ارگونومی(بخش اول)

بدضعیفمتوسطخوبعالی (3٫67 از 5)
Loading...

تعريف ارگونومی:
به رابطه متقابل بين آدمی و محيط کار او کارپژوهی (ارگونومی) گفته می شود.

Ergonomy شامل دو واژه يونانی، ergo به معنی کار و nomos به معنی قانون است که اولين بار توسط جاسترزبوسکی لهستانی در سال 1875 به کار برده شد.

.

تحول و تکامل دانش جديد کارپژوهی مرهون:

  • حادثه نيروگاه اتمی «تری مايلز آيلند» – 1979
  • فاجعه بوپال هند – 1985
  • حادثه چرنوييل در روسيه – 1986

برای بيان روابط پيچيده بين عامل انسانی و محيط کار او، از اصطلاحات فن شناسی زيستی (biotechnology) و مهندسی انسان (human engineering) نيز استفاده شده است.

نقش و اهداف عوامل انسانی
هدف اول:
افزايش کارايي و بازده انجام کار و فعاليت های ديگر و مواردی نظير سهولت انجام کار، کاهش خطا و افزايش بهره وری
هدف دوم:
تقويت برخی از ارزشهای انسانی مطلوب از جمله افزايش ايمنی و کاهش خستگی و تنش، افزايش راحتی، افزايش مقبوليت نزد کاربر، افزايش ميزان رضايت شغلی و بهبود کيفيت زندگی است.

اهداف کارپژوهی

  • گراند جين (1986) اهداف کارپژوهی را در چهار دسته به شرح زير بيان می کند:
  • متناسب کردن نيازهای شغلی با کارايي کارکنان به منظور کاهش ميزان فشار روانی وارد شده بر آنان
  • طراحی ماشين ها، وسايل و تأسيسات به نحوی که کارکنان بتوانند با سهولت، کارآمدی، دقت و ايمنی بيشتر وظليف شغلی خود را انجام دهند.
  • تناسب ها و شرايط کار به شيوه ای رعايت و طراحی شوند که افراد بتوانند با وضع اندامی درست، مطمئن و سازگار به کار مشغول شوند.
  • با تأمين روشنايي، تهويه مطبوع در حد بهينه و کاهش سر و صدا و نظاير آن، موجباتی فراهم آيد تا شرايط کار با ويژگي های خاص آدمی سازگار باشد.

ارگونومی تركـيبي از عــلوم مهندسي، فيزيولوژي كـار، آنـاتومي، روانشناسي، آنتروپومتري (انسان سنجي) و بيومكانيك كه هدف آن تطبيق نحوة كـار، ابزار كار و محيط كار با خصوصيات بـدني و رواني انسان است.



اهداف ارگونومی

  • تقليل فشارهای روانی و جسمانی کار
  • تقليل خستگی و فرسودگی
  • کاهش جنبه های خسته آور کار
  • بهبود کار، شرايط کار و ابزار و ادوات کاری
  • انطباق ابزار، ادوات و دستگاه ها با وضعيت بدن انسان
کاربردهای ارگونومی
  • طراحی ابزار، وسايل، تجهيزات و ماشين آلات به طور مطلوب و متناسب انسان
  • وضعيت صحيح بدن و حرکات انسان حين اجرای کارهای مختلف
  • طراحی روش صحيح اجرای کار از طريق هماهنگی ميان انسان، محيط و ابزارها
  • شرايط فيزيکی مناسب در محيط کار (مانند نور، دما، رنگ، صدا و …)

سرمايه گذاری طی سال های 1982-1976



سرمايه گذاری
ارگونومی                          21515 پوند
دستگاه تهويه                       7178 پوند
تأسيسات روشنایی                1111 پوند
هزینه های روشنایی              585  پوند

جمع                                 30389 پوند



سود برگشتی طی سال های 1982-1976



سود برگشتی
کاهش استخدام                          9755  پوند
کاهش در زینه های آموزش        147532 پوند
کاهش مدرسان حقوق بگیر          72794 پوند
کاهش هزینه های درمانی          59134 پوند

جمع                                       289215  پوند



دستاوردهای ارگونومی

برای کارفرما
-انجام کاراتر عملیات تولید
-بهبود کیفیت فرآورده
-افزایش بهره وری
-کاهش هزینه های تولید
-افزایش روحیه کار در بین کارکنان
-کاهش خطاهای انسانی
-کاهش حوادث ناشی از کار
-کاهش هزینه درمانی
-کاهش پرداخت غرامت
-کاهش غیبت ها

برای کارکنان
-کاهش فشارهای شغلی
-کاهش بیماری های شغلی
-کاهش حوادث ناشی از کار
-افزایش راحتی و آسایش کارکنان
-بالا رفتن سطح تندرستی
-افزایش ایمنی
-فزونتر شدن رضایت شغلی

رويکردهای کار پژوهی

  • رويکرد انسان سنجی زيستی (Anthropometry): انسان بر حسب ابعاد جسمی و توانمندی ها و محدوديت هايش در اين زمينه مورد مطالعه قرار گرفته و ويژگی های بدنی او در زمينه های مختلف نظير قد، گنجايش تنفس، قطر شکم و فاصله بين اندام های مختلف اندازه گيری می شود.

در اين رويکرد نسبت به طراحی ابزار و وسايل توجه خاصی می شود.

  • رويکرد مکانيکی- زيستی (Biomechanical): عبارت است از کاربرد اصول فنی در تجزيه و تحليل ساخت و حرکت اجزای بدن.

در اين رويکرد تعيين حرکت های بدنی لازم برای انجام دادن وظايف شغلی مورد توجه است.

  • رويکرد فيزيولوژی: تمرکز اصلی اين رويکرد ابعاد نظامدار و زيربنايي بدن مثل فشار خون، تنفس و سوخت و ساز بدن است.

در اين رويکرد ابعاد مختلف يک کار بر حسب تکانه های عصبی، سوخت و ساز مواد قندی و ترشح اسيد معده مورد توجه قرار گيرد.

رويکرد آنتروپومتری

در مبحث آنتروپومتری شعاری وجود دارد که می گويد:
به گونه ای طراحی کنيد که وسايل و تجهيزات و کنترل ها در گستره دسترسی کوچکترين فرد باشد.
به گونه ای طراحی کنيد که طرح به دست آمده با بزرگترين فرد همخوانی داشته و برای وی مناسب باشد.

روند طراحی آنترپومتری

گام هايي که در طراحی آنترپومتری ابزارها و تجهيزات پيگيری می شود عبارتند از:

  • جمعيت استفاده کننده را مشخص نماييد.
  • گستره ای از صدک ها که بايد در طراحی ايستگاه کار در نظر گرفته شوند را مشخص نماييد.
  • شعار آنتروپومتری را در نظر داشته باشيد.
  • 4. اندازه های آنتروپومتری ضروری برای طراحی ايستگاه کار را مشخص کنيد.
  • 5. به منظور ارزيابی دقيق تر جنبه های کارکردی ايستگاه کار بايستی با استفاده از مقوا يا فوم الگويي کامل از ايستگاه کار را همانند سازی کرد.

شرايط محيطی

الف – روشنايي در محيط کار:
1. اندازه گيری شدت نور
2. ميزان روشنايي پيشنهاد شده
3. روشنايي غير مستقيم
4. بازده اقتصادی روشنايي
5. روشنايي ويژه (خاص منظوره)

ب – صدا در محيط کار:
1. اندازه گيری صدا: حد مجاز 85 دسی بل برای 8 ساعت کار است.
2. افت شنوايي: در 4 مورد صدای موجود در محيط کار ناپذيرفتنی است:
صدا موجب افت شنوايي گردد.
صدا اثر منفی بر عملکرد و بهره وری داشته باشد.
صدا موجب آزار کارکنان گردد.
صدا ارتباط گفتاری را مختل کند.
3. کاهش صدا در محيط های صنعتی: از طريق مهار در منبع، مهار و انتقال از راه بدنه يا مهار و انتقال در محيط

مهار در منبع

– استفاده از پايه جذب ارتعاش
– محکم کردن قطعه های بدنه
– استفاده از صدا خفه کن در دستگاه های تهويه
– تغيير جهت انتشار صدا در محيط
– کاهش انتشار يا اثر ارتعاشی صدا در منبع مانند ايجاد سوراخ در ورقه ها

مهار و انتقال از راه بدنه

– جدا کردن فيزيکی قطعات سخت از يکديگر
– جدا کردن با استفاده از فنرهای فولادی يا واشر پلاستيکی
– استفاده از مواد ميرا کننده در مجرای دستگاه تهويه و نقاله ها

مهار و انتقال صدا در محيط

– افزايش فاصلة ميان منبع و کارگر
– تغيير جهت و چرخانيدن منبع صدا
– استفاده از موانع
– محصور کردن منبع صدا يا کارگر
– استفاده از مواد جاذب صدا
– استفاده از وسايل حفاظتی

شرايط محيطی

آثار صدا بر عملکرد:
فعاليتهای ديداری تا اندازه ای تحت تأثير صدا قرار می گيرد.
عملکردهای دستی بندرت از صدا اثر می پذيرد.
عملکردهای ساده مهارتی و وظايف روزانه تحت تأثير صدا قرار نمی گيرد.
در وظايف دستوری و رويه ای که در آنها شخص بايد از بين گزينه ها يکي را انتخاب کند، صدا می تواند مؤثر باشد.
وظايف فکری که شخص را سخت به انديشيدن وا می دارد به ميزان زيادی تحت تأثير صدا قرار می گيرد.

ج – فشار گرمايي در محيط کار (دما):
1. تنظيم دمای بدن
2. اندازه گيری رويارويي با گرما

درجه حرارت مؤثر
درجه حرارت مؤثر دارای چهار جزء است:
1. دمای هوا
2. رطوبت هوا
3. سرعت جريان هوا
4. درجه حرارت اشياء (دمای تابشی)

بيماري های ناشی از گرما

1- عرق سوز: برآمدگی های تاول مانند سرخ و کوچک
2- گرفتگی گرمايي: ماهيچه ها دچار گرفتگی های دردناک می شوند.
3- خستگی گرمايي: ضعف ماهيچه ها، تهوع، استفراغ، گيجی و غش.
4- گرمازدگی: تهوع، سردرد، اختلال مغزی و رفتار عجيب و بيهوشی ناگهانی و طولانی.

راهبردهای پيشگيری از فشار گرمايي

1- با استفاده از تجهيزات رطوبت زدا رطوبت نسبی محيط کار را کاهش دهيد.
2- با استفاده از فن يا دستگاه تهويه مطبوع حرکت هوا را افزايش دهيد.
3- از پوشاک سنگين و تنگ در محيط کار استفاده نشود.
4- طراحی مشاغل بايستی بر اساس کاهش هر چه بيشتر مصرف انرژی انجام شود.
5- در برنامه ريزی کار بايد چندين دوره استراحت پيش بينی شود.
6- از کار کردن در فضای آزاد در ساعت های بسيار گرم خودداری شود.
7- افرادی را برگزينيد که بتوانند با شرايط آب و هواي بسيار گرم سازگار شوند.
8- امکان سازش تدريجی با محيط گرم را فراهم آوريد.
9- زير پوش های خنک کننده و سرد شونده استفاده شوند.
10- اتاق های خنک را برای استراحت کارکنان در نظر بگيريد.
11- تعادل آب و الکتروليت های بدن را با آب آشاميدنی کافی و قرص های نمک حفظ کنيد.

پيشنهادات عملی برای بهبود محيط کار

جابجايي مواد:
1- با تغيير محل ماشينها، وسايل و انبار وسايل، حرکت افراد را به حداقل برسانيد.
2- راههای عبور را مشخص و روشن نماييد تا کارکنان بتوانند به سادگی در محيط کار خود رفت و آمد کنند.
3- ابزار، وسايل و مواد را آن چنان در انبار قرار دهيد که دستيابی به آنها به سادگی ممکن باشد.
4- حرکت های عمودی دست افراد را با قرار دادن مواد در نژديک محل کار و در ارتفاع مناسب به حداقل برسانيد.
5- برای حمل بارهای سنگين از وسايل فنی کمک بگيريد يا اين بارها را با کمک تعداد بيشتری از افراد جابه جا کنيد.
6- محيط کار افراد را تميز و مرتب نگه داريد و با رنگ های مناسب نيز نقاشی کنيد.
7- به افراد آموزش دهيد که برای بلند کردن بار زانوهای خود را خم کنند نه کمرخود را.

دسترسی به مواد و ابزار:
8- مواد، ابزار و وسايل کنترل را در دسترس افراد و ترجيحاً هم سطح کمر و شانه آنها قرار دهيد.
9- برای ابزار، وسايل و مواد، محل مناسب و خاصی را در نزديک متصدی شغل تعيين کنيد.
10- برای قرار دادن مواد گوناگونی که در کنار متصدی شغل است از وسايل مناسب (مثل چنگک و ميز کوچک) استفاده کنيد.
11- ابزار و وسايلی را که کاربرد زياد دارند در جايط قرار دهيد که دسترسی به آن بدون نياز به چرخش بدنی ميسر باشد.
وسايل کار:
12- آن بخشی از ماشين ها يا وسايلی را که مانع از حرکت آزاد و ايمن افراد در هنگام کار می شود، حذف کنيد.
13- حفاظهای مناسبی برای بخش های متحرک ماشين ها قرار دهيد و موجباتی را فراهم سازيد تا احتمال سانحه به حداقل برسد.
14- لبه های تيز ماشين ها، ابزار و وسايل را تا حد ممکن از بين بريد و احتمال سانحه را کاهش دهيد.
کنترل حرکت ها در هنگام کار:
15- از ابزار و وسايل مناسب برای کنترل حرکت های اضافی دستگاه ها و وسايل استفاده کنيد.
16- از وسايل خاص برای آويزان کردن، قفل کردن و بستن ابزار و وسايلي که کاربرد زياد دارند، استفاده کنيد.
17- از ابزار و وسايلي استفاده کنيد که از نظر شکل و وزن مناسب باشند و به سادگی بتوان آنها را در دست گرفت.
18- محل، شيب يا جهت ابزار و وسايل را به طور مناسب انتخاب کنيد.
19- در کارهای ظريف کاری، محل مناسبی را برای تکيه دادن بازو، مچ يا دست مشخص کنيد.
20- با بازنگری و تنظيم مجدد حرکتهای مختلف، تکرار حرکتهای سريع مشابه به حداقل برسد.
21- شرايط کار کردن همزمان دست ها و پاها را به حداقل برسانيد.
وضع اندام (ايستادن و نشستن):
22- با تغيير ارتفاع ميز کار يا ماشينها، موجبات کار خميده را به حداقل برسانيد.
23- با تغيير ارتفاع ماشينها يا قرار دادن پايه در زير پا، مانع از دراز کردن دست يا پا شويد.
24- ارتفاع سطح ماشينها را به گونه ای انتخاب کنيد که کمی پايين تر از آرنج دست قرار گيرد.
25- ارتفاع ميز کار افراد را در حدود آرنج دست يا کمی بالاتر از آن انتخاب کنيد.
26- در کنار کارگرانی که ايستاده کار می کنند، صندلی يا نيمکت مناسب بگذاريد تا گهگاه استراحت کنند.
27- صندلی ها را چنان انتخاب کنيد که باعث خستگی، دردکمر يا ناراحتی افراد نشود.
28- در هنگام کار فضای کافی برای حرکت دادن زانوها و پاهای کارکنان وجود داشته باشد.

صفحات نمايش اطلاعات:
29- از صفحات نمايش يا کنترلی استفاده نماييد که تشخيص آنها از يکديگر به سهولت انجام گيرد.
30- صفحات نمايش يا کنترل را در رنگ، اندازه و شکل متفاوت انتخاب کنيد.
31- از علامت يا شماره هايي استفاده نماييد که قرائت آن به سهولت انجام گيرد.
32- از آن نوع صفحاتی استفاده کنيد که احتمال اشتباه از خواندن اين نوع صفحات به حداقل برسد.
33- صفحات نمايش مهم و پرکاربرد را در مقابل متصدی در زاويه 30 درجه پايين تر از پشم او قرار دهيد.
34- صفحات نمايش را به ترتيب خاص و معنی دار قرار دهيد.
35- صفحات نمايش را در جايي که روشنايي کافی وجود دارد قرار دهيد.
36- موجباتی را فراهم آوريد تا نور و روشنايي محل کار افراد به اندازه کافی تأمين شده باشد.

برچسب ها: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

نوشته های مرتبط

2 نظر برای ارگونومی(بخش اول)

  1. نازنین
    آذر ۵, ۱۳۹۲

    ممنون از شما .اطلاعات در رابطه باابعاد سنجی لطفا در اختیارمون قرار بدید

    رتبه دهید: Thumb up 0 Thumb down 0

  2. اریسیان
    اسفند ۱۲, ۱۳۸۹

    سلام. مطالب جامع و خوبی ارائه کرده اید. ولی از اصطلاح غلط کارپژوهی استفاده کرده اید که قابل اصلاح است. با تشکر

    رتبه دهید: Thumb up 1 Thumb down 0

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *