمال شده توسط سازمان حفاظت محيط زيست در خصوص فعاليت در مناطق چهارگانه حفاظت شده محيط زيستي لازم است مراحل مختلف يك پروژه اعم از طراحي و اجرا با لحاظ كردن محدوده‌هاي اين مناطق صورت پذيرد. لذا براي كليه مناطق عملياتي نقشه زيست محيطي تهيه مي شود.

·        ايجاد پايگاه داده مكاني بلوك هاي اكتشافي

به منظور مديريت بهينه ودسترسي آسان پايگاه داده مكاني بلوك هاي اكتشافي تهيه و به روز رساني مي شود لازم به ذكر است كه كليه داده هاي مكاني مورد نياز بلوك هاي اكتشافي نيز توسط اداره نقشه برداري پردازش شده و به مجري طرح ها تحويل داده مي شود.

2-1-1-7       نظارت بر عمليات نقشه برداری

كليه مراحل اكتشافي نيازمند اطلاعات مكاني با مختصات دقيق، جهت تصميم‌گيري‌هاي صحيح و منطقي مي‌باشند. كليه داده‌هاي موجود در بخشهاي مختلف، نظير داده‌هاي ثقل سنجي و لرزه نگاري در بخش ژئوفيزيك و اطلاعات چاهها و نقشه‌ها در بخش زمين‌شناسي، وابسته به اطلاعات نقشه‌برداري بوده و بررسي صحت اطلاعات مكاني مربوط به آنها، جهت نتيجه‌گيري مناسب امري اجتناب ناپذير مي‌باشد.

فعاليتهايي كه در بخش نظارت بر عملیات اداره نقشه‌برداري صورت مي‌پذيرد، به شرح زير است:

·        نظارت بر عمليات نقشه برداری پروژه های ژئوفيزيكي (لرزه اي و غير لرزه اي)

براي هر يك از اين پروژه‌ها، بعد از بررسي خطوط و نقاط طراحي شده و تهيه اطلاعات مكاني مورد نياز نظير نقشه، نقاط مبنای شبکه GPS و نقاط ترازیابی دقیق سازمان نقشه برداری کشور، نقاط شبکه ژئودزی شرکت ملی نفت ایران، تصاوير ماهواره‌اي، مدل ارتفاعی رقومی (DEM) و انجام تبديلات سيستم‌هاي مختصات و …، با شروع پروژه، نظارت عمليات نقشه‌برداري اعم از خشکی و دریایی آغاز مي‌گردد. اهم فعاليت‌هاي انجام شده در اين بخش را مي‌توان به شرح زير عنوان نمود:

  • كنترل نحوه ایجاد، کیفیت مشاهدات و صحت محاسبات شبكه‌ ژئودزی ماهواره ای (GPS) در منطقه و بررسي و كنترل کیفیت مختصات نهايي محاسبه شده نقاط شبکه
  • كنترل محاسبات مربوط به پارامترهاي ترانسفورماسيون تعیین شده در محدوده پروژه، براساس مختصات بدست آمده در سيستم مختصات جهانی (WGS84) و مختصات قدیمی که از قبل در سیستم مختصات محلی شبکه ژئودزی شرکت ملی نفت ایران (Clarke1880-Lambert)  برای نقاط شبکه ژئودزی شرکت ملی نفت ایران موجود می باشد.
  • كنترل و تاييد مدل ژئوييد مناسب براي محدوده پروژه با مقایسه ارتفاع ارتومتریک محاسبه شده از ارتفاع ژئودتیک و مدل های ژئویید برای  نقاط ترازیابی دقیق سازمان نقشه برداري موجود در منطقه که وارد شبکه GPS پروژه شده اند با ارتفاع ارتومتریک این نقاط که قبلا از ترازیابی دقیق بدست آمده و معلوم است.
  • كنترل تبديل مختصات نقاط و خطوط طراحي براساس پارامترهاي ترانسفورماسيون محاسبه شده
  • كنترل روزانه اطلاعات خام نقشه برداري مربوط به نقاط پياده شده با استفاده از نرم‌افرازهاي مناسب (پارامترهاي كنترل كيفيت نظير QC، PDOP، تعداد ماهواره، ارتفاع آنتن، فاصله از Base و … ) كنترل نقاط Check و Overlap روزانه جهت اطمينان از عملکرد صحیح گیرنده های GPS و درست بودن تنظیمات آن
  • كنترل كاليبراسيون دوره‌اي گيرنده‌هاي GPS مورد استفاده در پروژه جهت اطمينان از صحت كاركرد آنها
  • كنترل مختصات و شماره‌گذاري و نحوه پیاده کردن نقاط
  • كنترل نهايي مختصات و ارتفاع ارتومتريك نقاط در فايلهاي نهايي نقشه‌برداري براي هر خط يا سوات
  • كنترل گزارش نهايي نقشه برداري در پايان پروژه

علامت گذاري چاههاي اكتشافي طراحي شده

براساس درخواست اداره زمين‌شناسي، پردازشهای لازم انجام و اطلاعات مكاني مورد نياز تهيه و به واحد زمين‌شناسي تحويل مي‌گردد كه در آنجا براساس اين اطلاعات مكاني و نقشه‌ها و ساير اطلاعات اکتشافی، موقعيت چاه اکتشافی تعیین مي‌گردد. سپس نماينده نقشه برداري به همراه ساير نمايندگان از ادارت زمين‌شناسي و مهندسي ساختمان، جهت علامتگذاري موقعیت چاه اکتشافی به محل مورد نظر عزیمت نموده و موقعیت چاه پیاده و علامتگذاری می گردد. در صورت نیاز به جا به جا کردن نقطه انتخابی، در همان محل، تبديل سيستم مختصات براي نقطه جديد انجام و روي نقشه‌هاي زمين‌شناسي مشخص مي‌گردد تا بر اساس آن تصميم‌گيري انجام شود.

2-3- ساير فعاليت‌هاي بخش نظارت که به موازات پروژه‌هاي اكتشافي انجام می شود:

  • برداشت عوارض و تهيه نقشه‌هاي مسطحاتي و توپوگرافي به صورت موردي.
  • نماینده وزارت نفت در شورای عالی نقشه برداری کشور
  • نماینده وزارت نفت در شورای ملی کاربران سیستم های اطلاعات مکانی (GIS)
  • نماینده وزارت نفت در شورای پدافند غیر عامل کشور (در بخش اطلاعات مکانی)

3-1-1-7       ارتباط با  ساير سازمانها

اداره نقشه برداری مدیریت اکتشاف مرجع مهندسی نقشه برداری در وزارت نفت بوده و تمامی نیازهای سایر بخش های وزارت نفت در زمینه اطلاعات مکانی را پشتیبانی می نماید که در ذیل به برخی از ارتباطات این اداره با سازمانهای خارج از وزارتخانه اشاره می گردد:

  • ارتباط با سازمانهای متولی نقشه برداری در کشور و سازمانهایی که به نوعی با تولید و استفاده از اطلاعات مکانی سروکار دارند از قبیل سازمان نقشه برداری کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح و …

نوشته های مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *