طراحي فرآيند اكتشاف (بخش هفتم)

بدضعیفمتوسطخوبعالی (3٫67 از 5)
Loading...

4-1-7 فرآيند هاي ژئوشيمي

امروزه اكتشافات نوين نفتي و گازي نيازمند مطالعات دقيق ژئوشيمي آلي هستند. با توجه به اينكه اين فرآيند در مديريت اكتشاف و در واحد ژئوشيمي انجام مي شود در ذيل به اهداف كلي و شرح تفصيلي فرايند اشاره مي شود

هدف كلي از انجام فرآيندهاي ژئوشيمي عبارت از مطالعه و بررسي سنگهاي منشاء احتمالي توليد كننده هيدروكربورها و همچنين تعيين خصوصيات ژئوشيميائي هيدروكربورهاي مخازن و نحوه ارتباط آنها با سنگهاي منشاء در مناطق اكتشافي و همچنين مدلسازي سيستم هيدروكربوري حوضه‌اي در ارتباط با زايش و مهاجرت هيدروكربور مي‌باشد. اين اداره با بررسي، مطالعه و نظارت بر پروژه‌هاي ژئوشيمي در هر منطقه، سازند منشا و خصوصيات آن را معرفي و ارزيابي نموده و سپس چگونگي ارتباط بين سنگ منشاء و مخازن نفتي و گازي و همچنين چشمه‌هاي نفتي را مشخص مي‌نمايد. تمامي اين نتايج نهايتا به كاهش ريسك فعاليتهاي اكتشافي كمك مي‌نمايد.

 به منظور برآورد شدن اهداف كلي فعاليتهاي زير انجام مي گيرد:

  • استفاه از روشهاي مختلف و مدرن ژئوشيمي جهت حل مسائل و مشكلات اكتشافي در زمينه دست‌يابي به منابع جديد نفت و گاز.
  • برنامه‌ريزي در مورد مطالعات ژئوشيمي سنگهاي منشاء و هيدروكربورها در حوضه‌هاي رسوبي مختلف ايران مانند زاگرس، كپه داغ، ايران مركزي، خليج‌فارس و ساير مناطق اكتشافي و ارائه پيشنهادهاي مناسب در مورد مسائل ژئوشيمي اكتشافي و ارائه راهكارهاي مناسب در اين زمينه.
  • اجراي پروژه‌هاي ژئوشيميايي و مدلسازي سيستم هيدروكربوري در مناطق مختلف اكتشافي.
  • تعبير و تفسير نتايج بدست آمده از تحقيقات آزمايشگاهي ژئوشيمي در قالب پروژه‌ها و موارد خاص مورد نياز.
  • نظارت و كنترل برمطالعات و فعاليتهاي ژئوشيمي آلي اكتشافي موسسات و آزمايشگاههائي كه در امر اكتشاف منابع جديد نفت و گاز با مديريت اكتشاف همكاري مي نمايند.
  • تاسيس بانك اطلاعاتي و نرم‌افزاري در زمينه ژئوشيمي اكتشافي.
  • تاسيس بانك نمونه‌هاي سنگي و هيدروكربوري از نواحي و چاههاي اكتشافي.
  • ايجاد ارتباط علمي با مراكز مطالعاتي، آزمايشگاهي و تحقيقاتي جهت رسيدن به اهداف اداره ژئوشيمي مديريت اكتشاف و همچنين ايجاد زمينه مناسب جهت انجام پايان نامه‌هاي دانشجويي با استفاده از امكانات و اطلاعات ژئوشيمي.

ب – شرح فعاليتهاي اداره مطالعات و تحقيقات ژئوشيمي

اهم فعاليتهاي اين اداره فرآيند در سه دسته ذيل مي‌باشد:

1)     مطالعات ژئوشيمي آلي و غيرآلي.

2)     نمونه برداري ژئوشيميايي و كنترل عمليات آزمايشگاهي

3)     مدلسازي حوضه‌اي سيستم هيدروكربوري

1 – مطالعات ژئوشيمي آلي و غيرآلي

1 – بررسي و تعيين وضعيت پتانسيل و توان هيدروكربورزائي سنگ‌هاي منشاء در نواحي اكتشافي.

2 – تعيين ميزان درجه پختگي و بلوغ سنگهاي منشاء.

3 – تعيين نوع كروژن، كميت و كيفيت سنگ‌هاي منشاء توليد كننده هيدروكربور.

4 – نوع و ميزان هيدروكربور توليدي از سنگهاي منشاء.

5 – ايجاد تطابق ژئوشيميائي بين سنگهاي منشاء، نفتها و گازهاي مخازن و چشمه‌هاي نفتي در نواحي مختلف اكتشافي و توليدي جهت شناسايي خصوصيات سنگهاي منشاء و هيدروكربورهاي وابسته به آنها.

6 – تعيين خصوصيات ژئوشيميايي نفتهاي مخازن و عوامل مؤثر بر آن شامل چگونگي ارتباط با سنگ منشاء، شناسائي سنگ منشاء توليد كننده آن و همچنين عوامل ثانويه مانند تخريب، آبشوئي و هوازدگي.

7 – تعيين ارتباط ژنتيكي مخازن در يك ميدان و يا ميادين مختلف.

8 – مطالعه ژئوشيميايي چشمه‌هاي نفتي و گازي و تعيين سنگ منشاء توليد كننده آن.

9 – انجام مطالعات ژئوشيمي گاز در جهت شناسائي سنگ منشاء آن و تعيين ارتباط ژنتيكي ميادين مختلف گازي با همديگر در نواحي مختلف.

10 – تهيه لاگ ژئوشيميايي در مقاطع چينه‌اي و چاههاي اكتشافي.

11 – تهيه گزارشات پيشنهاد مطالعات ژئوشيميايي در نواحي مختلف اكتشافي و تعيين نيازمنديهاي مطالعاتي.

12 – تهيه و ارائه گزارشات نتايج مطالعات ژئوشيمي در حوضه‌هاي رسوبي مختلف.

13- مطالعات ژئوشيميائي غيرآلي در ارتياط با حل مسائل پختگي سنگهاي منشاء، درجه زمين گرمائي و مهاجرت هيدروكربور

2 – نمونه برداري ژئوشيميايي و كنترل عمليات آزمايشگاهي

1 – تهيه شرح كار نمونه برداري و عمليات صحرائي و نظارت بر آن

2 – تهيه شرح كار نمونه‌گيري در چاه اكتشافي در هنگام حفاري از نمونه‌هاي ژئوشيمي و نظارت بر ان

3 – تهيه شرح كار نمونه‌گيري در چاه اكتشافي در هنگام لايه‌آزمائي و برداشت نمونه‌هاي توليدي از آزمايش

4 – تهيه شرح كار جهت انجام آناليزهاي ژئوشيمي و نظارت برانجام آنها

5 – ساماندهي نمونه‌هاي ژئوشيمي در انبار ژئوشيمي و نظارت برنگهداري و به روز رساني آنها

6 – تهيه بانك اطلاعات، نقشه و نمونه از چشمه‌هاي نفتي و گازي

3 – مدلسازي حوضه‌اي سيستم هيدروكربوري (Basin Modeling)

1 – ساخت مدلهاي حوضه‌اي سيستم هيدروكربوري (Basin Modeling) جهت شناسائي سيستم هيدروكربوري زايش و مهاجرت هيدروكربور در يك ناحيه.

2 – تهيه شرح كار مدلسازي در چاه و ناحيه و نظارت برانجام آن.

         3- معرفي سيستم هيدروكربوري مناطق مختلف و همچنين تعيين ميزان ريسك فعاليتهاي        اكتشافي در ارتياط با سيستم هيدروكربوري  معرفي شده.

5-1-7 فرآيندهاي زمين شناسي تحت الارضي

اين فرآيندها به طور كلي دوگونه هستند 1) بخش مطالعات و 2) بخش نظارت بر عمليات زمين شناسي چاه ها( كه در محل خود به آن اشاره خواهد شد).

فرآيندهاي مطالعاتي  زمين‌شناسي تحت الارضي

      اين فرآيندهابه طور كلي اهداف زير را پوشش مي دهند:

  • بررسي و ارزيابي اهداف اكتشافي در حوضه‌هاي رسوبي ايران
  • تعيين وضعيت ساختمانها و دسته‌بندي آنها و تعيين اولويت آنها
  • معرفي اهداف مورد نظر جهت انجام اقدامات تكميلي نظير انجام عمليات ژئوفيزيكي (لرزه‌اي / غيرلرزه‌اي)، بررسيهاي زمين‌شناسي ساختماني، چينه‌شناسي و ژئوشيمياي به واحدهاي ذيربط
  • بررسي نقشه‌هاي زيرزميني (ژئوفيزيكي يا ساختماني) و انطباق آنها با واقعيتها، مستندات و شواهد موجود در ناحيه و ارجاع به واحدهاي ذيربط جهت انجام تصحيحات لازم در صورت لزوم
  • محاسبه حجم مخزن با استفاده از پارامترهاي مخزني ساختمانهاي حفاري شده نواحي همجوار
  • مقايسه اهداف نهايي شده با هم و اولويت بندي آنها
  • هماهنگي با واحدهاي ذيربط جهت علامتگذاري محل چاه طاقديس مورد نظر و اعلام مختصاتي نهايي محل چاه پس از تائيد محل علامتگذاري شده به اداره ساختمان جهت احداث محوطه چاه و جاده و آبرساني
  • اقدام به تهيه برنامه پيش‌بيني زمين‌شناسي جهت ارسال به  ادارات مهندسي نفت و حفاري به منظور تهيه برنامه حفاري و انجام سفارشات لازم
  • بررسي نمودارها و ارزيابي افقهاي مخزني و مشورت با ساير واحدهاي ذيربط براي انجام آزمايشات
  • تهيه گزارش تكميلي زمين‌شناسي
  • پي‌گيري جهت دريافت نقشه‌هاي زيرزميني‌نهايي شده (لرزه‌اي – ساختماني) با اعمال اطلاعات بدست آمده از حفاري چاه و نمودارها و …
  • مقايسه واحدهاي رسوبي حفاري شده با واحدهاي پيش‌بيني شده
  • پردازش و تفسير نمودارهاي CDR و FMI
  • پي‌گيري جهت دريافت گزارش‌نهايي حفاري، مهندسي نفت و فيل شناسي، پتروفيزيكي
  • فرآوري كليه اطلاعات مورد نياز جهت گزارش تكميلي و ورود اطلاع آن به سامانه بالادستي
  • اصلاح نهايي نمودن كليه نمودارها نظير نمودارهاي ترسيمي چاه بر مقياس 000/1:20 و 1:1000 و نمودار تكميلي چاه، چارت گل.
  • برگزاري جلسات ناحيه‌اي جهت ارزيابي اهداف اكتشافي،‌ارزيابي و بررسي برنامه‌هاي پيش‌بيني و گزارشات تكميلي و ديگر جلسات كارشناسي با واحدهاي ذيربط نظير ژئوفيزيك به زمين‌شناسي ساختماني، فسيل‌شناسي، مهندسي نفت، پتروفيزيك و …
  • بررسي زمين‌شناسي مخازن و مطالعه خصوصيات افقهاي مخزني و نحوه گسترش آنها و مقايسه و تطابق آنها با افقهاي مخزني مشابه در ساير ميادين حفاري شده در نواحي همجوار و استفاده از نرم‌افزارهاي مدلسازي مناسب در اين راستا.
  • استمرار ارتباط كارشناسي با ادارات زمين‌شناسي سطح‌الارضي، آزمايشگاهها، نقشه‌برداري، ژئوفيزيك، حفاري، مهندسي نفت، پتروفيزيك و مهندسي ساختمان

فرآيندهاي زمين شناسي تحت الارضي به صورت كلي در موارد زير دسته بندي مي شوند:

1بررسي و ارزيابي اهداف اكتشافي در حوضه‌هاي رسوبي شامل بررسي وضعيت ساختمانها و دسته‌بندي اوليه آنها و معرفي و پيشنهاد اهداف اداري اولويت جهت انجام اقدامات تكميلي به واحدهاي ذيربط (ژئوفيزيك، سطح الارضي و…) و پيگيري تا نهايي شدن و تعيين تكليف اهداف

2تهيه برنامه پيش‌بيني زمين‌شناسي شاملبررسي نهايي نقشه‌هاي ژئوفيزيكي و ساختماني، تعيين محل چاه وعلامتگذاري آن روي زمين، جمع‌آوري اطلاعات مورد نياز نواحي همجوار، تهيه پارامترهاي مخزني و محاسبه حجم مخزن، تعيين سرسازندها و تهيه جدول چينه‌شناسي، تعيين محل لوله‌هاي جداري و اوزان و نوع گل حفاري، تهيه چارت گل و فشار طبقات، تهيه برنامه نمودارگيري، مغزه‌گيري و آزمايشات چاه.

3تهيه گزارش تكميلي چاه شاملجمع‌آوري اطلاعات، پيگيري جهت بروز رساني نقشه‌هاي زيرزميني (ژئوفيزيكي/ ساختماني) براساس اطلاعات واقعي از حفاري چاه، تهيه جدول مقايسه‌آي ضخامتهاي واقعي و پيش‌بيني شده، تفسير سنگ شناسي طبقات حفاري شده،‌بررسي زمين‌شناسي مخزن طبقات تفسير نمودارهاي CDR و FMI تهيه خلاصه اطلاعات حفاري، پتروفيزيكي، آزمايشات، نهايي نمودن نمودارهاي تكميلي، جمع‌بندي و ارائه گزارش.

4تهيه جداول نمودارها و منحني‌هاي آماري شامل تهيه نقشه‌هاي هم ضخامت، هم تخلخل، هم تراكم، هم خالص به ناخالص جهت واحدهاي چينه‌شناسي و طبقات مخزني تهيه جداول آماري از وضعيت هيدروكربوري طاقديسهاي حفاري شده، برآورد حجم ذخيره طاقديسهاي حفاري نشده

5زمين‌شناسي مخازن شامل بررسي و مطالعه تواليهاي مخزني حفاري شده، بررسي سنگ‌شناسي، رخساره ميكروسكوپي، رخساره مخزني، تخلخل و نفوذپذيري، نوع هيدروكربور، شناسايي واحدهاي جداكننده مخزني، تعقيب گسترش طبقات مخزني و تطابق ناحيه‌اي، نامگذاري واحدها در سيستم هيدروكربوري و مدلسازي مخزن.

               6-1-7 فرآيندهاي ژئوفيزيكي

ژئوفيزيك، در شناسايي، آشكارسازي، نمايان سازي و به نقشه درآوردن پديده‌هاي ساختماني و تعيين محل انواع نفتگيرها اعم از نفتگيرهاي ساختاري (مانند طاقديس‌ها)، نفتگيرهاي چينه شناختي و نفتگيرهاي مركب، نقش بسيار مهمي دارد. پس از اعلام نتايج زمين‌شناسي و تأييد پتانسيل هيدروكربوري، به طور حتم جهت تكميل اطلاعات از روش‌هاي ژئوفيزيكي استفاده مي‌شود.

اما در فرآيند اكتشاف شركت ملي نفت ايران در برخي ميدانهاي خاص بدون انجام فعاليت ژئوفيزيك اقدام به عمليات حفاري مي‌شود.

سه روش اصلي ژئوفيزيكي مورد استفاده در اكتشاف نفت عبارتند از: «مغناطيس سنجي»، «ثقل سنجي»، و «لرزه‌اي».

البته امروزه از تلفيق‌روش‌هاي فوق به صورت ژئوفيزيك تلفيقي استفاده مي‌شود. ممكن است كه در يك پروژه به صورت همزمان دو يا سه روش فوق نيز به كارگرفته شود، اما در مناطق ناشناخته كه هيچ اطلاعات قبلي از آن وجود ندارد، معمولاً از روش با هزينه و صرف زمان كمتر(روش هاي غير لرزه اي) شروع مي‌شود.

لازم به ذكر است كه در تمام روش‌هاي ژئوفيزيكي سه مرحله كاري ذيل لازم‌الاجرا مي‌باشد:

1- برداشت داده‌ها

2- پردازش داده‌ها

3- تعبير و تفسير داده‌ها

در ادامه فعاليتهائي كه در سه مرحله فوق انجام مي‌شود، تشريح مي‌گردد:

1- شناسائي محدوده عمليات و طراحي پارامترها

با تعيين و اعلام محدوده عمليات ژئوفيزيكي توسط اداره زمين‌شناسي، بررسي سوابق و مدارك فني آغاز شده و با جمع‌بندي آنها و استفاده از جديدترين نرم‌افزارهاي طراحي، گزارش فني طرح عمليات و نقشه‌هاي مورد نياز تهيه و در اختيار گروههاي عملياتي ژئوفيزيكي ( اعم از لرزه‌اي و غير لرزه‌اي) قرار داده مي شود

2- اجراء پروژه عمليات ژئوفيزيكي:

همانگونه كه گفته شد روش‌هاي ژئوفيزيكي در دو دسته‌بندي كلي به شرح و ترتيب زير قرار دارند:

الف) روش ژئوفيزيكي غير لرزه‌اي ( ثقل‌سنجي و مغناطيس‌سنجي)

پس از دريافت گزارش و نقشه‌هاي طرح عمليات و گذراندن تشريفات مناقصه و انتخاب پيمانكار عمليات ثقل و مغناطيس سنجي بر اساس طرح‌هاي پيش‌بيني شده آغاز مي‌گردد. اساس كار روش ثقل سنجي به اين گونه است كه تغييرات شتاب جاذبه ثقل در نقاط مختلف را كه به تغيير ماهيت سنگي يا تغيير ساختار، به خصوص ساختارهاي طاقديسي ايجاد مي‌شود ثبت مي‌نمايد و چنانچه بررسي‌هاي زمين‌شناسي اوليه احتمال وجود تله‌هاي نفتي يا نفتگيرهاي ساختاري را در ناحيه داده باشند روش ثقل سنجي بهمراه مغناطيس سنجي مي‌تواند در مراحل اوليه تهيه نقشه‌هاي ژئوفيزيكي از ناحيه كاربرد داشته باشد.

روش‌هاي خاص مغناطيس سنجي به خصوص تلوريك نيز در تعيين ضخامت و شكل هندسي لايه‌ها كاربرد دارد و اين روش نيز از راهكارهاي اوليه در تهيه نقشه‌هاي فوق‌الذكر مي‌باشد.

نقشه‌هاي ثقل و مغناطيس سنجي قادر به نشان دادن ارتباط و تاثير‌گذاري آتومالي‌هاي موجود در پي‌سنگ و تاثير آن‌ها بر گسل‌هاي موجود در رسوبات انباشته‌شده در پي سنگ مي‌باشند. و آثار برجستگي و فرورفتگي در پي سنگ را كه در ايجاد تله‌هاي نفت و گاز موثر مي‌باشند مشخص ‌مي‌نمايند.

نوعي ديگر از عمليات مغناطيس سنجي وجود دارد كه به استفاده از هواپيماي مخصوص صورت مي‌گيرد و در شناخت حوضه‌‌هاي پهناور و گسترده كاربرد داشته و ساختار‌هاي بزرگ همچون گسل‌ها و خطواره‌ها را نيز به خوبي تفكيك مي‌نمايد.

لازم به ذكر است كه بطور معمول تلفيق روش‌هاي فوق نتايج بهتري را به دنبال دارد. اما در مجموع روش‌هاي فوق‌بعنوان مقدمه‌اي براي انجام اصلي‌ترين روش ژئوفيزيكي يعني روش لرزه نگاري انعكاسي در نظر گرفته مي‌شود.

ب) روش ژئوفيزيكي لرزه‌ائي:

اساس كار روش لرزه‌اي، انتشار امواج لرزه‌اي با استفاده از انفجار به درون لايه‌هاي زمين و دريافت بازتاب اين امواج از لايه‌هاي مختلف به وسيله گيرنده‌هاي روي زمين (Geophone) و ثبت  در لرزه‌نگاري 2 بعدي شبكه برداشت به گونه‌اي چيده مي‌شود كه داده‌ها تنها در مختصات صفحه‌اي برداشت مي‌شوند. هدف از لرزه‌نگاري 2 بعدي، ارائه نماي كلي از ساختارهاي زيرزميني است و برداشت داده‌ها برري خطوط لرزه‌نگاري و در نقاط با فواصل نسبتا زياد انجام مي‌شود. لازم به ذكر است روش‌هاي لرزه‌نگاري در مناطق خشكي و دريائي با تفاوت‌هاي جزئي از نظر قوانين حاكم بر برداشت، قابل انجام هستند.

اما در روش لرزه‌نگاري 3 بعدي با استفاده از دستگاه‌ها و تحليل‌هاي پيچيده‌تر، راستاي ديگري به لررزه‌نگاري 2 بعدي افزوده مي‌شود كه هر نقطه درون زمين با سه پارامتر مختصاتي به نقشه در ميايد اين روش معمولا پس از شروع حفاري‌هاي چاله‌هاي انفجاري آغاز مي‌شود و قادر است حجم عظيمي از اطلاعات زيرزميني را كه شامل شكل  جزئيات و خصوصيات مختلف لايه‌ها مي‌باشد برداشت نمايد البته روش ديگري هم به نام لرزه‌نگاري 4 بعدي وجود دارد كه در حال حاضر در كشور ما كاربرد نداشته و اساس آن نيز اضافه كردن بعد زمان به داده‌هاي لرزه‌نگاري 3 بعدي بصورت عمليات تكرار سه بعدي بوده و كاربرد عمده آن نيز در كنترل ميزان توليد و رديابي حركت هيدروكربور در مخازن تحت برداشت طولاني مدت مي‌باشد.

3- پردازش داده‌هاي ژئوفيزيكي:

متناسب با عمليات مشروحه فوق‌الذكر پردازش‌هاي خاص و متفاوتي نيز موجود مي‌باشد پردازش‌هاي اطلاعات غيرلرزه‌ائي عمدتا با مرحله سوم روش‌هاي ژئوفيزيكي يعني تعبير و تفسير اطلاعات مختلط مي‌باشد و اين دو مرحله در اطلاعات حاصله از عمليات غير لرزه‌اي بطور توام انجام مي‌گردد منتهي در پروژ‌ه‌هاي پردازشي داده‌هاي لرزه‌‌نگاري شرايط متفاوت مي‌باشد براي اجراء اين قسمت از كار لازم است در ابتدا با توجه به سوابق و اطلاعات موجود از قبل ارزيابي‌هاي لازم براي تعيين پارامترهاي پردازش بعمل آمده و پس از نهايي شدن اين مراحل پارامترهاي تعيين شده جهت اجراء به پيمانكار برنده مناقصه واگذار ميگردد در اين مرحله اطلاعات حاصله از عمليات پس از طي مراحل فني متعدد كه با استفاده از نيروي پيمانكار و نظارت كارفرما صورت ميگيرد تبديل به خروجي‌هاي قابل قبول براي مرحله تعبير و تفسير اطلاعات مي‌گردد.

4) تعبير و تفسير داده‌هاي ژئوفيزيكي:

اين مرحله كه آخرين مرحله فعاليت‌هاي ژئوفيزيكي است از حساسيت بسيار بالائي برخوردار است.

چون مرحله‌ايست كه در آن كارفرما از سرمايه‌گذاري سنگين در عمليات صحرائي ژئوفيزيكي بايد نتيجه بگيرد و علاوه بر آن تصميم‌گيري بر مبناي نتايج و خروجي‌هاي تعبير و تفسير نيز سرمايه‌گذاري سنگيني ار در امر حفاري‌هاي اكتشافي بهمراه ريسك‌هاي مربوطه بدنبال خواهد داشت از اينرو در اين قسمت نيز كه با مسئوليت خود كارفرما انجام مي‌شود نياز به نرم‌افزارهاي تخصصي، بسيار متنوع و تجربه كارشناسي بالا نياز مي‌باشد و خروجي‌هاي آن نيز انواع نقشه‌هاي ساختماني از هندسه مخازن و همچنين نقشه‌هاي خصوصيات مخزني مختلف مي‌باشد.

در آخرين مرحله با تهيه گزارش‌هاي پاياني و اعلام نتايج پروژه‌ها، فعاليت‌هاي ژئوفيزيك به شناسايي يا عدم شناسايي تله نفتي يا گازي مناسب منجر مي‌شوند كه در صورت شناسايي نفتگير‌هاي مناسب، نقشه‌هاي و مدارك فني تهيه شده به اداره زمين‌شناسي كه مسئول عمليات حفاري اكتشافي مي‌باشند جهت ادامه كار ارجاع مي‌گردد لازم به ذكر است كه عمليات ژئوفيزيك مختص فعاليت‌هاي اكتشافي نبوده و در پروژه‌هاي توليد و بهره‌برداري نيز از ابزارهاي مناسب در افزايش توليد از ميادين مي‌باشد.


         7-1-7  فرآيندهاي حفاري

فرآيندهاي حفاري در دو زمينه صورت مي گيرد 1) فرآيندهاي مطالعاتي    2) فرآيندهاي عملياتي

( در مورد اين فرآيند در بخش فرآيندهاي عمقي( درون چاهي) اشاره خواهد شد.)

فرآيندهاي مطالعاتي حفاري

در زمينه مطالعاتي كارشناسان مستقر در اداره نسبت به تهيه برنامه پيش بيني حفاري براساس گزارش پيش بيني زمين شناسي و گزارشات چاه هاي مجاور اقدام مي نمايند. اين برنامه پيش بيني كه به عنوان دستورالعمل و راهنماي كارشناسان ناظر در ناحيه خواهد بود موارد ريز درج مي گردد.

–  بررسي مشكلات حفاري چاه‌هاي مجاور

–  مطالعه و انتخاب دستگاه حفاري

–  طراحي لوله جداري

–  طراحي مته و هيدروليك

–  طراحي گل و سيمان حفاري

–  طراحي رشته حفاري

–  طراحي وسايل سرچاهي

–  منظور نمودن برنامه نمودارگيري (استفاده از برنامه مهندسي نفت)

–  منظور نمودن آزمايش چاه (استفاده از برنامه ‌مهندسي نفت)

–  منظور نمودن فواصل مغزه گيري ( با استفاده ازبرنامه‌هاي مهندسي نفت و زمين‌شناسي)

–  برآورد مواد، مصالح و پشتيباني كالا

–  برآورد هزينه و پيش‌بيني زمانبندي

–  برآورد زمان‌بندي حفاري

– تهيه برنامه‌هاي زيست محيطي HSE

– تهيه برنامه تكميل چاه، متروكه نمودن وتعليق آنها

– پايش عملكرد اداره كل حفاري در جهت تحقق اهداف كمي و كيفي در قالب گزارشات تحليلي ماهانه و ساليانه

– بررسي و امكان سنجي استفاده از تكنولوژيها جديد در اداره كل حفاري

– استفاده از نرم افزارهاي حفاري

-برگزاري جلسات بررسي مشكلات عمليات و خدمات فني و ارائه راهكارها و اقدامات اصلاحي

-مطالعه و بررسي چگونگي انجام عمليات حفاري با استفاده از تكنيك هاي مختلف

-بررسي و مطالعه مستمر گزارشات روزانه حفاري كليه دستگاههاي مستقر در نواحي، تجزيه و تحليل تنگناها و نارسائيها و ارائه پيشنهادات و راه حلهاي مناسب

– برنامه ريزي گل و سيمان حفاري چاههاي نفت و گاز

-نظارت بر اجراي كليه برنامه هاي پيش بيني شده حفاري و برقراري كنترلهاي لازم جهت حصول اطمينان از رعايت دقيق و كامل كليه برنامه ها

-بررسي تغييرات و اصلاحيه هاي برنامه حفاري در هنگام اجراي عمليات و ارائه پيشنهادات لازم

-هماهنگي هاي لازم با اداره آموزش و تجهيز نيروي انساني به منظور برگزاري سمينارها و دوره هاي آموزشي مورد نياز در زمينه فن آوريهاي جديد و قابل استفاده در حفاري و ارتقاء سطح دانش فني كاركنان

-نظارت بر برقراري هماهنگي هاي لازم با انجمن ها و مراكز علمي معتبر در زمينه نفت، بمنظور آگاهي از آخرين تحولات و تكنيكهاي مورد استفاده در حفاري و نهايتاً صرفه جوئي در هزينه ها

-نظارت بر برقراري كنترلهاي جهت حصول اطمينان از رعايت دقيق آئين نامه و مقررات حفاري و در صورت لزوم انجام بررسيهاي مورد نياز جهت پيشنهاد هرگونه تغيير و يا اصلاح در مقررات آئين نامه مذكور

-شركت در سمينارها و كنفرانسهاي مربوطه به صنعت حفاري جهت آشنائي و تبادل اطلاعات در زمينه هاي مختلف صنعت حفاري و ارائه پيشنهادات و گزارشات لازم

-پيش بيني و برآورد هزينه هاي قراردادهاي حفاري در چارچوب اهداف و سياستهاي كمي شركت و با رعايت صرفه جوئي در هزينه ها

– ارزيابي مشخصات  فني دكلهاي ارائه شده جهت اجاره

فرآيندهاي عملياتي حفاري

با توجه به اينكه اجراي فعاليتهاي پائين دستي حفاري و تهيه تجهيزات به عهده پيمانكار مي باشد كارشناسان واحد با توجه به تجربيات فني خود اقدام به تهيه اسناد مناقصه، بررسي و ارزيابي پيشنهادات مالي و فني، و در نهايت انتخاب پيمانكار را عهده دار هستند.

به طور كلي مي توان فرآيندهاي حفاري را در زمينه هاي

–     ارزيابي پروژه ها و قراردادها شامل:

تهيه شرح خدمات دكل و خدمات جنبي

تهيه شرح خدمات كالا و مواد

تهيه و شرح خدمات تجهيزات

ارزيابي پيمانكاران و برگزاري مناقصه

انتخاب دستگاه حفاري

–     پشتيباني كالا شامل

تامين كالا و مواد

ارسال كالا و مواد

–     برآورد هزينه پيش بيني شامل

كنترل هزينه ها

تهيه جداول مقايسه اي

شيمي گل حفاري : تهيه برنامه گل

شيمي سيمان حفاري: نظارت و اجرا

تهيه گزارشات نهايي حفاري با اطلاعات بدست آمده در طول عمليات حفاري و ارسال به واحد متقاضي

 

8-1-7 فرآيندهاي آماده‌سازي جاده و محل چاه جهت آغاز عمليات حفاري

معمولاً مخازن هيدروكوبوري در مكان‌هاي دور افتاده و كوهستاني واقع اند گرديده‌اند و جهت حفاري به مجموعه‌اي از فعاليت‌هاي آماده‌سازي جاده نياز دارند.

توالي فعاليت‌هاي اين مرحله را مي‌توان به شرح ذيل ارائه نمود:

فرآيندهاي مهندسي و ساختمان ( خشكي- دريا)

1) تعيين محل دقيق ، مختصات جغرافيايي، و نقشه‌برداري محل حفر چاه و جاده هاي مربوطه

2) تهيه شرح كار جهت احداث جاده، سلر، سكوي حفاري، چاه آب، مخازن سوخت و خطوط لوله آبرساني و احداث بناهاي فني و كمپ‌ها. با كمك مشاور و برآورد هزينه آن

3) طراحي و آماده سازي جاده و نقشه‌هاي ساختماني به همراه پروفيل‌هاي طولي و عرضي.

4) گزارش‌هاي تفصيلي مربوط به سرمايه‌گذاري‌هاي مالي و حجمي پروژه‌ها

5) انتخاب پيمانكار

6) جاده‌سازي

7) ساخت و احداث بناهاي فني، دفتر، محل كمپ و مكان زندگي كارگران شامل ساختمان‌هاي فلزي و بتني.

جاده منتهي به سلر، حوضچه‌هاي مربوط به گل حفاري و آب آماده‌سازي محل سلر، بتن‌ريزي  محل، حوضچه‌سرريز براي سوخت مازاد بر مصرف، چاه‌هاي آب جهت عمليات و استفاده در محل كمپ‌ها، جاده دسترسي به محل ذخيره سوخت و غيره.

8) ساخت سلر، محوطه‌ها و سكوهاي دكل حفاري، فرآيند بتن‌ريزي محل سلر بايستي با توجه كامل به تمامي جزئيات موجود انجام شود.

9) حفره چاه آب، احداث و ساخت مخزن آب و محل ايستگاه پمپاژ، خطوط لوله انتقال آب به محل   لازم به ذكر است كه جهت تعيين محل چاه در دريا  نقطه يابي و بستر شناسي، اداره حفاري نسبت به انتخاب پيمانكار و انجام فرآيندهاي آن  اقدام مي نمايد.

ناظرين مهندسي و ساختمان در طول زمان حفاري هماهنگي كامل با ناظرين حفاري را جهت ترميم جاده و سلر- گودال آتش- گودال گل حفاري و…. را داشته  و به موقع اقدام مي نمايد.  

9-1-7 فرآيندهاي مطالعاتي مهندسي نفت قبل و بعد از حفاري

 فرآيندهاي مهندسي نفت در مديريت اكتشاف در دومرحله انجام مي گيرد:

1-     فرآيندهاي قبل و بعد از حفاري كه در ذيل به آن اشاره مي گردد.   2-فرآيندهاي در حين حفاري كه در صفحات آينده توضيح خواهد شد. در بخش فرآيندهاي قبل از حفاري مي توان به بحث زير اشاره كرد كه شامل:

 تهيه گزارش پيش بيني فعاليتهاي مهندسي نفت به منظور استفاده در برنامه پيش بيني حفاري و همچنين راهنماي كارشناسان ناظر در ناحيه صورت مي گيرد.

در برنامه مهندسي نفت موارد زير به تفضيل مي‌آيد:

–  مطالعه و بررسي اطلاعات زمين‌شناسي و مهندسي مخزن منطقه.

–  بررسي اوليه اطلاعات پتروفيزيكي منطقه در صورت موجود بودن.

–   پيش‌بيني فواصل مخزني

–  تعيين و درخواست نوع آزمايش نمونه‌هاي سنگ و سيال مخزن.

– برنامه نمودارگيري شامل نمودار‌هاي مورد نياز از قبيل نمودارهاي پتروفيزيكي، نمودار ثبت فشار سازند، نمودارهاي تصويري

–  پيش‌بيني نمودارگيري چاه و زمان‌بندي آن

–  پيش‌بيني آزمايش چاه و زمان‌بندي آن.

–  برنامه تكميل، آزمايش، اسيدكاري و فراز آوري چاه.

–  برآورد بودجه نمودارگيري، آزمايش و … و فراز آوري چاه.

توضيح اين كه پس از تهيه شرح خدمات نمودارگيري و تهيه شرح خدمات آزمايش چاه، اسيدكاري، لوله مغزي سيار و فراز آوري چاه و تهيه شرح كار كالا، هر يك از اين فعاليت‌ها از طريق برگزاري مناقصه پيگيري و به پيمانكاري واگذار مي‌شود، كه عملياتي شدن آن پس از تهيه مقدمات حفاري و با شروع عمليات حفاري صورت مي‌گيرد.

برنامه مهندسي نفت به صورت گزارش، براي تكميل برنامه حفاري مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

پس از تهيه برنامه حفاري و تهيه شرح خدمات حفاري شامل دكل، كالا و تجهيزات، مقدمات حفاري (احداث جاده و …) انجام مي گردد.

 

فرآيندهاي اكتشافي درون چاهي( عمقي) ( زمين شناسي، حفاري و مهندسي نفت)

همانطور كه قبلاً توضيح داده شد فرآيندهاي اكتشافي كه در مديريت اكتشاف اجرا  مي گردد به دو نوع خيلي كلي و غير رسمي 1) فرآيندهاي سطحي شامل نقشه برداري، زمين شناسي، ديرين شناسي،ژئوشيمي و ژئوفيزيك و مهندسي ساختمان  2) فرآيندهاي عمقي(درون چاهي) شامل كنترل زمين شناسي،  حفاري و مهندسي نفت چاه هاي در حال حفاري تقسيم مي گردد كه شرح بخش اول كنترل زمين شناسي چاه ها در صفحات قبل داده شده و شرح بخش دوم آن در ذيل مي آيد.

1- فرآيندهاي نظارت زمين شناسي بر عمليات حفاري

همانطور كه اشاره شد پس از تصويب حفاري يك تاقديس و تعيين موقعيت آن ، ساخت جاده و سلر در خشكي و يا موقعيت يابي و بستر شناسي چاه در دريا ، استقرار دستگاه حفاري و در نهايت شروع حفاري زمين شناس مقيم براساس برنامه پيش بيني زمين شناسي، كه شرح و محتوي آن به تفصيل گفته شده اقدام به كنترل زمين شناسي چاه مي نمايد مجموعه فعاليت هايي كه در زمان حفاري به طور مستمر صورت مي گيرد شامل:‌

1- تهيه مدارك مورد نياز جهت كنترل عمليات زمين‌شناسي در سر چاه و واحد عمليات اداره

  2- نظارت بر جمع‌آوري نمونه‌ها

3- بررسي سنگ‌شناسي كنده‌هاي حفاري، مقاطع ميكروسكوپي از لحاظ بافت، رخساره،       زمينه،‌تخلخل، مواد هيدروكربوري و …

4- تطابق ستونهاي حفاري شده با چاههاي مناطق همجوار

5- تعيين محل سرسازند‌ها و ضخامت سازندها و واحدهاي رسوبي ديگر

6- تعيين محل پاشنه‌هاي جداري و وزن گل با توجه به مدارك و مستندات موجود از ميادين         حفاري شده همجوار

7- بررسي مهيا بودن كليه عوامل و پارامترهاي دستگاه حفاري جهت كنترل زمين‌شناسي حين عمليات حفاري نظير ژئولوگراف M.L.U.، الك لرزان و …

8- يادآوري ثابت نگه داشتن پارامترهاي حفاري نظير GPM، دور مته وزن روي مته در مواقع حساس نظير حفاري در طبقات گچساران بويژه پوش سنگ و ساير افقهاي حساس مد نظر زمين‌شناسي

  9- تذكر به مسئولين حفاري در سرچاه در مواقع برخورد به شواهد غيرعادي نظير مشاهده براده آهن در كنده‌هاي حفاري،‌نزديك شدن به فواصل هرزرويها و جريانها

عنوان فعاليت

10- كنترل اطلاعات وارد شده به سيستم گزارش روزانه زمين‌شناسي در اداره توسط فرد مسئول چاه

11- ثبت نمودار ميزان پيشرفت ساعتي حفاري (Rop)، تجزيه و تحليل نتايج ثبت نوع گاز حين حفاري جهت تشخيص نوع هيدروكربور در تواليهاي مخزني، ثبت كليه وقايع در نمودار ترسيمي چاه

12- تعيين فواصل نمودارگيري، مغزه گيري و انجام آزمايشات حين حفاري چاه و هماهنگي با ناظرين حفاري و پتروفيزيك در زمان اجراي عمليات فوق

13- وارد كردن تمام اطلاعات جمع آوري شده سرچاه به سيستم سامانه

14-  ترسيم نمودار سرچاهي و مقايسه با چاه هاي اطراف

15-  تهيه گزارشات روزانه- هفتگي- ماهيانه

2- فرايندهاي نظارت بر عمليات حفاري عمقي (درون چاهي )

همانطور كه اشاره شد فرآيندهاي حفاري در دو بخش ستادي ( كه در صفحات قبل توضيح كامل داده شد ) و فرآيندهاي حفاري درون چاهي (عمقي )مي باشد .

اين بخش كه از اساسي ترين بخش هاي فعاليت هاي درون چاهي است نظارت مستمر را به طور شبانه روز مي طلبد . ناظر حفاري پس از تحويل گرفتن مكـــان استقرار دستگاه حفاري ، جاده و محل پمپ هاي آب و خطوط لوله آن تا پايان حفاري و برچيده شدن دستگاه به طور مستمر فعاليت ها را زير نظرداشته و هدايت مي كند . اهم فعاليت ها را زير نظر داشته و هدايت مي كند . اهم فعاليت هاي ناظر ياد شده به شرح زير است :

1-   نظارت براجراي برنامه حفاري ، نظارت مستقيم بر پيمانكار حفاري و پيمانكاران خدمات جنبي ، تهيه گزارش روزانه حفاري و هماهنگي براي پيشتيباني عمليات

2-   نظارت بر دكلهاي در حال كار در منطقه عملياتي ، دريافت گزارشات از دكل ،‌ارائه مشاور و راهنمايي به ناظر عمليات حفاري جهت رفع اشكالات ضمن كار و پشتيباني و تداركات دكلها

3-   پيشبرد عمليات حفاري چاههاي موجود در تمام مناطق عملياتي از طبق دريافت گزارشات از كليه مناطق عملياتي و انجام هماهنگي لازم .

4-   نظارت شبانه روزي (24 ساعته ) ودر تمام ايام سال بر نحوه عملكرد دستگاههاي حفاري جهت دستيابي به اهداف از پيش تعيين شده .

5-   در راستاي نيل به اهداف ، تجزيه و تحليل برنامه هاي اجرايي و با استفاده از امكانات عملي و تجربي بكارگيري بهترين روش جهت دستيابي به هدف خاص

6-     برنامه ريزي ستادي و عملياتي در مواقع خاص و تعطيلي ادارات جهت پيشبرد كارهاي اجرايي

7-     پيشنهادات فني ، اجرايي مطابق با اصول كاربردي جهت رفع اشكالات حفاري

8-   پيگيري مستمر جهت تداركات عملياتي بموقع چاهها در رابطه با ثقل و انتقالات ابزار حفاري و مواد گل و سيمان به جهت جلوگيري از وقفه عملياتي چاه ها

9-     بكارگيري نرم افزارهاي حفاري نظير هيدرو……….. جهت تطبيق شرايط حفاري با محاسبات نرم افزاري

10-طراحي ابزار آلات مانده يابي و رشته BHA در مواقع خاص مانده پابي

11-طراحي ابزارهاي ساقه مته در مواقع خاص عملياتي ( كج كردن چاه و تغيير امتداد چاه )

12-نظارت بر انجام عمليات عمليات سيمانكاري چاه ها ( جداري ، آستري ، سيمان پلاگ و …. )

13-توانايي تصميم گيري در مواقع بحراني چاه جهت انجام بهترين عكس العمل لازم و بموقع

14-نظارت بر عمليات جداره گذاري و نصب آستري در چاهها

15-آموزش افراد جديدالاستخدام در نواحي حفاري كه در آينده در سمتهاي عملياتي و ستادي مشغول بكار خواهند شد .

3- فرآيندهاي مهندسي نفت

 همانطور كه اشاره شد فرآيندهاي مهندسي نفت چون پتروفيزيك، چاه پيمائي و مهندسي مخازن نيز شامل دو نوع فعاليت مي گردد 1- فعاليت هاي مطالعاتي قبل و بعد از حفاري ( كه در صفحات قبل توضيح داده شد)

2- فعاليت هاي نظارتي در حين اجراي عمليات كه هم اكنون به طور خلاصه شرح داده ميشود

فرآيندهاي مهندسي نفت در حين عمليات حفاري

فرآيندهاي نظارت بر عمليات آزمايش و تكميل چاهها

–        مطالعه برنامه پيش بيني زمين شناسي و حفاري چاه و مطالعه گزارشات چاههاي مجاور كه قبلاً حفاري گرديده است.

–        مطالعه مهندسي پيرامون تكنيك ها، تجزيه و تحليل روش ها و بررسي سناريوهاي مختلف جهت آزمايش و بهره افزائي چاه.

–        تهيه برنامه مقدماتي آزمايش، تكميل ، اسيد كاري، فراز آوري و نمونه گيري سيال چاه و پيش بيني هزينه و وسايل لازم.

–        تهيه اسناد مناقصه، بررسي فني و مهندسي اسناد مناقصه جهت انتخاب پيمانكار براي انجام عمليات.

–        ارائه دستور العمل هاي خريد و بررسي فني اسناد مناقصات تهيه وسائل مورد نياز آزمايش چاه نظير لوله مغزي (Tubing) .

–        مطالعه و بررسي گزارش هاي روزانه زمين شناسي و حفاري و تطابق آنها با برنامه هاي پيش بيني شده .

–        شركت در جلسات با حضور كارشناسان اداره حفاري و زمين شناسي وادارات ديگر جهت بررسي اطلاعات حاصله از حفاري چاه و موارد ديگر نظير بهينه سازي و كاهش هزينه هاي عمليات

–        مطالعه و بررسي اطلاعات فشاري نتيجه از حفاري و طراحي مهندسي عمليات آزمايش و بهره افزائي چاه با توجه به آن.

–        تهيه برنامه نهائي عمليات آزمايش، تكميل ، اسيد كاري و فرازآوري چاه و ارسال آن به پيمانكار

–        نظارت بر عمليات پيمانكار و راهبري فني و مهندسي آن در انجام عمليات

–        ارزيابي و تحليل مقدماتي بر اساس اطلاعات بدست آمده در حين آزمايش هر سازند و پيش بيني بازدهي آن

–        ارزيابي و تحليل نهائي بر اساس اطلاعات ترانزيت بن و سر چاهي حاصله از هر آزمايش و تعيين حداكثر توان توليد در شرايط موجود و نيز پس از رفع آسيب ديدگي (AOF) و ارائه بهترين روش توليد.

لازم به ذكر است پس از پايان عمليات حفاري و ترك چاه ارزيابيهاي انجام شده مورد بازبيني قرار گرفته، گزارش نهائي آزمايش هاي انجام شده در چاه تهيه مي گردد.

فرآيندهاي مهندسي پتروفيزيك در حين حفاري

 

–    مطالعه و بررسي پيش بيني زمين شناسي و حفاري چاهها و بررسي داده ها، اطلاعات و گزارشات پتروفيزيكي ميادين و چاههاي مجاور

–        تهيه برنامه پيش بيني نمودارگيري شامل سرويس هاي لازم، مراحل انجام عمليات، زمان هر عمليات

–        شركت در جلسات با اداره هاي حفاري و زمين شناسي بمنظور برنامه ريزي جهت نمودارگيري چاهها

–    جمع آوري سرويس ها و خدمات نمودارگيري مورد نياز اداره هاي مختلف شامل زمين شناسي، حفاري ، ژئوفيزيك ، مهندسي مخازن و آزمايش چاهها

–    تقسيم كار بين پيمانكاران نمودارگيري و برنامه ريزي و هماهنگي بمنظور استفاده بهينه از خدمات شركت هاي مختلف نمودارگيري با كمترين هزينه

–        تهيه گزارشات روزانه عمليات نمودارگيري بمنظور اطلاع رساني چگونگي انجام عمليات و زمان كيفيت آن

–    بررسي و جمع آوري نمودارهاي پتروفيزيكي چاههاي ميادين مجاور و ارزيابي آنها بمنظور مقايسه آنها توسط ناظر عمليات در حين عمليات

–        برنامه ريزي جهت اعزام ناظرين به مناطق عملياتي جهت نظارت عمليات نمودارگيري

–    كنترل و بررسي ابزار back up و اصلي ، كاليبراسيون هاي ماهيانه و توجيه عمليات قبل از انجام نمودارگيري توسط ناظرين پتروفيزيك

–        برگزاري جلسه توجيهي ايمني قبل از انجام عمليات با پيمانكاران

–        هماهنگي با ناظرين حفاري و زمين شناسي قبل از انجام عمليات  و حين عمليات نمودارگيري بمنظور بهينه سازي عمليات

–    بررسي اوليه و انجام ارزيابي سريع با نرم افزارهاي موجود ( مانند IP) و ارائه نتايج حاصل بمنظور تصميم گيري درباره ادامه حفاري يا توقف آن

–    ارزيابي مقدماتي با نرم افزارهاي جامع پتروفيزيكي مانند ژئوفرم (Elan plus)  و ارائه آن به ادارات زمين شناسي و مهندسي مخازن

–        تهيه گزارش مقدماتي ارزيابي پتروفيزيكي

–        تعيين فواصل مشبك كاري با مشاركت اداره هاي زمين شناسي و مهندسي مخازن و آزمايش چاهها

–        بررسي نتايج آزمايش لايه ها و سازندهاي مختلف و بازنگري و تصحيح ارزيابي پتروفيزيكي مقدماتي

–        نهايي نمودن ارزيابي هاي مقدماتي پتروفيزيكي با رعايت نقطه نظرات اداره هاي زمين شناسي و مهندسي مخازن

–        بررسي  صورتحسابهاي پيمانكاران و كنترل و تاييد آنها از نظر فني و مالي

–    تهيه Lumping و Listing از اطلاعات نهايي شده ارزيابي پتروفيزيكي و محاسبه پارامترهاي مخزني شامل (متوسط اشباع آب، متوسط تخلخل، ضخامت مفيد، نسبت ضخامت خالص به ناخالص و . . . ) جهت محاسبه حجم مخزن توسط اداره مهندسي مخازن

–        آماده سازي داده هاي نمودارهاي پتروفيزيكي و تحويل آنها به ادارات زمين شناسي، ژئوفيزيك، حفاري و مهندسي مخازن

–        برگزاري جلسات با پيمانكاران نمودارگيري و بررسي سرويس هاي انجام شده

–        مشاركت در برگزاري مناقصات نمودارگيري

    نظارت بركاليبراسيون و راندن ابزارهاي :

مقاومت الكتريكي  والقايي،دانسيته،نوترون،اسپكترومتري گاما،صوتي،رزونانس مغناطيسي،تصوير سازي،شيب سنج ،فشارسنج ،مشبك كاري ،طوقه ياب ،بازيافت لوله ها ،سيمان لوله ها ،قطر سنج و دماسنج

        بخش نظارتي موظف به كنترل كليه پارامترها و مشخصات ضروري به هنگام انجام كاليبراسيون و راندن ابزارهاي فوق الذكر بدرون چاه بوده و به طور لحظه به لحظه اطلاعات ثبت شده را بررسي و تجزيه و تحليل نموده و جهت انجام ارزيابيهاي بعدي جمع آوري و به بخش تعبير و تفسير اداره تحويل مي نمايد.

       انجام مطالعات پتروفيزيكي ميادين،كنترل و بررسي ارزيابيهاي صورت گرفته و ارزيابي مجدد نمودارهاي پتروفيزيكي در پروژه ها و بلوكهاي اكتشافي

 

ارزيابي نتايج زمين‌شناسي، عمليات حفاري، نمودارگيري، آزمايش و پيمايش چاه

همان طور كه گفته شد در حين عمليات حفاري مجموعه‌اي از گزارش‌هاي روزانه، ماهيانه و ساليانه در خصوص بخش‌هاي مختلف فني و تخصصي حفاري، زمين‌شناسي، چاه آزمايي و چاه پيمايي و … تهيه مي‌شود. در خاتمه عمليات حفاري، ارزيابي نتايج مختلف و تلفيق آن‌ها و ارائه گزارش نهايي چاه، انجام خواهد شد كه شامل موارد ذيل است:

– برآورد ذخيره هيدروكربور كشف شده و تأييد مقادير

– تهيه گزارش پاياني آزمايش و تكميل چاه

– تهيه گزارش پاياني و ارزيابي پتروفيزيكي

– تهيه گزارش نهايي عمليات حفاري و تكميل چاه

– تهيه گزارش تكميلي زمين‌شناسي چاه

تهيه گزارشات  ارزيابي مخزن شامل جمع‌آوري داده‌هاي فني، تجزيه و تحليل داده‌هاي ژئوفيزيكي، آناليزهاي پتروفيزيكي، مدل‌سازي زمين‌شناسي و شناسائي مشخصه‌هاي مخزن مطالعات مهندسي پايه در زمينه مخازن نفت و گاز، مدل‌سازي مخازن، مطالعه امكان‌پذيري به منظور افزايش ضريب بازيافت مخزن و برآورد سرمايه‌گذاري اقتصادي جهت توسعه مخزن.

ارزيابي نتايج بدست آمده تصميم‌گيري در خصوص حفر چاه جديد اكتشافي يا امكان توسعه و بهره‌برداري از ميدان انجام مي گيرد.

7-7- گزارشات نهايي چاه

      با استفاده از گزارشات ذكر شده در فوق ( گزارشات حفاري، چاه پيمائي، نمودار گيري، مهندسي مخازن) و گزارشات زمين شناسي ( به طور اعم) و ژئوفيزيكي‌( نقشه هاي نهايي شده)، گزارشات فني نهايي مي گردد اين گزارش در كنار گزارش نهايي كه در ساير واحدهاي خدماتي چون امور پيمانها، امور مالي تجهيزات كالا تهيه مي گردد گزارش نهايي چاه تهيه و در سامانه اطلاعات بالادستي تغذيه مي گردد.

 8-ارزيابي و تحليل فعاليتهاي فرآيند اكتشاف در مديريت اكتشاف

قبل از هرگونه اظهار نظر در مورد فرآيند هاي اكتشاف و مقايسه با شركتهاي نفتي خارجي بايد به اين موضوع  توجه نمود كه فرايندهاي اكتشاف در شركت ملي نفت ايران تا امروز، كه تماماً توسط مديريت اكتشاف انجام گرفته است، را بايد در ظرف زماني و مكاني خود بررسي نمود و عملكرد و فرآيند كاري و در نهايت ارزيابي آن را با در نظر گرفتن فيلترهاي موجود شامل:

برنامه چشم انداز 20 ساله

برنامه 5 ساله

دستورالعمل و بخشنامه هاي مسئولين بالادستي

دولتي بودن سيستم

محدوديت هاي نيروي انساني (در مورد جذب و نگهداري نيروي انساني مستعد و خارج كردن نيروهاي غيرفعال)

محدوديت هاي ابزاري و نرم افزاري

فرآيند تخصيص بودجه در طول سالهاي بعد انقلاب اسلامي

بايد مورد بررسي قرار داد. آنچه كه اكنون در فرآيند جاري اكتشاف شركت ملي نفت ايران رخ مي دهد به نوعي ديدگاه سنتي در حال تحول است. ديدگاه سنتي كه شامل اجراي مستقل فعاليهاي واحدهاي تابعه بوده است اينك به سوي انجام فعاليتهاي پروژه اي پيش مي رود به گونه اي كه تاكنون پروژه هاي زيادي چه با شركتهاي خارجي و يا كارشناسان واحدهاي مرتبط تابعه انجام شده  و در حال انجام است هم اكنون اكثر پروژه هاي در دست اجرا يا به صورت يك تيم كارشناسي در حال فعاليت هستند و يا پروژه هايي مي باشند كه اجراي آنها در آينده منتج به تهيه گزارش نهايي با ساير تيم ها كارشناسي مي شود توضيح اينكه در سالهاي 80-1378 مديريت اكتشاف با تعريف پروژه اي به نام ” طرح جامع اكتشاف” اقدام به بازنگري اهداف و الويت بندي آنها نمود در اين پروژه كه  براي نواحي ” زاگرس”( زير نواحي فارس، دزفول،لرستان)، خليج فارس، ايران مركزي، كپه داغ و مغان تعريف شده بود كليه فعاليتهاي انجام شده قبلي مرور و نيازهاي آتي تعريف گرديد و براساس اين نيازها پروژه هاي متعددي تعريف شده است كه عمدتاً پايان يافته و يا در حال اجرا مي باشد. اين پروژه ها اكثراً توسط كار گروهايي از زمين شناسي( به طور اعم)، ژئوفيزيك و مهندسي نفت انجام گرفته است  از اين پروژه ها به ناچار تعدادي نيز مي بايست به صورت پروژه هاي مستقل مثل ژئوشيمي،ژئوفيزيك،‌‍‌‍زمين شناسي…….. صورت مي گرفت تا براساس نتيجه آن ساير مراحل اكتشاف صورت گيرد.

از سال 1379 و فعال شدن بلوكهاي اكتشافي-توسعه اي و همچنين اجراي پروژه هاي مطالعاتي مشترك با شركتهاي خارجي انجام فعاليتهاي كار گروهي از كليه واحدهاي مطالعاتي و عملياتي شكل واضح تري به خود گرفته است و هم اكنون برنامه ريزي به گونه اي است كه اجراي كارهاي پروژه اي ( كار گروهي) در اين مديريت توسعه بيشتري پيدا كرده است.

براي اجراي پروژه هاي مطالعاتي- عملياتي كه هزينه هاي بالايي را مي طلبد مثل حفاري و  ژئوفيزيكي الويت بندي اجرا هميشه مورد توجه بوده است و به گونه اي ” ارزيابي ريسك” و “برآورد اقتصادي” صورت مي گرفته و مي گيرد. براي مثال الويت بندي مناطق تاكنون به شكل زير بوده است:

1) ميادين مشترك  كه هميشه مورد توجه و در الويت اول قرار داشته است و لذا مشاهده مي شود كه ميادين پارس جنوبي- بلال(افق دهرم)، آرش، اسفنديار، اروند- يادآوران (حفر 5 حلقه چاه)، آزادگان (حفر 7 حلقه چاه) دهلران و آذر از مياديني بوده اند كه حفاري آنها در مراحل اكتشاف و توصيف در الويت اول بوده است. و مياديني چون آبان- پايدار غرب- كولاك نيز كه با عراق مشترك هستند در حال حفاري بوده و يا به زودي حفاري مي شوند.

2) اولويت دوم ميادين مورد حفاري مياديني بوده اند كه جهت اكتشاف ” نفت”به منظور جايگزيني نفت توليد شده انتخاب گرديدند اين ميادين عمدتاً در حوضه رسوبي دزفول( خوزستان- چهارمحال بختياري- بوشهر) قرار داشته اند. شايان ذكر است  كه انتخاب الويت بندي ميادين در اين حوضه نيز براساس معيارهاي” ريسك” و ” اقتصادي بودن”، “نزديك بودن به ساير ميادين به منظور تسريع در توسعه”، “بالابودن  حجم مخزن”،” مناسب بودن كيفيت مخزن” ، ” عمق دسترسي” ، ” دو منظوره بودن چاه” …  بوده است. در حوضه دزفول اهداف اكتشافي كه وجود گاز در آن ها حدس زده ميشود نيز مورد توجه بوده اند. اين ميادين هرچند كه عميق بوده و مشكل حفاري آن ها زياد است ليكن به علت نزديك بودن به ميادين نفتي به منظور تزريق گاز آنها به ميادين در حال تخليه مورد توجه كارشناسان اكتشاف بوده است لذا ملاحظه مي شود كه در اين حوضه ها نيز الويت بندي ميادين با توجه به” ريسك” و” اقتصادي بودن” صورت گرفته است.

تا قبل از دولت نهم، ميادين گازخيز به علت وجود گاز ميدان مشترك پارس جنوبي در الويت سوم قرار داشت ليكن با توجه به افزايش مصرف گاز در كشور و بحث صادرات آن حفاري چاه هاي اكتشافي با پتانسيل  گازي مجدداً مورد توجه بيشتر قرار گرفته است و كارشناسان مديريت اكتشاف با توجه به ” ريسك پذيري پائين” و ” اقتصادي بودن” ميادين، ميادين موجود را دسته بندي نموده كه معيارهائي چون “نزديك بودن ميدان به بلنداي گازخيز گاوبندي( فارس)”، ” سالم بودن مخزن”، “حجم بالاي آن”، احتمال “وجود گاز شيرين”، “جاده بهتر براي دسترسي” و……… در اولويت بندي آنها دخيل مي باشند.

اولويت بندي و انتخاب تاقديس هاي مناسب  براي حفاري و يا پروژه هاي ژئوفيزيكي براي اجراء در جلسات متعددي كه تحت عنوان ” جلسات تعيين الويتهاي مطالعاتي، عملياتي و اكتشافي حفاري” هر 15 روز برگزار مي شود صورت مي گيرد و زمان بندي و تخصص بودجه و كنترل پيشرفت آنها نيز در واحد ” برنامه ريزي طرحهاي اكتشافي” تنظيم مي گردد.

جهت اجراي پروژه هاي تيمي و يا پروژه هاي مستقل مديريت اكتشاف از سال 1378 تا امروز اقدام به خريد نرم افزار ها و سخت افزارهاي به روز نموده است كه  هم اكنون از لحاظ داشتن فن آوري در حد خوبي است مجموعه فعاليت هاي كارشناسان مديريت اكتشاف در دهه اخير منتج به اكتشاف نفت و گاز در حد چشمگير شده است.

همانطور كه قبلاً اشاره شد هم اكنون نقشه مناطق هيدروكربوري براساس الويت بندي آنها( 1 الي 5) تهيه شده است و كليه فعاليتهاي مناطق با اولويت بندي 1 و 2 و در بعضي مناطق 3 توسط مديريت اكتشاف صورت مي گيرد و ساير نواحي فعلاً مسكوت مانده و يا در بلوكهاي مشخص شده جهت سرمايه گذاري خارجي به مناقصه گذاشته مي شود. لذا چنانچه ملاحظه مي فرمائيد به گونه اي كلي و دقيق الويت بندي و ريسك پذيري پروژه ها در مديريت اكتشاف رعايت مي گردد.

8-شاخص‌های عملکردی

شاخص‌هاي عملكردي در حوزه اكتشاف در جدول 8-1 و عملكرد اكتشاف با توجه به شاخصهاي عملكردي در جدول 8-2 درج شده است.

 

 

9- فناوری مورد استفاده

فناوري كاربرد علمي دستاوردهاي علمي و تجربي كه در فرايندها مي‌باشد. تكنولوژي مي‌تواند در يك محصول در يك فرايند  توليد و يا در يك فعاليت پشتيباني توليد بكار گرفته شود. به عبارت ديگر تكنولوژي تركيبي از ابزار مهارت‌هاي انساني، دانش و اطلاعات است كه در توليد محصولات مورد استفاده قرار مي‌گيرد. با توجه به پايان‌پذير بودن منابع و هزينه‌ها  در اكتشاف ضرورت برخورداري از تكنولوژي‌هاي بيشتر نمايان مي‌شود. به اين منظور فناوري‌هاي موجود به ترتيب فرايندهاي اكتشاف در جدول 9-1 بررسي شده است


9-1-       تحليلي از فن‌آوري‌هاي روز موجود در دنيا و مقايسه با وضعيت ايران

امروزه فن‌‌آوري‌هاي مورد استفاده در عمليات اكتشاف نفت به نحو قابل توجهي رشد و توسعه داده مي‌شوند. بسياري از شركت‌هاي نفتي دولتي و خصوصي در پي كسب فن‌آوري‌هاي نوين و منحصر به فرد هستند تا در دنياي بسيار رقابتي اكتشاف نفت از ديگران پيشي بگيرند. با نگاهي اجمالي به سايتهاي شركتهاي نفتي به خوبي اين موضوع روشن خواهد شد. البته اغلب فن‌آوري‌هاي جديد در حد اختراع نيستند بلكه بيشتر بهبود و بهينه‌سازي روشهاي قديمي‌تر به شمار مي‌آيند. به عنوان مثال لرزه‌نگاري سالهاست كه به عنوان روشي كار‌آمد در كشف نفتگيرها تا قبل از عمليات حفاري شناخته شده است ولي هنوز هم ابزارهاي  مورد استفاده در اين حوزه، مورد توسعه و بهبود قرار مي‌گيرند ‌( در موارد معدود از روشLF Passive seismic   از فركانس‌هاي پائين در عمليات برداشت لرزه‌اي استفاده مي‌كند و ديگر نيازي به ايجاد انفجار يا استفاده از روش‌هائي كه آشفتگي محيط‌زيست وعوارض ديگر را در پي دارند، نيست ) و بسياري موارد و فن‌آوري‌هاي ديگر كه عمدتاً در مرحله تحقيقات هستند.

در رابطه با فن‌آوري‌ها و سيستم‌هاي اطلاعاتي نوين  مورد استفاده در دنيا در زمينه اكتشاف نفت  مطالعه وسيعي در اين پروژه صورت گرفت. اما به طور قطع گستردگي موضوع بسيار زياد بوده و امكان بررسي كليه  فن‌آوري‌ها وجود ندارد. امروزه در دنيا صدها مورد فن‌آوري بخدمت گرفته شده و نرم‌افزار در حوزه اكتشاف منابع هيدروكربوري تهيه و عرضه شده است و با صرف زماني چندماهه نيز نمي‌توان فقط عناوين آنها را گردآوري نمود. مسئله ديگر تعيين درجه اعتبار فن‌آوري ها و سيستم‌هاي اطلاعاتي موجود بود. بنابراين بايستي بر اساس يك سري از معيارها، مطالعات جهت‌يافته‌تر دنبال مي‌شد و  فقط آن دسته از مواردي بررسي مي‌شدند كه از اهميت بيشتري برخوردار بودند. به اين ترتيب مراحل ذيل در انتخاب فن‌آوري‌هاي برتر موجود در دنيا انجام شد:

1-      از جمله معيارهاي مورد نظر، اقبال جهاني به فن‌آوري‌هاي موجود و برگزيني آنها است، به طور مثال بررسي فن‌آوري‌هائي كه در جشنواره‌هاي جهاني مورد ارزيابي قرار گرفته و برتر شناخته شده‌اند. يكي از معتبرترين جشنوارها در اين زمينه World Oil Awards است كه سالانه به همت نشريه World Oil Magazine برگزار مي‌شود و در آن برترين نوآوري‌ها در عرصه صنعت نفت معرفي مي‌شوند. در جدول 9-2 اطلاعات مربوط به برترين‌هاي معرفي شده كه در ارتباط با اكتشاف هستند به صورت مختصر ارائه شده است.

2-      در مرحله بعد شركتهائي كه تعداد بيشتري از برترين‌ها را درسالهاي مختلف به خود اختصاص داده بودند، مورد بررسي تفصيلي قرار گرفتند، با اين استنباط كه مي‌توان محصولات نرم‌افزاري و سخت‌افزاري اين شركت‌ها در حوزه‌هاي مختلف را به عنوان موارد نمونه و شاخص در نظر گرفت.

3-      در مرحله بعد به ارزيابي ميزان استفاده از فن‌آوري‌هاي مذكور در شركتهاي بزرگ نفتي پرداخته شد تا  نسبت به توجه و استقبال از آنها اطمينان حاصل شود.

4-      پس از انجام موارد 1 تا 3 و تجزيه و تحليل‌هاي به دست ‌آمده مي‌توان به اين نتيجه رسيد كه مهم‌ترين شركتهاي توليدكننده فن‌آوري ونرم‌افزار در دنيا به قرار ذيل هستند:

–        شركت خدماتي نفتي HALLIBURTON: اين شركت داراي 104000 نفر كارمند و درآمد  22 بيليون دلار ( در سال 2007) بوده و به عنوان يكي از بزرگترين شركتهاي فعال در زمينه طراحي و توليد فن‌آوري و نرم‌افزار در حوزه EDP شناخته شده است به طوري كه اغلب شرکتهای نفتی بزرگ دنیا نیز به نوعی از خدمات این شرکت بهره می برند.

–        شركت SHLUMBERGER: اين شركت نيز با دارا بودن 80000 نفر پرسنل و درآمد 23 بيليون دلار‌(در سال 2007) از شركتهاي بزرگ و مطرح در عرصه طراحي، تهيه و عرضه فن‌آوري‌، سيستم‌هاي اطلاعاتي و نرم‌افزار در حوزه EDP به شمار مي‌آيد.

بهترين تكنولوژي اكتشافي به انتخاب Awards  world oil

جداول آورده شده در اين صفحه و صفحات دوم كاملاً مبهم است و قابل فهم نيست

در ادامه و به تفكيك فرآيندهاي شش‌گانه اصلي اكتشاف نفت،  در مديريت اكتشاف وضعيت هر بخش از نظر برخورداري از فن‌آوري‌هاي روز دنيا مورد ارزيابي و تحليل قرار مي‌گيرد. البته بايستي توجه داشت كه هم در حوزه فن‌آوري و هم در حوزه سيستم‌هاي اطلاعاتي، سخت‌افزارها و نرم‌افزارهائي وجود دارند كه به اصطلاح چندمنظوره هستند و نمي‌توان آنها را به يك فر‌آيند يا يك بخش خاص محدود نمود، به عنوان مثال مجموعه نرم‌افزاري  Petrel نوعي سيستم اطلاعاتي به شمار مي‌رود كه از مرحله زمين‌شناسي تا پايان عمليات اكتشاف و شبيه‌سازي مخزن مورد استفاده قرار مي‌گيرد يا لرزه‌نگاري كه با روش‌هاي مختلف از مراحل ابتدائي تا انتهاي عمليات اكتشاف حضور دارد.

  • فن آوري نقشه‌برداري، زمين‌شناسي، ژئوشيمي و ژئوفيزيك

 در مديريت اكتشاف فن‌آوري‌هاي موجود در اين مرحله، تقريبا به‌روز هستند، اما به نظر مي‌رسد كه استفاده از ‌آنها بايستي با شتاب بيشتري توسعه پيدا كند. در اين مديريت كوشش بر اين است با توجه به اينكه در زمينه عمليات خريد تجهيزات پائين دستي به عهده پيمانكار مي باشد و فعاليتهاي تعبير و تفسير به عهده كارشناسان مديريت است از خدمات پيمانكاراني استفاده شود كه كليه تجهيزات و فن آوري به روز را در اختيار داشته باشند. و تا به امروز نيز تا حد زيادي موفق بوده اند. متأسفانه محدوديت هاي موجود باعث پاره اي مشكلات در يافتن پيمانكاران مورد نظر بوده است. فن آوري ژئوفيزيك

عليرغم در اختيار داشتن ابزارهاي پيشرفته در انجام عمليات ژئوفيزيك با توجه به پتانسيلي كه در اين زمينه وجود دارد، بايستي به توسعه و بهبود روش‌هاي مورد استفاده پرداخت. با نگاهي به جدول فن‌آوري‌ها در‌ميابيم كه از نظر استفاده از روش‌هاي نوين در برداشت داده‌هاي لرزه‌اي نيازمند توسعه بيشتري هستيم كه يك مثال از آن در ابتداي مطلب ذكر شد. برخي از اين روش‌ها با همان ابزارهاي موجود و با مختصري تغييرات در روش هاي فعلي نيز قابل انجام هستند، از جمله Multicomponent seismic survey را مي‌‌توان با تغيير آرايش و افزودن ژئوفونها اجرا نمود. دستگاههاي ژئوفيزيكي نيز روز به روز در حال تغيير هستند كه بايستي به اين مقوله نيز توجه كافي داشت. در ضمن همان طور كه گفته شد در زمينه استفاده از روش‌هاي لرزه‌اي در مراحل بعدي اكتشاف حتي در مرحله تعيين مدل مخزن نيز امكان توسعه وجود دارد. در مديريت اكتشاف سعي شده است نرم افزارها و سخت افزارهاي مورد نياز تهيه و در دسترسي قرار گيرد و هم اكنون اين كار در حال گسترش است. سايت ژئوفيزيكي اين مديريت هر روز كاملتر مي شود و هم اكنون به تعداد كافي سخت افزار و نرم افزارهاي مورد نياز در اختيار كارشناسان است.

  • §         فن آوري در تهيه برنامه زمين‌شناسي، حفاري و مهندسي نفت چاه

ماهيت اين فرآيند به گونه‌اي است كه بيشتر مستلزم توسعه نرم‌افزاري است و فن‌آوري به‌خصوصي در اين زمينه استفاده نمي‌شود. بنابراين در بخش سيستم‌هاي اطلاعاتي به تفصيل در‌اين باره بحث خواهد شد.

  • §        فن آوري در آماده‌سازي جهت آغاز عمليات حفاري

اغلب فعاليتهاي اين مرحله به گونه‌اي است كه فن‌آوري‌هاي تخصصي خاص نفتي ندارد و مجموعه‌اي از فن‌آوري‌هاي عمومي در زمينه‌هاي نقشه‌برداري، مهندسي ساختمان در اين مرحله مورد استفاده هستند.

  • §        فن آوري در عمليات حفاري، نظارت بر عمليات حفاري

اين مرحله و مرحله بعد يا نهائي را بايستي اوج استفاده از فن‌آوري‌هاي اكتشاف نفت دانست و در دنيا نيز توجه خاصي جهت نوآوري در اين مراحل وجود دارد. يكي از دلائل اين امر را بايستي در رابطه با هزينه‌هاي بالاي حفر چاه دانست كه چندين ‌برابر هزينه‌هاي مورد نياز حهت انجام‌مراحل قبلي است. بنابراين به طور مثال استفاده از روشهاي نوين اندازه‌گيري و نمودار‌گيري در حين عمليات حفاري ( MWD وLWD) و به طور كلي كنترل عمليات حفاري به گونه‌اي كه بتواند زمانهاي از دست‌رفته را كاهش داده و سرعت حفاري ROP) ) را افزايش دهد، بسيار حائز اهميت است. كه البته در موارد نياز توسط مديريت اكتشاف بكار گرفته ميشود. تجهيزات پيشرفته مورد نياز در اين بخش نيز توسط پيمانكار تهيه مي گردد و مديريت اكتشاف نيز كماكان سعي دارد از پيمانكاران داراي اين گونه تكنولوژي استفاده نمايد.

در مقايسه با شرايط جهاني توسعه بيشتر و دستيابي به فن‌آوري‌هاي نوين در زمينه‌هاي ذيل بسيار ضروري است:

فن اوري در عمليات حفاري

استفاده از دستگاههاي پيشرفته حفاري، به عنوان مثال مجموعه حفاري دوراني  PowerDrive RSS يا مجموعه موتورهاي موسوم به Positive displacement motors از شركت شلومبرژر.

استفاده از روش‌هاي نوين در كنترل عمليات حفاري به عنوان مثال فن‌آوري IntelliServ Network   كه سيستم تله‌متري است كه با سرعت و سطح اطمينان بالا، ارتباط بين مهندسين حفاري را با ابزارهاي درون‌چاهي فراهم مي‌سازد تا به اين ترتيب عمليات حفاري به شكلي دقيق، سريع و ايمن اجرا شود. هم اكنون در مديريت اكتشاف بااستفاده از كليه تجهيزات موجود پيمانكاران به بهترين نحو استفاده نمايد. بخشي از تجهيزات ياد شده فوق به ايران وارد نشده اند و شايد با توجه به هزينه هاي سرسام آور آنها نياز به استفاده نباشيم.

فن اوري در چاه‌آزمائي

فن‌‌آوري‌هاي نوين در اين زمينه نيز به سرعت در حال توسعه است. ابزارهاي مورد استفاده داراي قابليت‌هاي بيشتري از نظر سهولت در استفاده، قابليت حمل آسان و سيار بودن دستگاهها، افزايش دقت و سرعت در انجام آزمايشات شده‌اند و روش هاي پيچيده قديمي جاي خود را به روش‌هاي ساده اما كار‌آمد داده‌اند. به عنوان مثال مي‌توان از فن‌آوري Vx technology—advanced multiphase flowmeter technology ) ) نام برد كه در زمينه اندازه‌گيري نرخ جريان سيالات اعم از نفت، گاز و آب بدون نياز به تفكيك سيالات ابداع شده است و شامل دستگاههائي همچون multiphase flowmeter (MPFM)  مي‌باشد. مثال ديگر در اين رابطه نيز فن‌آوري‌هاي RDT  و PTA از شركت          HALLIBURTON مي باشد. لازم بذكر است كه امكان استفاده از بخش زيادي از اين تجهيزات فوق پيشرفته در ايران ممكن  نيست و يا مقرون به صرفه نمي باشد.

فن اوري در چاه‌پيمايي

در سالهاي اخير در زمينه روش‌هاي اندازه‌گيري در حين حفاري ( MWD) و نمودار‌كيري در حين حفاري (LWD) تحولات عميقي صورت گرفته است، به اين دليل كه به‌كارگيري صحيح روشهاي فوق مي‌توانند تا حد زيادي دقت و سرعت حفاري را افزايش داده و كاهش قابل ملاحظه‌اي در هزينه‌هاي حفاري و زمان‌‌هاي هرزروي و جابجائي ايجاد نمايند. از اين رو، اغلب شركتهاي نفتي دنيا به دنبال ابداع و استفاده از روش ها و ابزار‌هاي نوين هستند. مثالهائي از اين‌گونه ابزارها و تجهيزات نوين در جدول قبل ارائه گرديده است كه از جمله آنها به مجموعه ابزارهاي موسوم به گروه VISION در زمينه LWD و مجموعه تجهيزات  MWD وLWD موسوم به خانواده SCOPE اشاره نمود. هم اكنون مديريت اكتشاف در زمان نياز از اين تجهيزات استفاده مي كند.

CT (Coiled Tubing)

اين فن‌آوري نيز به عنوان يكي از روشهاي پيشرفته در حفاري جهت تحريك و زنده‌سازي چاه  و ساير زمينه‌ها مورد استفاده قرار مي‌گيرد. كه به كرات توسط مديريت اكتشاف مورد استفاده قرار مي گيرد.

 

  • ارزيابي نتايج عمليات حفاري، زمين‌شناسي، نمودارگيري، آزمايش و پيمايش چاه و ارائه گزارش‌هاي پاياني

جهت انجام اين مرحله بيشتر به مجموعه‌اي از نرم‌افزارها و سيستم‌هاي اطلاعاتي نياز هست، بنابراين در بخش بعد به آن پرداخته مي‌شود.


10-    سيستم‌‌های اطلاعاتی

سيستم‌هاي اطلاعاتي كاربردي، در حد گسترده‌اي در صنايع نفت گاز و پتروشيمي كاربرد دارد با توجه به ضرورت هماهنگي بين دهها واحد و شركت‌هاي وابسته به فرايند اكتشاف و نيز بمنظور افزايش كيفيت و كاهش هزينه در تامين، كاربرد و راهبري و پشتيباني، ضرورت اين سيستم‌ها نمايان مي‌شود. سيستمهاي اطلاعاتي مورد استفاده در فرآيند اكتشاف در مديريت اكتشاف در جدول 10-1 ارائه شده است.

 

 

10-1- تحليلي از سيستم‌هاي اطلاعاتي و نرم‌افزارهاي مورد استفاده در دنيا و مقايسه وضعيت ايران

روند انتخاب سيستم‌هاي اطلاعاتي و نرم‌افزارهاي نمونه و برتر كه از اين پس به اختصار از واژه نرم ‌افزار استفاده مي‌شود به همان ترتيبي است كه در بخش فن‌آوري‌ها ذكر گرديد. اما در حوزه بررسي نرم‌افزار‌ها علاوه بر  تفكيك نسبي آنها بر حسب فرآيندهاي اصلي بايستي توجه داشت كه همان‌طور كه برخي فعاليتهاي اكتشافي را نمي‌توان به يك مرحله خاص محدود نمود (
به عنوان مثال نقشه‌برداري) استفاده از برخي نرم‌افزارها نيز منحصر به يك مرحله خاص نيست، به عنوان مثال بسته نرم‌افزاري Petrel به گونه‌اي طراحي شده است كه از ابتداي عمليات اكتشافي يعني زمين‌شناسي سطح‌الارضي و سپس ژئوفيزيك تا پايان اكتشاف و شبيه‌سازي مخزن استفاده مي‌شود. بنابراين علاوه بر اينكه نرم‌افزارهاي موجود در هر بسته به تفكيك مرحله‌اي كه استفاده ‌مي شوند در جدول 10-1 درج گرديده‌اند، برخي از نرم‌افزارها و بسته‌هاي نرم‌افزاري در تقسيم بندي ديگري با عنوان سطح عمومي اكتشاف نيز بررسي مي‌شوند. در ضمن بحث مديريت داده‌ها و اطلاعات، ارزيابي فرصتها و تجزيه و تحليل و انتخاب طرحهاي اكتشافي و نرم‌افزارهاي مرتبط با آنها موضوعاتي هستند كه فراتر از گنجانده‌شدن در يك مرحله يا فعاليت خاص  مي‌باشند  و همان‌طور كه در ادامه نيز تشريح مي‌شود “مديريت داده‌ها” به موضوعي بسيارمهم  تبديل شده كه كليه شركتهاي نفتي بزرگ دنيا در پي بهبود و توسعه روش هاي مورد استفاده در حوزه  مذكور هستند.

بنابراين بدون مقدمه به بررسي و تحليل نرم‌افزارها در هر يك از فعاليتهاي اصلي شش‌گانه خواهيم پرداخت:

بررسي نرم افزاري زمين‌شناسي و نقشه‌برداري

 مديريت اكتشاف  نرمافزارهاي مورد نياز و به روز  در زمينه هاي سطح الارضي- تحت الارضي- ژئوشيمي- ديرين شناسي و نقشه برداري را در دسترس دارد

بررسي نرم افزار هاي ژئوفيزيك

نرم‌افزارهاي متعددي در اين بخش نيز در مديريت اكتشاف وجود دارند و مورد استفاده قرار مي گيرند. كه شامل بسته‌هاي نرم‌افزاري مورد استفاده از مرحله برداشت داده‌ها تا پردازش و تفسير داده‌ها مي‌باشد واغلب آنها از جمله نرم‌‌افزارهاي مطرح و به‌روز هستند كه از جمله آنها مي‌توان به بسته‌هاي نرم‌افزاري PETREL ، Geoframe و ProMax  اشاره نمود.

 به طور كلي در تمام دنيا هم، پردازش و تفسير داده‌هاي ‍ژئوفيزيكي از اهميت خاصي برخوردار است و به همين دليل نرم‌افزارها و سيستم‌هاي اطلاعاتي متعددي نيز طراحي و عرضه گرديده است. اما آنچه كه امروزه به امري مهم تبديل شده، استفاده از مجموعه‌اي از نرم‌افزارهاست كه به سهولت بتوان داده‌هاي حاصله را در بين آنها مبادله نمود، در ضمن نتايج حاصل از تفسير را بتوان در يك محيط نرم‌افزاري با داده‌هاي ديگر زمين‌شناسي تلفيق و تفسيرنمود.

 بررسي نرم افزارهاي فعاليت هاي درون چاهي (زمين‌شناسي، حفاري و مهندسي نفت چاه)

همان‌طور كه در بخش تشريح فرآيندهاي جاري اكتشاف در شركت ملي نفت ايران گفته شد، پس از كسب نتايج مثبت در فعاليتهاي زمين‌شناسي و ژئوفيزيك، مقدمات برنامه حفر چاه اكتشافي فراهم مي‌شود و به عنوان اولين گام، برنامه‌هاي پيش‌بيني زمين‌شناسي، حفاري و مهندسي نفت تهيه مي‌گردد. حفاري و به‌خصوص حفر اولين چاه اكتشافي ( Wild Cat) بسيار حساس و مشكل بوده و بايستي نهايت دقت را در پيش‌بيني مراحل كاري به عمل آورد، اگرچه عليرغم پيشرفت‌هاي صورت‌گرفته در اين بخش، هنوز هم حفاري به عنوان  فعاليتي اكتشافي شناخته مي‌شود  كه شبيه‌سازي آن مشكل‌تر از ساير فعاليتهاست.

شركتهاي نفتي در سراسر دنيا تلاش مي‌كنند تا هزينه‌هاي سنگين عمليات حفاري را كاهش دهند، اين در حالي است كه حفاري چاه‌هاي اكتشافي به دليل اينكه اولين چاه در منطقه مي باشد و همچنين به علت عمق زياد و پيچيده‌تر شدن تله‌هاي نفتي بسيار مشكل‌تر از گذشته شده است. در بعضي موارد، تحليل ريسك بر اساس تاريخچه حفاري و ناچيز بودن اطلاعات در منطقه منجر به پوشيده‌ماندن برخي ريسك‌هاي جدي در عمليات حفاري جديد شده است. بنابراين برنامه‌ريزي دقيق و تهيه برنامه‌هاي كارآمد و موثر در پيش‌بيني حفر چاه وارزيابي ريسك مي‌تواند منجربه كاهش زمان‌هاي از دست رفته و غير مولد (NPT) و هزينه‌هاي سربار گردد.

       امروزه جهت كمك به متخصصين علوم زمين و مهندسين حفاري و نفت در تهيه برنامه‌هاي پيش‌بيني و ارزيابي و تحليل ريسك عمليات اكتشافي، بسته‌هاي نرم‌افزاري متعددي تهيه و ارائه شده‌اند. اين مرحله يكي از فعاليتهاي اصلي و مهم در فرآيند اكتشاف در شركت ملي نفت ايران نيز محسوب مي شود ولي بر حسب اطلاعات موجود در انجام اين فرآيند از سيستم‌اطلاعاتي يا نرم‌افزار خاصي استفاده نمي‌شود و كمبود نرم‌افزارهاي مناسب و به‌روز در اين زمينه مشهود است. از مهم‌ترين ابزارهاي موجود در دنيا در اين زمينه محصولات نرم‌افزاري ذيل هستند:

1-    نرم‌افزارهاي Osprey Risk، Drilling Office، TDAS از شركت SCHLUMBERGER

نرم‌افزارهاي فوق ابزارهاي مناسبي در پيش‌بيني و برآورد هزينه و ارزيابي ريسك‌در عمليات حفاري هستند

2-     بسته‌هاي نرم‌افزاري SPARTA و DatCI از شركت HALLIBURTON

به كمك بسته‌هاي نرم‌افزاري فوق مي‌توان عمليات حفاري را شبيه‌سازي نمود، به اين ترتيب كه خصوصيات سنگ‌ها و تشكيلاتي كه قرار است در آنها حفاري انجام شود، بر مبناي مطالعات زمين‌شناسي، ژئوفيزيك و سوابق اكتشافي در چاههاي مجاور تعيين مي‌گردد، سپس عملكرد سيستم‌هاي حفاري مختلف در آن سنگ‌ها ارزيابي شده و در نهايت برنامه بهينه جهت حفاري  تعيين مي‌گردد. نرم‌افزار SPARTA مقاومت ستونهاي چينه‌اي مختلف را ارزيابي نموده و در برابر قدرت و كارآئي دستگاه حفاري قرار مي‌دهد. اين موضوع بر مبناي خصوصيات زمين‌شناسي، فيزيك، هيدروليك و مكانيك خواهد بود نه بر اساس روش‌هاي آماري و احتمال‌پذيري.

در شبيه‌سازي حفاري توسط نرم‌افزارهاي فوق، پيش‌بيني مواردي همچون نرخ نفوذ (ROP)، كارآئي در پاكسازي چاه، نوع مته، وزن روي مته، سرعت و جهت حفاري، خصوصيات سيال حفاري انجام مي‌شود و در ضمن برنامه‌هاي راهبردي و ارزيابي‌هاي اقتصادي از جمله هزينه  عمليات ‌حفاري نيز انجام مي‌شود.

بسته‌هاي نرم‌افزاري فوق در حين عمليات حفاري نيز مي‌توانند در  بهبود حفاري و اصلاح برنامه در شرايط غير منتظره به كار برده شوند.

  • §        آماده‌سازي محل چاه جهت آغاز عمليات حفاري

فعاليتهائي كه در اين بخش انجام مي‌شود، به طور عمده در ارتباط با مهندسي ساختمان و راهسازي است و بالطبع سيستم‌هاي اطلاعاتي مورد استفاده نيز چندان مرتبط با اكتشاف نفت نيستند. به همين دليل اظهار نظر در خصوص نقاط ضعف يا قوت آنها نيز كمك موثري به پيشبرد اهداف مورد نظر در اين گزارش نمي‌كند.

  • §        ارزيابي نرم افزارهاي موجود در عمليات حفاري، نظارت بر عمليات حفاري و مطالعات زمين‌شناسي چاه

سيستم‌‌هاي اطلاعاتي مورد استفاده در زمينه حفاري در واحدهاي اكتشافي وابسته به شركت ملي نفت ايران از جمله مديريت اكتشاف، اندك هستند يا حداقل اطلاعات واصله از اين بخش‌ها اين موضوع را نشان مي‌دهد، در حالي كه امروزه نرم‌افزارهاي متعددي طراحي و عرضه شده تا  به كمك آنها مهندسين نفت و حفاري بتوانند به شكلي موثرتر وسريع تر بر روند عمليات حفاري نظارت داشته باشند. ( بهتر است كه نويسنده محترم نرم افزارهاي موجود در مديريت اكتشاف را بررسي كرده و آنچه را كه مورد نياز است، با مشاوره ، كارشناسان مربوطه، فهرست كرده و اعلام نمايد در ضمن از نرم افزارهاي بخش نظارت زمين شناسي در زمان حفاري نيز بحثي به ميان نياورده اند)

§        ارزيابي نرم افزارهاي مرتبط با نتايج عمليات حفاري، زمين‌شناسي، نمودارگيري، آزمايش و پيمايش چاه و ارائه گزارش‌هاي پاياني

عليرغم كاستي هاي جزئي كه در هر يك از بخشهاي اكتشافي از نظر دارا بودن نرم‌افزارهاي روز مطرح در دنيا وجود دارد، عمده‌ترين چالشهائي كه بخش دولتي اكتشاف نفت در ايران با آن مواجه است به شرح ذيل مي‌باشد:

– عدم وجود ، ضعف  نرم‌افزارها،و يا عدم بكارگيري نرم افزارهاي مناسب جهت كمك به ارزيابي‌هاي ريسك عمليات اكتشافي مانند PETROVR ( نويسنده محترم اعلام كند كه نرم افزار petrovمربوط به چه فرآيندي است و آيا كارشناسان نياز آن را اعلام كرده اند)

– عدم وجود يا ضعف سيستم‌هاي اطلاعاتي و نرم‌افزارهاي مناسب و به‌روز در زمينه تجزيه‌و تحليل‌هاي اقتصادي چاه اكتشافي و ارزيابي ريسك توسعه و ساير تحليل‌هاي اقتصادي مانند Merak و.. ( نويسنده محترم بايد توجه كند كه بار اصلي اين بخش مربوط به توسعه مي باشد و در صفحات قبل درباره نحوه الويت بندي مخازن نفتي و حفاري آنها در مديريت اكتشاف توضيح داده شد)

– عدم وجود يا ضعف سيستم‌هاي يكپارچه سازي اطلاعات، مديريت داده‌ها و اطلاعات

– پراكندگي نرم‌افزارهاي مورد استفاده و عدم ارتباط منطقي بين سيستم‌هاي اطلاعاتي مختلف

نويسنده محترم بايد درباره مديريت اكتشاف در اين مورد توضيح و تحليل بيشتري بدهد. جمله سربسته است)

ضعف‌هاي موجود به نوعي با يكديگر در ارتباطند و در صورت عدم برطرف‌شدن هر يك از نقايص مذكور نمي‌توان به اصلاح ساير ضعف‌ها اميدوار بود. به عنوان مثال در صورت فقدان سيستم‌هاي اطلاعاتي مناسب جهت يكپارچه‌سازي و مديريت اطلاعات، امكان بر‌آورد ريسك‌هاي عملياتي به صورت دقيق و روشن وجود ندارد.

( به نظر كارشناسان مديريت اكتشاف بحث هاي فوق خيلي كلي و سربسته است و امكان بررسي و احياناً پياده سازي ندارد)

 

نگاره  : نمونه‌اي از يكپارچه‌سازي و مديريت اطلاعات با استفاده از يك مركز هماهنگي(Real Time Center)

(شكل فوق خيلي كلي و مبهم است نويسنده محترم در صورت تسلط به موضوع بايد آن را بازكرده و تشريح كند و در صورتيكه قابل تشريح نيست از گزارش خارج كند

 

9-         استانداردهای مورد استفاده

دستيابي به كيفيت مطلوب در توليد يك فرآورده يا خدمت در صنايع مختلف و موسسات گوناگون نيازمند شناخت و بكارگيري استانداردهاي تدوين شده درباره آن فعاليت است. استاندارد كردن به معناي ايجاد نظم در رشته‌اي از فعاليت‌هاي عمومي و يا تخصصي است به‌طوري كه بتواند صرفه‌جويي اقتصادي، حفظ سلامتي و ايمني عمومي، انجام صحيح محاسبات فني، يكنواختي و هماهنگ‌سازي در صنعت، گسترش مبادلات بازرگاني و تسهيل ارتباطات و گردش صحيح اطلاعات و توسعه را به دنبال داشته باشد. اين نظم به صورت قانون، قاعده و معيار تدوين شده و تحت عنوان استاندارد عرضه مي‌گردد.

استانداردها در حوزه اكتشاف در سطوح شركتي، صنعتي، ملي، منطقه‌اي و بين‌المللي تقسيم مي‌شوند كه بخشي از آنها در جدول 11-1 درج شده است.

نوشته های مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *