طراحي فرآيند اكتشاف (بخش اول)

بدضعیفمتوسطخوبعالی (4٫00 از 5)
Loading...

1-   پيشگفتار

امروزه رقابت تنگاتنگ در عرصه‌هاي جهاني، سازمان‌ها را وادار به ايجاد تغيير و دگرگوني در ساختار، بازانديشي در كسب و كار و بازسازي فرآيندها نموده است. براي ايجاد چنين بهبودي مي‌توان دو رويكرد اتخاذ نمود. يكي بهبود مستمر و ديگري بهبود يكباره و بنيادين يا به عبارتي مهندسي (طراحي) مجدد. در فرآيند بهبود مستمر، فرآيندهاي فعلي به مرور اصلاح مي‌شوند؛ اما بهبود يكباره و بنيادين با تغيير در منطق كسب و كار و بازسازي فرآيندهاي فعلي، پيشرفتي شگفت‌انگيز را در پي دارد.

شركت ملي نفت ايران با درك ضرورت تغيير و با توجه به نياز شركت به بهبود چشمگير عملكرد، رويكرد طراحي مجدد را براي ايجاد دگرگوني در منطق و فرآيندهاي كسب و كار برگزيده و پروژه «طرح جامع اصلاح سيستم ها و ساختار شرکت ملي نفت ايران (نصر)» در اين شرکت در حال انجام است. يکي از اقدامات اصلاحي مورد نظر در اين پروژه طراحي مجدد فرآيندهاي اكتشاف در مجموعه چرخه اکتشاف، توسعه و توليد نفت مي باشد.

در راستاي شفاف‌سازي متدولوژي تحقيق و بررسي و شناخت وضع موجود فرآيندهاي اكتشاف در چرخه اکتشاف، توسعه و توليد در شرکت ملي نفت ايران گروه مشاور، اقدام به تهيه و ارائه اين گزارش نموده كه در اين گزارش شناخت وضع موجود و تحليل فرآيند اكتشاف از ابعاد مختلف و مطابق با مدل پژوهش مورد توجه قرار گرفته است.


1-   تعاريف

طبق بررسيها و مطالعات انجام شده و نقطه نظرات ارائه شده در جلسات كارشناسي،  تعريف كلي زير از اكتشاف در وضع موجود و وضع مطلوب مورد نظر قرار گرفت.

وضع موجود

شناسايي حوضه هاي رسوبي مستعد و ارزيابي اكتشافي و توصيفي منابع هيدروكربوري احتمالي آنها در خشكي و دريا

 

وضع مطلوب

شناسايي حوضه هاي رسوبي مستعد و ارزيابي اكتشافي و توصيفي منابع هيدروكربوري احتمالي آنها در خشكي و دريا در سطح ملي و بين المللي با رويكرد تجاري.

 

همانطوريكه مقايسه تعاريف فوق نشان مي دهد، در تعريف اكتشاف در وضع مطلوب به دو مفهوم بين المللي شدن فرآيند اكتشاف و رويكرد تجاري توجه شده است. اين دو مفهوم خود منتج از اهداف كلان در نظر گرفته شده برايExploration , Development , Production  (EDP) است كه جلسات كميته راهبري به تصويب رسيده است. اهداف كلان در نظر گرفته شده براي EDP در بر گيرنده 7 هدف( 1) راهبردي شناسايي پتانسيل هيدروكربوري مناطق مختلف كشور؛ (2)مديريت بهينه مخازن با رويكرد توليد صيانتي و بهبود بازيافت؛(3) توسعه فعاليتهاي چرخه با نگاه به برنامه هاي توسعه كشور؛ (4) يكپارچه سازي فعاليتهاي چرخه؛(5)مديريت فعاليتهاي چرخه بر اساس اصول تجاري؛(6) جذب، توليد و بكارگيري دانش مورد نياز در حوزه هاي سخت‌افزاري، نرم‌افزاري و مغزافزاري و (7)حضور موثر در عرصه بين‌المللي فعاليتهاي نفت و گاز مي باشد.


2-   پيشينه اكتشاف

پيشينه اكتشاف در ايران به صد سال پيش برمي گردد، اما اكتشاف‌هاي جديد ايران كه «شركت ملي نفت ايران» انجام آن را برعهده داشته است، به حدود چهل سال گذشته باز مي گردد. تاريخچه اكتشاف نفت در ايران با واگذاري امتيازات در اواخر دوره قاجاريه همراه است كه ورود به آن ازاهداف اين مقدمه خارج است امادرهر صورت اقدامات عملي اكتشاف نفت از سال1280با عقدقرارداد “دارسي” آغاز و در خرداد 1287با كشف ميدان نفتي مسجد سليمان وارد مرحله عملي گرديد. بابروز جنگ جهاني اول ركورد اكتشاف فراگيرشد و تا سال 1307 كه آغاز بحران اقتصادي جهاني بود جمعاًدو ميدان نفتي ديگر يعني هفتگل و نفت شهر كشف گرديد.

از سال 1309 تا سال 1312 مناقشات ايران و شركت نفت بريتانيا ركودي ديگر بر روند اكتشاف وارد كرد ولي با تمام اين احوال تا سال 1317 ميدانهاي بزرگي همچون نفت سفيد، آغاجاري، پازنان و گچساران كشف شد. از سال 1318 تا سال 1327 بعلت وقوع جنگ جهاني دوم تنها ميدان “لالي” كشف شد. كشف اين ميدان در سال 1327 اولين اكتشاف مخزن “بنگستان” بشمار مي آيد. از اسفند ماه 1329 تا 1333 تاريخ انعقاد قرارداد كنسرسيوم ركودي كامل بر اكتشاف حكم فرما بود. از سال 1333 تا سال 1337 كه فعاليت اكتشافي شركت هاي عامل نفت آغاز شد منجر به كشف ميدان اهواز (آسماري و بنگستان) و مخزن بنگستان ميدان آغاجاري گرديد.

  • ·       دهه 48-1338

اين دهه يكي از مهمترين و پربارترين دهه هاي اكتشافات نفتي در جنوب غربي ايران و طي آن تعداد مخازن جديد كشف شده به 33 ميدان مي رسيد كه در مجموع حدود 46 درصد كل ذخاير در جاي كشور در طي اين دوره به اثبات رسيده است.

در اين دوره علاوه بر ميدانهاي كشف شد زاگرس، اولين ميدان دريايي يعني بهرگانسر در سال 1338 كشف گرديد و متعاقب آن ميدانهاي دورود، سروش، سلمان ، اسفنديار، فروزان، نوروز، رشادت، پارس شمالي، هنديجان، و رسالت نيز كشف شد.

  • ·       دهه 57-1348

در اين دهه كه آخرين دهه قبل از انقلاب و سالهاي پاياني استيلاي شركت هاي عامل نفت منابع ايران است، حجم فعاليت هاي اكتشافي به بالاترين مقدار خود مي رسيد و از تمامي امكانات بهمراه فناوري روز استفاده گرديد ولي در هر صورت مقدار نفت در جاي كشف شده به يك پنجم دهه قبل تا 12 هزار ميليون بشكه رسيد. ميدانهاي كشف شده اين دوره از نظر حجم ذخاير كوچك تا متوسط بحساب مي آيند.

پس از انقلاب.مديريت اكتشاف و توليد شركت ملي نفت ايران كليه فعاليتهاي اكتشافي را در سطح كل كشور به عهده گرفت

  • ·       دهه 67-1357

در اين دهه اكتشاف با ركورد نسبي همراه بود كه جنگ تحميلي مهمترين عامل آن بوده است. در اين دوره امكانات اكتشاف عمدتاً صرف امور توليد شد و ميدانهاي كشف شده مرتبط به فعاليتهايي است كه قبل از انقلاب آغاز شده بود.

  • ·       دهه 77-1367

در دهه دوم بعد از انقلاب، به منظور تقويت، نظم‌بخشيدن و تسريع در امور اكتشاف و مخصوصاً كاستن تاثيرات منفي بخش توليد بر اكتشاف و همچنين شناسايي مخازن نفت و گاز به منظور جايگزيني هيدروكربور توليدي، مديريت اكتشاف از بخش توليد جدا گرديد و براي آن، ساختار سازماني، منابع انساني و بودجه جداگانه‌اي مصوب شد. در اين دهه، آهنگ فعاليت‌هاي اكتشافي به تدريج سرعت گرفت و امكانات بيشتري به اكتشاف تخصيص داده ‌شد. با افزايش فعاليت‌ها مقدار نفت كشف شده در اين دوره تقريباً دو برابر دوره قبل بود. از جمله مهمترين اكتشافات در اين دهه، كشف ميدان گازي پارس جنوبي است كه جزو بزرگترين ميادين گازي كشف شده در جهان مي‌باشد.

  • ·       دهه 87-1377

عمده تغييرات و نگرش جديد به اكتشاف درابتداي اين دهه آغاز شد كه منطبق است با اجراي سياست‌گذاري هاي جديد و توجه ويژه به اكتشاف كه ماحصل آن در سال 1378 خودنمايي مي‌كند. در اين دهه، بيشترين اكتشافات و فعاليتهاي زمين‌شناسي و لرزه‌نگاري صورت گرفته است. در اين فاصله زماني به منظور گسترش فعاليتهاي اكتشافي در كليه حوضه هاي رسوبي كشور و براي اولين بار پس از انقلاب اسلامي به منظور جذب سرمايه و توانمندي هاي شركتهاي خصوصي نفتي داخلي و خارجي و بين الملي بدون كاستن از فعاليتهاي اكتشافي كه توسط كارشناسان اين مديريت صورت مي گرفت، ابتدا كليه حوضه هاي رسوبي مستعد كشور بلوك بندي شد و طي مناقصات بين المللي متعددي تا به امروز 15 بلوك اكتشافي به برندگان مناقصه همچون شركتهاي نفتي نروژي- اتريشي- اسپانيائي- چيني- هندي- برزيلي- ايتاليائي- تايلندي- ويتنامي و اكرايني واگذار شده است.

علاوه بر مورد ياد شده در طول اين مدت به منظور بازنگري اهداف موجود در حوضه هاي رسوبي مهم، اجراي مطالعات مشترك با شركتهاي خارجي صورت گرفت. در اين مطالعات كه عمدتاً در زاگرس و خليج فارس انجام شد مطالعات بين گروه مشتركي از كارشناسان مديريت اكتشاف و كارشناسان شركتهاي هيدرو/استات اويل/توتال/الف/رپسول/او-ام-وي/بي پي/آر- دبليو-ئي/سانتوز/ اي-اف-پي/بي سيب/جاگ مگ/اديسون گاز/پتروبراس/اويل سرچ/ لوك اويل صورت پذيرفت. در ضمن در خلال اين دهه براي اولين بار بيش از 120000 كيلومتر لرزه نگاري  دوبعدي يكپارچه در خليج فارس و اولين بار در درياي عمان انجام شد كه كار منحصر بفردي بود. لازم به ذكر است كه فعاليتهاي انجام شده فوق تماماً توسط مديريت اكتشاف صورت گرفته است.

3-   مطالعات پيشين انجام‌شده در حوزه بازمهندسي فرآيندهاي اكتشاف

بررسيهاي انجام‌شده در شركت ملي نفت ايران نشان مي‌دهد كه مطالعات پراكنده‌اي در ارتباط با مستندسازي فرآيندها در حوزه اكتشاف در شركت ملي نفت ايران صورت گرفته است، اما طرحي با عنوان بازمهندسي فرآيندهاي اكتشاف انجام نشده است. از جمله فعاليتهاي صورت گرفته در اين زمينه مي‌توان به مستندسازي فرآيندها در مديريت اكتشاف جهت دريافت Iso و مستندسازي فرآيندها در شركت نفت فلات قاره با استفاده از نرم‌افزار QPR اشاره كرد. مجموعه فعاليتهاي صورت گرفته در اين زمينه فقط به مستندسازي فرآيندهاي جاري پرداخته و هنوز راهكارهايي جهت بازمهندسي فرآيندهاي جاري ارائه نشده است. در مديريت اكتشاف با توجه به نيازهاي اكتشافي و تماس مداوم با شركتهاي خارجي كه در بالا به آن اشاره شد اقدامات چشم گيري جهت بهينه  و به روز سازي  فرآيندهاي اكتشافي و استفاده از روش ها و تكنولوژي جديد صورت گرفته است.


نوشته های مرتبط

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *